Công nghệ vũ trụ phát triển mạnh như vậy nhưng vì sao con người vẫn chưa quay trở lại Mặt Trăng trong hơn 50 năm qua?

Khi bước những bước cuối cùng trước khi rời khỏi Mặt Trăng, chỉ huy tàu Apollo 17 Gene Cernan đã để lại những lời kết đầy xúc động: "Chúng tôi ra đi như khi chúng tôi đến và, nếu Chúa lòng lành, chúng tôi sẽ quay trở lại, với hòa bình và hy vọng cho toàn nhân loại."

Đó là ngày 14 tháng 12 năm 1972. Cernan biết rằng dấu chân của mình sẽ là những dấu vết cuối cùng in trên lớp đất bụi cung trăng trong một khoảng thời gian, bởi các sứ mệnh Apollo 18, 19 và 20 đã bị hủy bỏ từ lâu. Nhưng có lẽ ông không ngờ rằng, hơn 50 năm sau, bài phát biểu đó vẫn là những lời cuối cùng của một con người được thốt ra trên Mặt Trăng.

Sứ mệnh Artemis II mà NASA đang chuẩn bị phóng vào sớm nhất là tháng 3 tới sau những trì hoãn thử nghiệm gần đây, sẽ thực hiện một chuyến bay ngang qua thay vì hạ cánh xuống Mặt Trăng. Tuy nhiên, đây vẫn sẽ là hành trình đầu tiên của nhân loại tới vùng lân cận Mặt Trăng kể từ thời Apollo 17.

Vậy tại sao phải mất quá nhiều thời gian để các phi hành gia quay trở lại?

Bà Teasel Muir-Harmony, nhà sử học khoa học và công nghệ tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian, cho biết: "Câu trả lời ngắn gọn nhất là ý chí chính trị. Việc đưa con người lên Mặt Trăng đòi hỏi một quyết tâm chính trị cực lớn. Đây là những khoản đầu tư quốc gia khổng lồ, cực kỳ phức tạp và tốn kém. Nó phải là một ưu tiên được duy trì trong một thời gian dài."

Trong những năm kể từ khi chương trình Apollo kết thúc do cắt giảm ngân sách, đã có một số sáng kiến ở Mỹ nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, bà Muir-Harmony cho biết thêm: "Vấn đề là khi các chính quyền tổng thống thay đổi, các ưu tiên không gian cho các chương trình quy mô lớn này cũng thay đổi theo. Do đó, chúng ta đã không thấy được ý chí chính trị bền vững để theo đuổi một chương trình đòi hỏi nhiều năm, nguồn kinh phí lớn và rất nhiều tài nguyên."

Ông Les Johnson, cựu chuyên gia công nghệ hàng đầu của NASA, người đã làm việc tại cơ quan này hơn ba thập kỷ, đồng tình rằng mục tiêu chính trị thay đổi nhanh chóng là yếu tố then chốt: "Cứ mỗi 4 đến 8 năm, các mục tiêu và nhiệm vụ bay vào vũ trụ của NASA lại bị thay đổi một cách hoàn toàn, triệt để và cực đoan."

Chu kỳ này tiếp diễn qua các đời Tổng thống từ George H.W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush cho đến Barack Obama và Donald Trump. Cho đến sau năm 2020, Joe Biden mới phá vỡ quy luật này khi tiếp tục ủng hộ kế hoạch quay lại Mặt Trăng của người tiền nhiệm. Hiện nay, trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, chính quyền của ông đã đẩy mạnh việc đưa các phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng nhằm vượt qua Trung Quốc trong cuộc đua không gian mới.

Bên cạnh những rào cản chính trị, các sứ mệnh Mặt Trăng còn là một thách thức kỹ thuật đáng kinh ngạc. Vệ tinh tự nhiên của Trái Đất cách xa khoảng 400.000 km và hơn một nửa số lần nỗ lực hạ cánh xuống Mặt Trăng đã kết thúc trong thất bại. Chương trình Artemis - sử dụng tên lửa và tàu vũ trụ đã mất hai thập kỷ và hơn 50 tỷ USD (khoảng 1.250.000 tỷ VNĐ) để hoàn thiện - là nỗ lực mới nhất và đầy hứa hẹn của NASA.

Chúng ta có thể tái tạo lại Apollo không?

Dây chuyền cung ứng và những người thợ lành nghề từng chế tạo phần cứng cho các sứ mệnh giữa thế kỷ 20 đã không còn nữa. Wayne Hale, cựu quản lý chương trình tàu thoi không gian của NASA, từng nhận định: "Sai lầm duy nhất của Apollo là nó đã kết thúc."

Về mặt kỹ thuật, sự khác biệt giữa tàu vũ trụ Apollo và Artemis là rất lớn. Máy tính điều hành của tàu Orion nhanh hơn 20.000 lần và có bộ nhớ gấp 128.000 lần so với cỗ máy duy nhất dẫn đường cho Apollo. Orion cũng cung cấp không gian rộng hơn cho phi hành đoàn (từ 3 lên 4 người) và đặc biệt là một nhà vệ sinh thực thụ thay vì những chiếc túi nhựa như thời kỳ trước.

Mục tiêu mới

Mục tiêu của hai chương trình cũng khác biệt rõ rệt. Apollo chỉ nhằm mục đích "cắm cờ và để lại dấu chân". Giờ đây, NASA muốn tạo ra cơ sở hạ tầng cho phép các phi hành gia sống và làm việc tại một căn cứ trên Mặt Trăng, tiến tới sự hiện diện bền vững lâu dài.

Sự trỗi dậy của ngành công nghiệp vũ trụ thương mại với các đối tác như SpaceX, Boeing, Blue Origin đã giúp thúc đẩy kế hoạch này. Elon Musk, CEO của SpaceX, cũng đã chuyển trọng tâm sang việc xây dựng "một thành phố tự phát triển trên Mặt Trăng".

Áp lực địa chính trị

Nếu như chương trình Apollo ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh để đánh bại Liên Xô, thì ngày nay, Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ chính. Mỹ đã tìm kiếm các đồng minh ký kết Hiệp ước Artemis, một bộ thỏa thuận quốc tế về thám hiểm Mặt Trăng mà hiện đã có hơn 60 quốc gia tham gia. Trong khi đó, Trung Quốc cũng có kế hoạch cụ thể đưa người lên Mặt Trăng vào năm 2030 và không tham gia hiệp ước này.

Trải qua những bài học đau đớn từ các thảm họa như tàu Apollo 1, Challenger hay Columbia, NASA giờ đây tiếp cận rủi ro một cách thận trọng hơn. Cơ sở hạ tầng đã sẵn sàng, các đối tác đã vào vị trí - và việc quay trở lại Mặt Trăng đang dần trở thành hiện thực.

Nguồn: CNN

Chi Chi