Bước vào thập niên mới của thế kỷ XXI, Việt Nam đứng trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong điều kiện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV không chỉ xác định phương hướng, mục tiêu phát triển đất nước mà còn thể hiện bước phát triển trong tư duy lãnh đạo: coi việc nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng là điều kiện tiên quyết để khơi thông và phát huy các nguồn lực quốc gia.
Trong lý luận về Đảng cầm quyền, năng lực lãnh đạo không dừng lại ở việc đề ra đường lối đúng đắn, mà còn bao hàm khả năng thể chế hóa chủ trương thành chính sách khả thi, tổ chức thực hiện hiệu quả và kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Khi phương thức lãnh đạo được đổi mới theo hướng khoa học, dân chủ và pháp quyền; khi hệ thống thể chế được hoàn thiện đồng bộ, minh bạch và ổn định; khi cơ chế phân cấp, phân quyền đi đôi với giám sát hiệu quả được thiết lập rõ ràng thì những điểm nghẽn trong phát triển sẽ từng bước được tháo gỡ. Như vậy, nâng cao năng lực cầm quyền chính là quá trình tạo dựng môi trường thể chế thuận lợi để các nguồn lực xã hội được giải phóng.
Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, nhiều nguồn lực của đất nước, từ vốn đầu tư, đất đai, khoa học - công nghệ đến trí tuệ và sáng kiến của người dân chưa được khai thác đầy đủ do rào cản về thủ tục hành chính, chồng chéo pháp luật hoặc cơ chế phối hợp thiếu đồng bộ. Đại hội XIV đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển, cải cách hành chính mạnh mẽ, đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Khi thể chế được khơi thông, chi phí tuân thủ giảm xuống, môi trường kinh doanh minh bạch hơn, thì nguồn lực xã hội sẽ tự nhiên vận động theo hướng tích cực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng suất quốc gia.
Từ tinh thần Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam có thể khái quát những nội dung cơ bản về nâng cao năng lực cầm quyền gắn với khơi thông nguồn lực phát triển quốc gia như sau:
Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng khoa học, dân chủ, pháp quyền và hiện đại.
Hoàn thiện thể chế phát triển là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thể chế không chỉ là khuôn khổ pháp lý điều chỉnh các quan hệ kinh tế - xã hội, mà còn là công cụ quan trọng để cụ thể hóa đường lối của Đảng thành chính sách khả thi, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu lực trong tổ chức thực hiện. Việc tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; cải cách thủ tục hành chính và loại bỏ các rào cản chồng chéo chính là cơ sở để tháo gỡ điểm nghẽn, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển. Khi thể chế được hoàn thiện, nguồn lực xã hội sẽ được phân bổ hiệu quả hơn, qua đó phản ánh trực tiếp chất lượng và hiệu quả cầm quyền của Đảng.
Cùng với đó, đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ, pháp quyền và hiện đại là điều kiện bảo đảm để thể chế phát huy hiệu lực trong thực tiễn. Phương thức lãnh đạo khoa học đòi hỏi nâng cao chất lượng hoạch định chiến lược, tăng cường năng lực dự báo và sử dụng cơ sở dữ liệu trong quá trình xây dựng chính sách; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện nhưng không làm thay chức năng quản lý của Nhà nước. Tính dân chủ và pháp quyền thể hiện ở việc tôn trọng nguyên tắc tập trung dân chủ, phát huy vai trò giám sát của nhân dân, của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, đồng thời bảo đảm mọi chủ trương đều được thực hiện trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Yếu tố hiện đại được thể hiện qua việc ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong quản trị, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Sự kết hợp hài hòa các yếu tố này không chỉ nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Hai là, tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với kiểm soát quyền lực và củng cố niềm tin xã hội.
Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng là yêu cầu có tính quy luật đối với một đảng cầm quyền, đặc biệt trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng. Năng lực cầm quyền của Đảng không chỉ được khẳng định ở tầm chiến lược, mà còn được thể hiện cụ thể ở khả năng giữ vững kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; siết chặt trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các vi phạm là những điều kiện cơ bản để bảo đảm Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh. Đồng thời, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực chuyên môn và uy tín xã hội cao chính là nhân tố quyết định hiệu quả tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng trong thực tiễn.
