Cùng có 30 triệu/tháng: Nhà tiết kiệm 8 triệu, nhà gần như tiêu hết, nhìn bảng chi tiêu mới hiểu vì sao

Khi nói đến chi tiêu gia đình, chúng ta rất dễ nhìn vào một con số rồi kết luận: thu nhập 30 triệu đồng/tháng thì phải tiết kiệm được bao nhiêu, tiền ăn chỉ nên chi từng này, tiền nhà không được vượt từng kia. Nhưng thực tế, cùng một mức thu nhập, hai gia đình có thể sống theo hai cách hoàn toàn khác nhau mà cả hai đều có lý.

Đặt ba bảng chi tiêu giả định dưới đây cạnh nhau sẽ thấy rõ điều đó.

Gia đình 1: Thu nhập 30 triệu, đều đặn tiết kiệm 8 triệu mỗi tháng

Gia đình anh Minh và chị Hạnh có hai vợ chồng và một con nhỏ. Hai người đang sống trong căn hộ mua từ vài năm trước, khoản vay mua nhà gần như đã trả xong. Con đang học trường công gần nhà, ông bà đôi bên vẫn khỏe mạnh nên chưa phát sinh nhiều khoản hỗ trợ hàng tháng.

Bảng chi tiêu của gia đình như sau:

Điểm mạnh của gia đình này là chi phí cố định thấp. Không phải trả tiền thuê nhà hay khoản vay lớn, chi phí giáo dục của con cũng chưa quá cao. Vì vậy, dù mức sống không quá khắt khe, họ vẫn có thể dành khoảng 26-27% thu nhập để tiết kiệm.

Nếu duy trì đều, riêng khoản 8 triệu đồng mỗi tháng đã tương đương 96 triệu đồng sau một năm, chưa tính thưởng hay các khoản thu nhập thêm.

Nhìn vào bảng này, nhiều người có thể nghĩ: "30 triệu mà tiết kiệm được 8 triệu cũng đâu quá khó". Nhưng chỉ cần thay đổi một biến số, chẳng hạn thêm tiền thuê nhà hoặc học phí, bức tranh lập tức khác.

Gia đình 2: Cũng 30 triệu nhưng chỉ để dành được khoảng 3 triệu

Gia đình thứ hai cũng có tổng thu nhập 30 triệu đồng/tháng, gồm hai vợ chồng và một con. Tuy nhiên, họ đang thuê căn hộ với giá 6 triệu đồng/tháng và dành khá nhiều tiền cho việc học của con.

Bảng chi tiêu:

Ở đây, chỉ riêng tiền nhà và tiền cho con đã chiếm 11 triệu đồng, tức hơn một phần ba thu nhập.

Gia đình này không chi tiêu xa xỉ. Tiền ăn 6 triệu/tháng tương đương khoảng 200.000 đồng/ngày cho cả nhà, mức không quá cao nếu phần lớn các bữa được nấu tại nhà. Khoản giải trí, mua sắm cũng chỉ khoảng 2 triệu.

Thế nhưng sau tất cả, họ chỉ còn lại 3 triệu đồng.

Nếu chỉ nhìn con số tiết kiệm, gia đình thứ hai có vẻ "kém" hơn gia đình đầu tiên. Nhưng thực tế, chênh lệch 5 triệu đồng phần lớn đến từ một khoản rất rõ ràng: tiền thuê nhà và chi phí giáo dục.

Vấn đề không hẳn là họ tiêu nhiều, mà là cấu trúc chi phí của gia đình khác.

Gia đình 3: Thu nhập 30 triệu nhưng gần như không còn dư

Trường hợp thứ ba là một gia đình có hai con, một bé học tiểu học và một bé đang tuổi mẫu giáo. Hai vợ chồng đang trả khoản vay mua nhà, đồng thời mỗi tháng gửi một phần tiền về hỗ trợ bố mẹ ở quê.

Bảng chi tiêu:

Nhìn bảng này, gần như không còn khoản nào quá dễ cắt.

Nếu giảm tiền ăn, chất lượng bữa cơm có thể bị ảnh hưởng. Nếu giảm tiền cho con, gia đình phải cân nhắc lại việc học hoặc chăm sóc trẻ. Khoản vay mua nhà là nghĩa vụ cố định, còn khoản hỗ trợ cha mẹ đôi khi không thể đơn giản nói bỏ là bỏ.

Gia đình này chỉ tiết kiệm được khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng, thậm chí có tháng phát sinh sửa xe, khám bệnh hoặc cưới hỏi thì con số có thể bằng 0.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa họ quản lý tiền tệ kém.

Trong giai đoạn này, một phần thu nhập của họ đang được chuyển thành tài sản là căn nhà, một phần được dùng để nuôi hai con và một phần dành cho trách nhiệm với bố mẹ. Đây cũng là lý do có những gia đình thu nhập không thấp nhưng cuối tháng tài khoản vẫn chẳng còn bao nhiêu.

Cùng 30 triệu nhưng "30 triệu" của mỗi gia đình không giống nhau

Ba bảng chi tiêu trên cho thấy một điều rất thực tế: thu nhập chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở các nghĩa vụ tài chính đi kèm.

Một gia đình đã có nhà sẽ khác một gia đình phải thuê nhà. Nhà có một con khác nhà có hai con. Con học trường công khác với việc phải trả học phí lớn mỗi tháng. Gia đình có cha mẹ khỏe mạnh cũng khác với gia đình đang phải hỗ trợ người già.

Bởi vậy, câu hỏi "Thu nhập 30 triệu thì nên tiết kiệm bao nhiêu?" thực ra không có một đáp án cố định cho tất cả mọi người.

Thứ đáng quan tâm hơn là sau mỗi tháng, gia đình có biết tiền của mình đang đi đâu hay không.

Một gia đình chỉ tiết kiệm được 2-3 triệu nhưng tất cả các khoản chi đều phục vụ đúng mục tiêu quan trọng có thể vẫn đang quản lý tài chính tốt. Ngược lại, một gia đình thu nhập cao hơn nhưng liên tục tiêu tiền vào những khoản không thực sự cần thiết lại có thể đang gặp vấn đề.

Điều quan trọng không phải giống bảng chi tiêu của người khác

Nhìn bảng chi tiêu của người khác có thể giúp chúng ta tham khảo, nhưng không nên biến nó thành một tiêu chuẩn cứng.

Thay vì hỏi "Tại sao người ta tiết kiệm được 8 triệu mà mình không làm được?", hãy thử hỏi ba câu đơn giản hơn: Gia đình mình đang có những khoản cố định nào? Khoản nào thực sự quan trọng trong giai đoạn hiện tại? Và mỗi tháng mình có thể dành ra một tỷ lệ tiết kiệm ổn định là bao nhiêu?

Với người đang thuê nhà và nuôi hai con, tiết kiệm được 10% thu nhập đều đặn đã có thể là một kết quả tốt. Với người ít gánh nặng tài chính hơn, mức 20-30% lại hoàn toàn khả thi.

Cuối cùng, một bảng chi tiêu tốt không phải bảng có con số tiết kiệm lớn nhất. Đó là bảng giúp gia đình vừa sống được ở hiện tại, vừa còn một phần tiền để chuẩn bị cho tương lai.

Và đôi khi, nhìn ba gia đình cùng có 30 triệu đồng mỗi tháng mới thấy: khác biệt lớn nhất không nằm ở số tiền kiếm được, mà nằm ở những trách nhiệm và ưu tiên đang đứng phía sau mỗi con số.

Phương Trần