Tôi từng nhiều lần nghe mọi người nói rằng ai cũng nên thích một thứ gì đó, có một vài sở thích để cuộc sống không chỉ xoay quanh công việc và những nghĩa vụ thường ngày. Người thích ăn ngon, người mê quần áo, có người dành tiền cho du lịch, đồ công nghệ hoặc những món đồ trang trí trong nhà. Tôi đồng ý rằng mỗi người đều cần một vài điều khiến mình háo hức. Nhưng sau vài năm chú ý hơn đến chuyện tiết kiệm, tôi nhận ra một điều: "Thích một thứ gì đó" không nhất thiết phải đồng nghĩa với "mua một thứ gì đó".
Có những niềm vui gần như không tốn tiền, hoặc tốn rất ít, nhưng lại có khả năng làm thay đổi chất lượng cuộc sống lâu dài. Và cũng từ khi bớt xem tiêu dùng như một phần thưởng, tôi mới phát hiện tiết kiệm bản thân nó cũng là một trải nghiệm thú vị.
1. Càng nghiêm túc tiết kiệm, tôi càng thấy cuộc sống có cảm giác thành tựu
Trước đây, tôi cũng từng nghĩ niềm vui thường đi kèm với việc tiêu tiền: mua một món đồ mới, ăn một bữa ngon, đặt một chuyến đi hoặc tự thưởng cho mình thứ gì đó sau những ngày làm việc mệt mỏi. Nhưng đến khi bắt đầu theo dõi chi tiêu và tích lũy một cách nghiêm túc, tôi nhận ra tiết kiệm tiền cũng tạo ra một loại hạnh phúc rất riêng.
Tôi bắt đầu hiểu rằng một cuộc sống dễ chịu không cần quá nhiều đồ đạc. Khi biết rõ mình thực sự cần gì, không cần gì và không còn dễ dàng bị những lời quảng cáo hoặc xu hướng mua sắm kéo đi, cảm giác chủ động tăng lên đáng kể. Thay vì thấy mình đang "nhịn", tôi lại có cảm giác mình vừa lấy lại quyền quyết định đối với tiền bạc.
Cuối mỗi tháng, việc ngồi kiểm tra lại các khoản chi, nhìn số tiền tích lũy tăng thêm đôi khi còn đem lại cảm giác thỏa mãn hơn một món đồ mới. Không phải vì số tiền ấy quá lớn, mà bởi nó đại diện cho khả năng tự bảo vệ mình trước những biến cố không đoán trước được.
Đối với phần lớn những người sống bằng thu nhập từ công việc, một khoản dự phòng đủ tốt có thể tạo ra cảm giác an tâm rất rõ rệt. Một ngày làm việc không thuận lợi, một khoản chi phát sinh hay một giai đoạn muốn nghỉ ngơi đôi khi cũng bớt đáng sợ hơn nếu phía sau vẫn còn một khoản tiền dành dụm. Tiết kiệm, vì vậy, không chỉ là chuyện giữ tiền mà còn là cách mua lấy một phần tự do cho tương lai.
2. Từ khi mê vận động, tôi không còn phải tìm niềm vui bằng mua sắm
Một thay đổi khác đến khá tình cờ: tôi bắt đầu tập thể dục đều đặn hơn. Nếu gặp tôi vài năm gần đây, có lẽ ít người nghĩ trước kia tôi từng khá bi quan và thường xuyên suy nghĩ tiêu cực. Tôi từng dễ bị một chuyện nhỏ làm ảnh hưởng tâm trạng cả ngày. Nhưng việc duy trì vận động dần thay đổi trạng thái đó.
Thể thao có một ưu điểm rất rõ: thành quả có thể nhìn thấy được. Ngày đầu tập plank, giữ được khoảng 30 giây đã thấy rất khó chịu. Sau một thời gian tập đều, thời gian có thể tăng lên vài phút, cơ thể khỏe hơn, tư thế tốt hơn và những thay đổi nhỏ bắt đầu xuất hiện trong gương. Cảm giác "mình đã làm được" ấy dễ tạo ra sự tự tin.
Quan trọng hơn, sau mỗi lần chạy bộ hoặc vận động đủ lâu, tâm trạng thường nhẹ đi đáng kể. Có những hôm trước khi tập tôi rất bực bội, nhưng sau một quãng chạy và một trận mồ hôi, chuyện khiến mình khó chịu bỗng trở nên nhỏ hơn.
Dần dần, thể thao trở thành một cách giải tỏa căng thẳng gần như miễn phí. Tôi không cần mỗi lần buồn lại đặt đồ ăn, mua quần áo hay đi trung tâm thương mại. Một đôi giày phù hợp và một khoảng không gian để vận động đôi khi đã đủ.
3. Đọc sách giúp tôi giữ được lối sống tiết kiệm lâu hơn
Nếu thể thao làm cơ thể thay đổi thì đọc sách lại tác động nhiều hơn đến cách tôi nhìn cuộc sống. Tôi bắt đầu đọc nhiều về tài chính cá nhân, quản lý thời gian, tâm lý, đầu tư, giao tiếp và cách con người bị ảnh hưởng bởi môi trường tiêu dùng xung quanh.