Kiểm soát quyền lực hiệu quả và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ có tác động trực tiếp đến việc củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chế độ. Niềm tin xã hội là một dạng nguồn lực đặc biệt, có ý nghĩa nền tảng đối với sự ổn định chính trị và phát triển bền vững. Khi kỷ luật, kỷ cương được bảo đảm, quyền lực được thực thi minh bạch, công bằng và vì lợi ích chung, môi trường chính trị - xã hội sẽ trở nên ổn định, dự báo được và an toàn hơn cho các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh đó, các nguồn lực về tài chính, trí tuệ và tinh thần trong xã hội sẽ được huy động và phát huy hiệu quả, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp để thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.
Ba là, phát huy nguồn lực con người và khoa học - công nghệ như động lực trung tâm của phát triển.
Trong điều kiện chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra sâu rộng, nguồn lực con người, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao, giữ vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh và vị thế phát triển của quốc gia. Nếu như các yếu tố vốn, tài nguyên hay lao động giản đơn từng là động lực chủ yếu của tăng trưởng, thì hiện nay tri thức, kỹ năng số, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng với công nghệ mới trở thành nền tảng của phát triển bền vững. Do đó, phát huy nguồn lực con người không chỉ là yêu cầu kinh tế mà còn là vấn đề chiến lược gắn với tầm nhìn dài hạn của quốc gia. Đại hội XIV đặt ra nhiệm vụ tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động và tiến bộ khoa học - công nghệ, qua đó hình thành đội ngũ nhân lực có trình độ, bản lĩnh và khả năng hội nhập quốc tế.
Phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với việc nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng. Điều đó đòi hỏi hệ thống chính sách phải tạo dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, sáng tạo trong cộng đồng doanh nghiệp và thanh niên; đồng thời có cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, bảo đảm phân bổ nguồn lực hợp lý cho khoa học - công nghệ và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả, trí tuệ và sáng kiến của đội ngũ trí thức, doanh nhân sẽ được phát huy tối đa. Qua đó, khoa học - công nghệ thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và chất lượng phát triển trong giai đoạn mới.
Bốn là, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và huy động hiệu quả các nguồn lực kinh tế - xã hội.
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định nhất quán quan điểm "lấy nhân dân làm trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới và phát triển", coi phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đất nước đứng trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, Đại hội nhấn mạnh nhiệm vụ củng cố đồng thuận xã hội, hài hòa lợi ích giữa các chủ thể, tăng cường đối thoại và lắng nghe ý kiến nhân dân trong quá trình hoạch định, thực thi chính sách. Điều đó cho thấy, khơi thông nguồn lực quốc gia không chỉ là tháo gỡ rào cản thể chế hay cải cách thủ tục hành chính, mà còn là quá trình xây dựng niềm tin, tạo dựng sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn xã hội. Khi nhân dân thực sự được bảo đảm quyền làm chủ, tham gia vào quản lý xã hội và giám sát quyền lực, thì tính chính danh và hiệu lực của hệ thống chính trị được củng cố vững chắc.
Trên cơ sở đó, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực kinh tế - xã hội, kết hợp chặt chẽ giữa nội lực và ngoại lực, giữa nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội, giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Việc phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, tăng cường liên kết vùng, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển là những nội dung quan trọng nhằm kết nối các nguồn lực vật chất và tinh thần của toàn dân tộc. Khi sự đồng thuận xã hội được củng cố và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể được vận hành hiệu quả, các nguồn lực sẽ được khai thác tối ưu, góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng theo tinh thần, định hướng mà Đại hội XIV đã xác lập.
Từ những phân tích trên có thể khẳng định rằng, theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng và khơi thông nguồn lực phát triển quốc gia là hai mặt thống nhất của một chỉnh thể chiến lược. Việc hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng, phát huy nguồn lực con người, khoa học - công nghệ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ nhằm củng cố vai trò cầm quyền của Đảng mà còn trực tiếp tạo lập môi trường và điều kiện để các nguồn lực vật chất, trí tuệ và tinh thần trong xã hội được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả. Trong bối cảnh mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, chỉ khi năng lực cầm quyền được nâng lên ngang tầm nhiệm vụ và nguồn lực quốc gia được giải phóng đúng hướng, đất nước mới có thể phát triển nhanh, bền vững, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc theo định hướng mà Đại hội XIV đã xác định.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội.
[2] Hội đồng Lý luận Trung ương (2025), Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN trong 40 năm qua ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3] Ban Tổ chức Trung ương (2025), Đề án tổng thể sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, Văn phòng Trung ương Đảng.
[4] Tổng Bí thư Tô Lâm (2026), Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, trình bày tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.
[5] Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (2026), Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
TS Phạm Hồng Hải
Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam