Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận tri thức chính trị, mà còn tạo ra môi trường học tập linh hoạt, tương tác và phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ. Trên cơ sở phân tích vai trò và thực trạng ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên, bài viết đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, lý tưởng và trách nhiệm xã hội cho thanh niên trong thời đại số.
1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên luôn là lực lượng xung kích, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tiếp nối và phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Việc giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị và ý thức công dân cho thanh niên vì thế không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên, mà còn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội và các loại hình truyền thông mới, môi trường tiếp nhận thông tin của thanh niên đã có những thay đổi sâu sắc, đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng. Trong xã hội số, thanh niên vừa có điều kiện tiếp cận tri thức nhanh chóng, đa dạng, đa chiều, vừa dễ bị tác động bởi những luồng quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc và những biểu hiện lệch chuẩn về nhận thức, lối sống. Nếu công tác giáo dục chính trị, tư tưởng vẫn chủ yếu dựa vào phương thức truyền thống, một chiều, chậm đổi mới thì sẽ khó theo kịp nhịp sống và nhu cầu tiếp nhận của thế hệ trẻ, từ đó làm giảm hiệu quả định hướng chính trị, tư tưởng và hành vi xã hội. Chính trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên trở thành một yêu cầu tất yếu. Công nghệ số không chỉ mở rộng không gian, phương thức và công cụ giáo dục, mà còn tạo điều kiện để nội dung chính trị, tư tưởng được truyền tải sinh động, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý, thói quen và phong cách học tập của thanh niên hiện đại. Việc nghiên cứu và triển khai hiệu quả hướng tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, góp phần xây dựng lớp thanh niên vững vàng về bản lĩnh, trong sáng về lý tưởng và chủ động trước những biến động của thời đại số.
2. Nội dung
2.1. Thực trạng ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên hiện nay
Trong bối cảnh xã hội số phát triển nhanh chóng, giáo dục chính trị, tư tưởng thông qua ứng dụng công nghệ số như một yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng, tính hiệu quả và mức độ hấp dẫn của hoạt động này đối với thanh niên. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên để họ nhanh chóng tiếp thu, phản biện và tham gia một cách chủ động vào các hoạt động chính trị - xã hội. Thông qua đó, vừa giúp họ nhận thức sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, truyền thống của dân tộc; vừa giúp thanh niên phát triển tư duy phản biện, nhận diện thông tin sai lệch và tham gia có trách nhiệm vào đời sống công dân số.
Ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng không chỉ là việc áp dụng công nghệ trong thao tác dạy và học, mà còn là công cụ để thúc đẩy đổi mới căn bản phương pháp giáo dục - từ cách truyền tải nội dung thụ động sang học tập tương tác, phản hồi kịp thời, sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn để theo dõi tiến trình học tập và đánh giá hiệu quả của công tác ấy. Ứng dụng số trong giáo dục chính trị, tư tưởng giúp xác định mục tiêu học tập chính xác hơn, điều chỉnh nội dung theo nhu cầu của từng đối tượng và tăng cường mức độ tương tác giữa người dạy - người học thông qua nền tảng trực tuyến, diễn đàn số và các công cụ hỗ trợ đa phương tiện.
Hiện nay, Việt Nam đang tích cực triển khai các chương trình và phong trào số hóa nhằm nâng cao kỹ năng số cho thanh niên, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng. Phong trào "Bình dân học vụ số" được Chính phủ và các cơ quan liên quan phát động trên phạm vi toàn quốc, nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng số cơ bản cho người dân Việt Nam, trong đó thanh niên được coi là đối tượng trọng tâm với khả năng tiếp cận công nghệ nhanh nhạy hơn. Nền tảng số hóa này tạo ra môi trường để triển khai các chương trình giáo dục chính trị, tư tưởng hiệu quả hơn qua internet, ứng dụng di động và các hệ thống học trực tuyến.
Trong thực tiễn triển khai, các tổ chức đoàn thể ở nhiều địa phương đã bước đầu ứng dụng công nghệ số vào hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên. Chẳng hạn, Đoàn Thanh niên thành phố Huế sử dụng ứng dụng Hue-S để số hóa các hoạt động giáo dục chính trị và tổ chức nội dung truyền tải qua mạng, với hơn 46.000 đoàn viên, thanh niên tham gia trên nền tảng này, giúp tăng cường tương tác, cập nhật chủ trương, đường lối của Đảng và thông tin thời sự nhanh chóng hơn so với hình thức truyền thống.
