Tóm tắt: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ XX, đã xác định mục tiêu: Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM theo hướng nâng cao chất lượng các tiêu chí, gắn với quá trình đô thị hóa. Xã Phật Tích không chỉ được biết đến là vùng đất địa linh nhân kiệt với ngôi chùa Phật Tích cổ kính Di tích quốc gia đặc biệt, mà còn là địa phương có tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh chóng. Sau khi được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, Đảng bộ và nhân dân xã Phật Tích đã bắt tay ngay vào hành trình xây dựng nông thôn mới nâng cao. Thực tiễn tại xã Phật Tích những năm qua cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực như hạ tầng giao thông khang trang, đời sống nhân dân được cải thiện, công tác dân vận của Đảng bộ xã vẫn đứng trước nhiều vấn đề mới phát sinh.
Từ khóa: Công tác dân vận, nông thôn mới, Phật Tích, Bắc Ninh
1. Đặc điểm xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh
Xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh là địa phương có đặc điểm kinh tế - xã hội mang tính đặc thù, vừa sở hữu những giá trị di sản văn hóa cốt lõi, vừa chịu tác động mạnh mẽ từ quá trình đô thị hóa. Về ưu điểm, xã có lợi thế về phát triển du lịch tâm linh nhờ sở hữu Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Phật Tích, kết hợp với vị trí địa lý chiến lược nằm trong vùng lõi công nghiệp của tỉnh, giáp ranh các khu công nghiệp lớn như Tiên Sơn, VSIP. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển dịch cơ cấu lao động, mà còn thúc đẩy hạ tầng giao thông và dịch vụ thương mại phát triển đồng bộ. Tuy nhiên, về khuyết điểm, địa phương vẫn đang đối mặt với những thách thức lớn trong công tác quản lý: kinh tế du lịch còn mang nặng tính thời vụ, chưa tạo ra nguồn thu bền vững quanh năm; áp lực về môi trường và trật tự giao thông trong các mùa lễ hội thường xuyên quá tải. Đặc biệt, dưới tác động của đất tại các vùng ven công nghiệp, công tác quản lý quy hoạch, đất đai và trật tự xây dựng tại đây trở nên phức tạp, đòi hỏi sự nhạy bén và năng lực quản trị quyết liệt từ hệ thống chính trị cơ sở để đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển hiện đại. Đảng bộ xã Phật Tích đã khẳng định vai trò là hạt nhân lãnh đạo toàn diện, biến các lợi thế đặc thù thành động lực phát triển. Đảng bộ xã đã thực hiện tốt công tác "Dân vận khéo", khơi dậy lòng tự hào về quê hương di sản để huy động sức dân trong việc nâng cấp hạ tầng giao thông, cảnh quan "Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp" theo tiêu chí nâng cao; đồng thời tận dụng hiệu quả sự phát triển của các khu công nghiệp lân cận để chuyển dịch cơ cấu lao động, đưa thu nhập bình quân đầu người vượt xa mức chuẩn.
2. Thực trạng lãnh đạo công tác dân vận của Đảng bộ xã trong xây dựng nông thôn mới nâng cao tại Đảng bộ xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh
2.2.1. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ xã đối với công tác dân vận
Đảng bộ xã Phật Tích giữ vai trò trung tâm trong việc lãnh đạo và định hướng toàn bộ hoạt động dân vận tại địa phương. Công tác lãnh đạo được thể hiện thông qua việc ban hành nghị quyết chuyên đề, kế hoạch thực hiện chương trình nông thôn mới nâng cao và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng tổ chức trong hệ thống chính trị. Trên thực tế, nội dung dân vận không được xem là một hoạt động tách rời mà được lồng ghép vào toàn bộ nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của xã, đặc biệt trong các lĩnh vực huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng. Việc quán triệt các quan điểm của Đảng về "lấy dân làm gốc" đã giúp hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ xã chuyển dần từ cách tiếp cận hành chính sang hướng vận động, thuyết phục và tạo đồng thuận xã hội, nhờ đó nâng cao hiệu quả triển khai các tiêu chí nông thôn mới nâng cao.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Phật Tích nhiệm kỳ 2020 - 2025 là văn kiện mang tính tổng thể, xác định con đường phát triển của địa phương. Đảng bộ xã đã xác định mục tiêu xuyên suốt là giữ vững danh hiệu Nông thôn mới và phấn đấu đạt chuẩn NTM nâng cao, kiểu mẫu. Đây là một mục tiêu thách thức, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó công tác dân vận được đặt ở vị trí trung tâm. Lãnh đạo Đảng bộ xã đã quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh: "Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công". Trong bối cảnh xây dựng NTM nâng cao, Nghị quyết đã cụ thể hóa các chỉ tiêu về hạ tầng kỹ thuật, văn hóa, và môi trường thành những nhiệm vụ dân vận cụ thể. Thông qua các tổ chức đoàn thể Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên để tuyên truyền, vận động.
Quyết định số 757/QĐ-TTg về việc phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Phật Tích là một văn bản có tầm chiến lược, tạo ra vận hội lớn cho xã Phật Tích. Điểm cốt lõi của văn bản này là hướng tới việc biến Phật Tích thành trung tâm văn hóa, tâm linh tiêu biểu, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên và thúc đẩy du lịch địa phương. Đảng bộ xã đã chỉ đạo chính quyền phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để công khai quy hoạch đến từng hộ dân. Công tác dân vận ở đây đối mặt với thách thức lớn về giải phóng mặt bằng và thay đổi thói quen sinh hoạt, kinh doanh của cư dân quanh khu vực di tích. Để nhân dân ủng hộ, Đảng bộ đã chỉ đạo cán bộ, đảng viên thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", giải thích rõ lợi ích lâu dài: khi di tích được đại trùng tu và quy hoạch bài bản, giá trị đất đai tăng cao, cơ hội kinh doanh dịch vụ du lịch mở rộng, và chính con em địa phương sẽ có thêm việc làm. Sự khéo léo trong dân vận còn thể hiện ở việc kết hợp giữa chính quyền và các chức sắc tôn giáo. Chùa Phật Tích không chỉ là di tích mà còn là chốn tâm linh linh thiêng. Đảng bộ đã vận động các nhà sư, những người có uy tín trong cộng đồng cùng tham gia vào công tác tư tưởng. Khi người dân thấy rằng việc tu bổ di tích không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là việc nghĩa, việc thiện để công đức cho đời sau, sự tự nguyện và ủng hộ diễn ra rất thuận lợi. Điều này giúp hạn chế tối đa các khiếu kiện, tranh chấp trong quá trình triển khai quy hoạch.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030, đặc biệt là mục tiêu đưa Phật Tích trở thành "Phường" vào năm 2028, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong tiến trình phát triển của địa phương. Đây là giai đoạn chuyển dịch từ mô hình quản lý nông thôn sang quản lý đô thị, đặt ra cho công tác dân vận những yêu cầu hoàn toàn mới. Công tác dân vận lúc này không còn dừng lại ở việc huy động sức dân xây dựng hạ tầng, mà phải hướng tới việc xây dựng "nếp sống văn minh đô thị" và thúc đẩy chuyển đổi số.
Đảng bộ xã xác định, để trở thành phường, sự thay đổi về hạ tầng chỉ là điều kiện cần, sự thay đổi về tư duy của người dân mới là điều kiện đủ. Công tác dân vận trong nhiệm kỳ này tập trung vào việc giúp người dân thích nghi với các tiêu chí đô thị. Đảng bộ chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền về luật quy hoạch đô thị, quản lý trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường phố thị. Việc vận động nhân dân thực hiện các thủ tục hành chính qua cổng dịch vụ công trực tuyến, cài đặt các ứng dụng công dân số là một nội dung dân vận trọng tâm. Đây là quá trình "dân vận số", làm cho người dân thấy được sự tiện lợi, minh bạch của chính quyền điện tử, từ đó tự nguyện tham gia tích cực.
