Trong vài năm trở lại đây, concert đã trở thành một trong những lĩnh vực sôi động nhất của thị trường giải trí Việt Nam. Số lượng chương trình tăng lên nhanh chóng, từ nghệ sĩ quốc tế đến nghệ sĩ trong nước, từ sân vận động đến nhà thi đấu. Song song với đó là sự xuất hiện của một hiện tượng thú vị: gần như concert nào cũng tạo ra tranh luận.
Một chương trình được khen ngợi về sân khấu, âm thanh và cảm xúc vẫn có thể bị chê vì thiếu quyền lợi cho người hâm mộ. Ngược lại, một concert khiến fandom hài lòng với hàng loạt hoạt động tương tác vẫn có thể bị đặt dấu hỏi về giá trị nghệ thuật. Điều đó cho thấy cuộc tranh luận lớn nhất của văn hóa concert có lẽ không nằm ở giá vé, mà nằm ở cách khán giả định nghĩa giá trị của một concert.
Nhiều concert quốc tế được xây dựng với trọng tâm là trải nghiệm âm nhạc và cảm xúc tập thể
Nếu nhìn ra thế giới, có thể thấy hai hệ giá trị đang cùng tồn tại. Một bên xem concert là đỉnh cao của trải nghiệm âm nhạc. Điều khiến họ sẵn sàng mua vé là sân khấu, âm thanh, khả năng kể chuyện và cảm giác được hòa vào một khoảnh khắc tập thể. Những tour diễn như Coldplay, Taylor Swift, Beyoncé hay Doja Cat thường được nhắc tới theo cách đó. Điều khán giả nhớ sau chương trình không phải là họ ngồi hàng ghế nào, mà là cảm xúc mà chương trình để lại.
Bên còn lại xem concert là sự mở rộng của fandom. Âm nhạc vẫn quan trọng, nhưng giá trị còn nằm ở sự kết nối với nghệ sĩ. Soundcheck, fan interaction, merchandise giới hạn hay những khoảnh khắc giao tiếp trực tiếp trở thành một phần không thể tách rời của trải nghiệm. Đây là mô hình được phát triển rất mạnh trong K-pop và góp phần hình thành kỳ vọng của một thế hệ khán giả trẻ tại châu Á.
Trong mô hình concert lấy fandom làm trung tâm, trải nghiệm kết nối với nghệ sĩ là một phần quan trọng của giá trị chương trình
Vấn đề là hai hệ giá trị này thường bị đặt lên cùng một bàn cân. Một concert được thiết kế để tối ưu trải nghiệm nghệ thuật có thể bị đánh giá theo tiêu chí của một concert hướng tới fandom. Trong khi đó, một concert lấy cộng đồng người hâm mộ làm trung tâm lại có thể bị kỳ vọng phải mang quy mô và tính trình diễn của những tour diễn sân vận động quốc tế.
Khi điều đó xảy ra, sự thất vọng gần như là điều không thể tránh khỏi. Không phải vì chương trình không tốt, mà vì kỳ vọng và sản phẩm chưa thực sự gặp nhau.
Ngày càng nhiều khán giả sẵn sàng chi trả cho trải nghiệm nghệ thuậtnhư một giá trị độc lập.
Có lẽ đây cũng là giai đoạn đặc biệt của thị trường concert Việt Nam. Số lượng chương trình tăng nhanh hơn tốc độ hình thành nhận thức của công chúng về các loại hình concert khác nhau. Nhiều khán giả vẫn đang đánh giá mọi chương trình bằng cùng một bộ tiêu chí, trong khi bản thân các concert ngày càng đa dạng về mục tiêu và cách tiếp cận.
Điều đáng quan tâm không phải là mô hình nào sẽ thắng thế. Thị trường quốc tế cho thấy cả hai đều có chỗ đứng riêng. Câu hỏi thú vị hơn là liệu công chúng Việt Nam có sớm hình thành khả năng phân biệt những trải nghiệm đó hay không.
Bởi khi điều đó xảy ra, một concert sẽ không còn được đánh giá chỉ bằng việc có "đáng tiền" hay không. Thay vào đó, nó sẽ được đánh giá bằng một câu hỏi chính xác hơn: liệu chương trình đó có thực hiện được lời hứa trải nghiệm mà nó đặt ra cho khán giả ngay từ đầu hay không.
Quang Vũ - HTTT