Mặt khác, nhiều địa phương đã tổ chức các chiến dịch số hóa giáo dục, trong đó thanh niên tham gia tích cực như lực lượng chính hỗ trợ cộng đồng. Tại Hưng Yên, chính quyền địa phương đã phát động 30 ngày cao điểm phong trào "Bình dân học vụ số" đã huy động hơn 20.000 thanh niên và tình nguyện viên trẻ tham gia triển khai 686 đội hình tình nguyện, tổ chức 200 lớp học về kỹ năng số và hỗ trợ sử dụng dịch vụ số cho cộng đồng, trong đó có nội dung học tập chính trị trong nền tảng số, giúp lan tỏa thói quen học và ứng dụng công nghệ trong đời sống và học tập.
Trong các tổ chức đoàn, hội ở cấp cơ sở, các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng qua mạng xã hội và các ứng dụng số cũng đang được đẩy mạnh. Ví dụ, theo báo cáo khảo sát tại Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng, 100% các chi đoàn học viên sử dụng fanpage Facebook, Tiktok và các nhóm chat như Zalo để cập nhật và trao đổi, tuyên truyền về đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước, nội dung chính trị, tư tưởng, đồng thời kết hợp các nội dung truyền thống với hình thức tương tác số để thu hút thanh niên tham gia vào các phong trào, cuộc thi tìm hiểu về chính trị - xã hội, tăng cường mức độ tiếp cận.
Tuy vậy, vẫn hiện hữu những hạn chế, thách thức đối với ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên. Những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật; năng lực số của đội ngũ cán bộ, giáo viên giáo dục, giảng dạy chính trị, tư tưởng; sự phân hóa trong khả năng tiếp cận công nghệ của thanh niên ở vùng sâu, vùng xa hay sự thiếu đồng bộ trong học liệu số hoá chuyên biệt cho nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng;… là những điểm nghẽn cần được khắc phục. Điều này đòi hỏi các giải pháp đồng bộ, từ chính sách, đầu tư hạ tầng số, bồi dưỡng kỹ năng số đến đổi mới nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng số phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của thanh niên hiện đại…
2.3. Biện pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên hiện nay
Một là, hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số cần được coi là giải pháp chiến lược, cụ thể hóa trong hệ thống văn bản quản lý giáo dục và giáo dục chính trị, tư tưởng. Bộ, ngành và địa phương cần xây dựng và ban hành các chương trình hành động, tiêu chí đánh giá mức độ số hóa trong giáo dục chính trị, tư tưởng; gắn trách nhiệm thực hiện chuyển đổi số với đánh giá chất lượng công tác giáo dục chính, tư tưởng trị ở mỗi đơn vị. Chính phủ và cơ quan quản lý giáo dục đã xác định chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo là nhiệm vụ trọng tâm trong các chương trình chiến lược phát triển đất nước giai đoạn 2025 - 2030. Điều này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc mở rộng ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên.
Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số và vai trò của ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho đội ngũ lãnh đạo, cán bộ quản lý, giảng viên và thanh niên. Nhận thức đầy đủ về lợi ích, mục tiêu và phương pháp ứng dụng công nghệ số sẽ tạo điều kiện để các tổ chức, đơn vị chủ động tham gia vào tiến trình số hóa nội dung và phương thức giáo dục, tránh cách tiếp cận hình thức, và đảm bảo tính bền vững trong triển khai lâu dài.
Hai là, đầu tư hạ tầng công nghệ số, xây dựng nền tảng học tập chính trị trực tuyến và học liệu số
Để ứng dụng hiệu quả công nghệ số, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ cho cả hệ thống giáo dục và đào tạo và các tổ chức chính trị - xã hội là điều kiện tiên quyết. Cần phát triển các nền tảng học tập điện tử (LMS), kho học liệu số dùng chung, dữ liệu điện tử liên thông để thanh niên dễ dàng tiếp cận nội dung chính trị, tư tưởng mọi lúc, mọi nơi. Ngoài ra, thiết kế các ứng dụng di động, diễn đàn trực tuyến, podcast, video học tập giúp tăng tính linh hoạt, phù hợp với thói quen tiếp cận thông tin số của thanh niên hiện nay.