Quyết định số 33/QĐ-UBND chính thức công nhận xã Phật Tích đạt chuẩn Nông thôn mới kiểu mẫu năm 2024 là một cột mốc vàng, là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực bền bỉ của Đảng bộ và nhân dân xã. Trong hệ thống văn bản chỉ đạo, đây là văn bản mang tính pháp lý khẳng định sự thành công của công tác dân vận. Tuy nhiên, đây không phải là điểm kết thúc mà là sự khởi đầu cho một chu kỳ dân vận mới: "dân vận để duy trì và nâng cấp các tiêu chí kiểu mẫu". Lãnh đạo Đảng bộ xã đã nhanh chóng chỉ đạo biến niềm vui được công nhận thành phong trào thi đua mới. Đảng bộ đã phát động phong trào "Ngày Chủ nhật xanh", vận động nhân dân thường xuyên vệ sinh đường làng ngõ xóm, chăm sóc các tuyến đường hoa. Sự kiểu mẫu ở đây không chỉ là đường nhựa, đèn cao áp mà là sự kiểu mẫu trong hành vi ứng xử, trong việc giữ gìn an ninh trật tự và tình làng nghĩa xóm. Một điểm đặc sắc trong công tác dân vận sau khi đạt chuẩn kiểu mẫu là việc đẩy mạnh "Dân vận khéo" trong xây dựng đời sống văn hóa. Đảng bộ chỉ đạo các thôn khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, các làn điệu quan họ, các trò chơi dân gian gắn với lễ hội chùa Phật Tích. Việc vận động nhân dân xây dựng "Gia đình văn hóa", "Làng văn hóa" được thực hiện quyết liệt nhưng tinh tế, lấy cái đẹp dẹp cái xấu. Các mâu thuẫn trong nhân dân được các tổ hòa giải do Đảng viên làm nòng cốt giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, tạo nên một môi trường sống bình yên, hạnh phúc.
Bên cạnh việc xây dựng chủ trương, Đảng bộ xã còn tập trung chỉ đạo nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong công tác dân vận, coi đây là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả thực hiện chương trình. Các cuộc họp chi bộ, hội nghị giao ban giữa cấp ủy với chính quyền và các đoàn thể được tổ chức định kỳ nhằm đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai. Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong vận động Nhân dân tham gia đóng góp xây dựng nông thôn mới nâng cao. Thực tiễn cho thấy việc lãnh đạo sát sao của Đảng bộ xã đã góp phần quan trọng trong việc củng cố niềm tin của người dân, phát huy tinh thần tự giác và tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng dân cư.
2.2.2. Nội dung và hình thức công tác dân vận trong xây dựng nông thôn mới nâng cao
Trong suốt quá trình triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, Đảng bộ, Ủy ban nhân dân xã cùng các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội đã đặc biệt chú trọng và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động sâu rộng để mỗi cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân hiểu rõ, thấm nhuần sự quan tâm sâu sắc cùng những chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước đối với sự phát triển của địa phương. Việc sử dụng đa dạng, linh hoạt các kênh truyền thông không chỉ nhằm quán triệt tư tưởng một cách triệt để mà còn tạo ra sự thống nhất cao độ về mặt nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị; đặc biệt, nhờ phát huy tốt tinh thần dân chủ cơ sở, luôn chú trọng việc tổ chức bàn bạc, tiếp thu ý kiến đóng góp công khai từ phía nhân dân, nên mọi kế hoạch khi đưa vào thực hiện đều nhận được sự đồng thuận và ủng hộ nhiệt tình từ cộng đồng. Các nội dung tuyên truyền được đầu tư kỹ lưỡng với chủ đề xuyên suốt là "Tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển mô hình làng nghề, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đời sống nhân dân", được chuyển tải khéo léo qua các buổi họp dân tại khu dân cư, hội nghị dân chính mở rộng, các buổi giao ban định kỳ hay các lễ kỷ niệm trọng đại của quê hương.
Cùng với đó với hình thức hội họp, hệ thống truyền thanh và cổ động trực quan cũng được huy động tối đa nhằm tạo ra sự lan tỏa mạnh mẽ, thể hiện qua những con số cụ thể như: lắp đặt 83 tấm pano, 17 khẩu hiệu tường, cùng 7 khẩu hiệu tại trụ sở UBND và các nhà văn hóa thôn, bên cạnh 15 khẩu hiệu trang trọng được bố trí ngay trong các hội trường hội họp. Chính từ những nỗ lực bền bỉ đó, nhận thức của người dân đã có sự chuyển biến vượt bậc khi họ hiểu rằng xây dựng nông thôn mới không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là nghĩa vụ và quyền lợi của toàn xã hội, trong đó người dân đóng vai trò là chủ thể trực tiếp thụ hưởng. Sự thay đổi về tư duy đã dẫn đến những hành động thiết thực, minh chứng qua việc bà con chủ động đóng góp tiền của, ngày công lao động để bê tông hóa đường giao thông, tích cực thực hiện cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư gắn với xây dựng nông thôn mới" và hưởng ứng mạnh mẽ phong trào thi đua "Bắc Ninh chung sức xây dựng nông thôn mới", tạo nên sức mạnh tổng hợp để hoàn thiện diện mạo quê hương ngày càng giàu đẹp.