Càng đọc, tôi càng nhận ra rất nhiều nhu cầu mà trước đây mình cho rằng "phải có" thực tế được tạo nên bởi so sánh xã hội. Người khác mua một món đồ mới, mình cũng thấy món đồ cũ bỗng không còn tốt. Người khác đi một nơi đẹp, mình bắt đầu sốt ruột vì sợ cuộc sống của mình quá tẻ nhạt. Khi hiểu cơ chế ấy, việc nói "không" với một món đồ trở nên dễ hơn nhiều.
Đọc sách cũng giúp tôi nhìn rộng hơn khỏi những trải nghiệm không vui trong quá khứ. Thay vì liên tục quay lại với những điều không thể sửa đổi, tôi bắt đầu quan tâm đến câu hỏi thiết thực hơn: Tôi muốn vài năm tới của mình trông như thế nào?
Khi câu trả lời rõ dần, chuyện tiết kiệm tiền cũng bớt nặng nề. Tiền không còn là thứ phải tích càng nhiều càng tốt, mà trở thành công cụ để xây dựng cuộc sống mình muốn. Có thể đó là quyền được nghỉ một thời gian khi mệt, đổi công việc khi cần, chăm sóc sức khỏe tốt hơn hoặc đơn giản là không hoảng sợ trước một hóa đơn bất ngờ.
4. Muốn tiết kiệm lâu dài, trước hết phải biết chăm sóc bản thân
Có một hiểu lầm khá phổ biến rằng tiết kiệm nghĩa là liên tục cắt giảm nhu cầu của bản thân. Trải nghiệm của tôi lại ngược lại. Chính vì muốn giảm chi tiêu một cách bền vững, tôi buộc phải học cách chăm sóc mình tốt hơn.
Muốn vừa tiết kiệm vừa ăn ngon, tôi học đi chợ, chọn thực phẩm và nấu nướng. Khi kỹ năng nấu ăn tốt lên, bữa cơm ở nhà không còn là phương án "chịu khó ăn tạm để khỏi tốn tiền", mà nhiều lúc còn hấp dẫn hơn đồ ăn bên ngoài. Điều thú vị là càng biết nấu, tôi càng ít cảm thấy cần phải đi ăn hàng để tự thưởng.
Muốn có khả năng nghỉ ngơi khi cần, tôi học cách lập quỹ dự phòng, tiết kiệm và tìm hiểu đầu tư. Muốn cơ thể khỏe hơn, tôi duy trì vận động. Khi thấy tinh thần quá tải, thay vì vào trung tâm thương mại, tôi thường đi bộ trong công viên, ngắm cây xanh hoặc đơn giản là ngồi một lúc ở nơi thoáng đãng.
Chồng tôi từng nói một câu khiến tôi nhớ khá lâu: Có hôm anh dành nửa ngày đi trung tâm thương mại rồi trở về trong trạng thái mệt rã rời, nhưng cũng có hôm dành nửa ngày ở công viên rồi về nhà lại thấy như được nạp đầy năng lượng.
Hai hoạt động đều là "đi chơi", nhưng cái giá phải trả và cảm giác nhận lại rất khác nhau.
5. Khi tìm được những sở thích ít tốn tiền, việc tiết kiệm không còn nhàm chán
Sau đó tôi còn bắt đầu nghe podcast khi làm việc nhà. Một công việc vốn lặp đi lặp lại như rửa bát, gấp quần áo hay dọn phòng bỗng trở thành khoảng thời gian để nghe thêm một câu chuyện hoặc học một điều mới.
Tôi cũng xem phim nhiều hơn. Mỗi năm có thể xem hàng chục bộ, nhưng phần lớn chỉ cần ngồi yên trong nhà và dành trọn hai tiếng cho một câu chuyện. Tôi tìm hiểu lối sống tối giản, tập bỏ bớt những đồ vật không cần thiết và nhận ra một căn nhà ít đồ cũng giúp đầu óc nhẹ hơn.
Tất nhiên, không có nghĩa mọi sở thích tốn tiền đều không đáng. Một chuyến du lịch, một bữa ăn ngon hay một món đồ mình thực sự yêu thích vẫn có thể đem lại rất nhiều niềm vui. Điểm khác biệt nằm ở chỗ chúng không còn là lựa chọn duy nhất.
Khi có đủ những nguồn vui khác như tập thể dục, đọc sách, nấu ăn, nghe podcast, xem phim, đi bộ trong công viên hay đơn giản là quan sát số tiền mình tích lũy tăng dần, tôi không còn cần phải mua một thứ gì đó mỗi khi buồn chán.
Sau cùng, tiết kiệm tiền không khiến cuộc sống của tôi nhỏ lại. Trái lại, nó khiến tôi chú ý nhiều hơn đến những trải nghiệm trước đây từng bị bỏ qua. Tôi bắt đầu nhận ra một bữa cơm tự nấu có thể rất ngon, một buổi chạy có thể cứu cả tâm trạng, một cuốn sách có thể thay đổi cách mình nhìn tiền bạc, và một buổi chiều trong công viên đôi khi đáng giá hơn vài giờ đi mua sắm.
Con người cần sở thích để cuộc sống có thêm màu sắc. Nhưng sở thích ấy có thể tốn tiền, cũng có thể hoàn toàn miễn phí. Quan trọng hơn cả không phải bạn đã mua được bao nhiêu thứ, mà là sau mỗi ngày, bạn có thực sự cảm thấy mình đang sống theo cách mình mong muốn hay không.
Thu Thanh