Bên cạnh đó, các trường, cơ sở đào tạo và tổ chức thanh niên cần phối hợp xây dựng và chia sẻ học liệu số hóa chất lượng cao phục vụ giáo dục chính trị, tư tưởng. Việc số hóa bài giảng, tài liệu chuyên đề và tình huống thực tiễn không chỉ nâng cao năng lực truyền tải kiến thức mà còn tạo môi trường học tập cá thể hóa theo nhu cầu.
Ba là, nâng cao năng lực số cho giảng viên, cán bộ quản lý và thanh niên
Giải pháp trọng yếu để ứng dụng công nghệ số thành công là việc bồi dưỡng kỹ năng số và phương pháp số hóa giảng dạy cho đội ngũ giảng viên, báo cáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và thanh niên. Các lớp đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực sử dụng công nghệ, học liệu số và phương pháp tổ chức lớp học trực tuyến cần được triển khai thường xuyên và định kỳ. Việc phát triển kỹ năng số cho thanh niên sẽ giúp họ chủ động tiếp cận, khai thác và phản biện thông tin, đồng thời nâng cao khả năng tự học tập chính trị, tư tưởng trong môi trường số.
Bốn là, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng bằng công nghệ số
Công nghệ số cần được tích hợp vào nội dung và phương pháp tổ chức giáo dục chính trị, tư tưởng. Nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng số phải đa dạng, sinh động và dễ tiếp cận, ứng dụng các định dạng như video minh họa, diễn đàn thảo luận trực tuyến, mô phỏng tình huống trên nền tảng số. Điều này sẽ giúp thanh niên không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn tham gia tích cực vào quá trình học tập.
Phương pháp giáo dục kết hợp giữa trực tuyến và trực tiếp cần được triển khai để tận dụng lợi thế của cả hai hình thức, đồng thời tạo môi trường phản biện hai chiều giữa người dạy và người học. Điều này cũng giúp đánh giá và điều chỉnh nội dung theo nhu cầu thực tế và mức độ hiểu biết của thanh niên.
Năm là, thường xuyên đánh giá kết quả, hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng trong môi trường số
Đánh giá kết quả, hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng trong môi trường số cần được thiết kế với các chỉ số cụ thể, như tỷ lệ hoàn thành khóa học trực tuyến, mức độ tương tác trên các nền tảng số, và đánh giá kiến thức chính trị trước và sau khi học. Sử dụng công cụ phân tích dữ liệu học tập giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu trong phương pháp hiện tại và điều chỉnh nội dung phù hợp theo từng nhóm thanh niên.
Việc phản hồi liên tục từ người học sẽ giúp hoàn thiện học liệu, phương pháp giáo dụcs số và cải tiến hệ thống công nghệ để phù hợp hơn với đối tượng thanh niên đặc thù, đảm bảo mục tiêu giáo dục chính trị, tư tưởng được lan tỏa hiệu quả hơn trong môi trường số.
3. Kết luận
Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên là giải pháp chiến lượ quan trọng, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số của xã hội và nhu cầu học tập năng động của thanh niên hiện đại. Bằng cách hoàn thiện cơ chế, đầu tư hạ tầng, đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng dạy và người học, giáo dục chính trị sẽ đạt hiệu quả cao hơn, góp phần xây dựng lớp thanh niên Việt Nam có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy nhạy bén và trách nhiệm xã hội sâu sắc.
Đại uý Trương Công Minh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Vũ Minh Thành, Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục chính trị ở các đơn vị cơ sở trong Quân đội, Tạp chí Quản lý nhà nước điện tử, ngày 19/09/2025.
2. Đức Thu, Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị nhờ chuyển đổi số, Báo Hải quân nhân dân Việt Nam điện tử, ngày 8/9/2025.
3. Minh Thu - Võ Văn Dũng, Ứng dụng nền tảng số trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên, Báo Tin tức (Thông tấn xã Việt Nam), ngày 26/12/2025.
4. Thu Trang, Phát động 30 ngày cao điểm phong trào "Bình dân học vụ số" trên địa bàn tỉnh đợt 2, Báo Hưng Yên điện tử, ngày 20/08/2025.
5. Quốc Trần, Chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo, Trang TTĐT Nhà báo và Công luận, ngày 16/09/2025.