Dưới sự dẫn dắt và hỗ trợ về chuyên môn, nghiệp vụ sát sao từ Ban chỉ đạo các cấp tỉnh, địa phương đã tổ chức thành công 07 lớp tập huấn chuyên sâu dành cho 56 đồng chí cán bộ nòng cốt[1]. Thành phần tham dự bao gồm các thành viên trong Ban Chỉ đạo, Ban quản lý xã cùng đội ngũ lãnh đạo chủ chốt tại các thôn. Nội dung tập huấn không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn tập trung vào việc trang bị những kỹ năng thực tiễn như: phương pháp lập kế hoạch có sự tham gia của cộng đồng, kỹ năng quản lý dự án, quy trình tổ chức thực hiện và đặc biệt là nâng cao năng lực giám sát độc lập tại cộng đồng. Nhờ đó, đội ngũ cán bộ xã, thôn và các tổ chức đoàn thể đã có sự trưởng thành vượt bậc về trình độ chuyên môn, đảm bảo mọi hoạt động xây dựng nông thôn mới được vận hành đúng lộ trình, công khai và minh bạch.
Đối với công tác đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực lao động: Nhằm chuyển dịch cơ cấu lao động và tạo sinh kế bền vững cho nhân dân, địa phương đã chủ động phối hợp chặt chẽ với Trung tâm dạy nghề để mở mới 12 lớp đào tạo nghề ngắn hạn, thu hút sự tham gia của 450 học viên là lao động địa phương. Các ngành nghề đào tạo được lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế và thế mạnh của vùng như: kỹ thuật nấu ăn, kỹ năng trồng trọt công nghệ cao và chăn nuôi an toàn sinh học... Với tổng nguồn kinh phí đầu tư cho công tác đào tạo lên đến 190 triệu đồng, chương trình đã giúp người dân tiếp cận với những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, từ đó nâng cao năng suất lao động và cải thiện thu nhập gia đình [2]. Có thể khẳng định, hiệu quả của công tác đào tạo và tập huấn đã tạo nên một luồng sinh khí mới trong phong trào chung của toàn xã. Thông qua việc tăng cường cung cấp thông tin và kiến thức, các tầng lớp nhân dân đã nắm bắt kịp thời, thấu đáo các chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước.
2.2.2.2. Công tác phát triển sản xuất, ngành nghề, nâng cao thu nhập cho người dân
Xác định phát triển kinh tế là đòn bẩy quan trọng nhất để thực hiện thành công các tiêu chí nông thôn mới, dưới sự chỉ đạo sát sao của Đảng bộ và Chính quyền, Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức đoàn thể nhân dân đã tập trung mọi nguồn lực để vận động hội viên, nông dân đẩy mạnh sản xuất. Trọng tâm của quá trình này là việc thực hiện quyết liệt chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chú trọng phát triển kinh tế hộ gia đình gắn liền với kinh tế hợp tác. Nhờ đó, địa phương đã xây dựng thành công nhiều mô hình kinh tế mũi nhọn, điển hình như mô hình thâm canh khoai tây và trồng chuối thương phẩm, mang lại nguồn thu nhập ổn định dao động từ 300 đến 500 triệu đồng mỗi năm cho các hộ tham gia.
Bùi Quang Huy
K22B, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước
Học viện Hành chính và Quản trị công
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ủy ban nhân dân xã Phật Tích (2022), Báo cáo số 18/BC-UBND ngày 28/03/2022 về Kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới nâng cao năm 2021 của xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh.
2. Hà Ngọc Anh (2023), "Nâng cao hiệu quả phong trào thi đua "Dân vận khéo" trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu hiện nay", Tạp chí Dân vận, số 10-2023.
3. Ban Chấp hành Trung ương (2013), Nghị quyết số 25-NQ/TW về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới, Hà Nội.
4. Ban Chấp hành Trung ương (2019), Kết luận số 43-KL/TW ngày 07/01/2019 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận.
5. Ban Chấp hành Trung ương (2022), Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
[1] Ủy ban nhân dân xã Phật Tích (2022), Báo cáo số 18/BC-UBND ngày 28/03/2022 về Kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới nâng cao năm 2021 của xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh.
[2] Ủy ban nhân dân xã Phật Tích (2022), Báo cáo số 18/BC-UBND ngày 28/03/2022 về Kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới nâng cao năm 2021 của xã Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh.