Có một câu hỏi mà rất nhiều người phụ nữ từng âm thầm tự hỏi mình trong một đêm không ngủ được: Tại sao mình đã cố gắng nhiều như vậy, mà cuộc sống vẫn cứ chật vật? Tại sao có người làm ít hơn mình, lại sống nhẹ nhõm, đủ đầy hơn mình? Câu trả lời, theo quan niệm của người xưa, không chỉ nằm ở số tiền kiếm được mỗi tháng, mà nằm ở một thứ sâu hơn - cách một người sống với tiền, với người, và với chính mình.
Các cụ ta có câu “tâm sinh tướng”. Nghĩa là cái tâm bên trong, lâu dần sẽ hiện ra thành dáng vẻ, thành cách một người bước đi trong đời. Và nếu tâm ấy quen với sự chật hẹp, lo sợ, so đo, thì dù tiền có vào tay, nó cũng khó mà ở lại lâu. Ngược lại, có những người tay trắng vẫn gây dựng được một đời sống ấm êm, không phải vì họ gặp vận may hơn người, mà vì họ biết giữ một cái tâm rộng, một cách sống có trước có sau. “Để bớt nghèo” vì vậy, trước khi là một câu chuyện về tiền, lại là một câu chuyện về tâm.
Cái nghèo không bắt đầu từ cái túi, mà bắt đầu từ cái miệng
Người xưa có câu “họa từ miệng ra, nghèo từ miệng mà đến”. Nghe thì có vẻ cường điệu, nhưng nếu để ý, sẽ thấy nhiều gia đình cứ mãi chật vật, một phần vì trong nhà quanh năm chỉ nghe thấy tiếng than nghèo, kể khổ. Người mẹ than với con, người vợ than với chồng, rồi chính những đứa trẻ trong nhà cũng lớn lên với niềm tin rằng “nhà mình nghèo, nhà mình không có”, dù có khi gia đình ấy chẳng thiếu đến mức phải lo từng bữa.
Cái nguy của việc than nghèo không nằm ở việc nói ra sự thật, mà nằm ở việc nó lặp đi lặp lại đến mức trở thành một lời tự nhắc nhở ngược: Mình nghèo, mình sẽ còn nghèo, mình không xứng với sự đủ đầy. Dần dà, người ta quên mất việc tìm cách thay đổi, mà chỉ còn quen với việc than. Trong khi đó, nhiều người có cuộc sống dư dả lại rất ít khi nói về tiền bạc theo cách tiêu cực - không phải vì họ không từng khó khăn, mà vì họ chọn giữ miệng, giữ một niềm tin rằng ngày mai sẽ khác hôm nay.
Có một điều tế nhị hơn mà các cụ cũng dặn: Đừng nói xấu, đừng ganh với người giàu hơn mình. “Đừng thấy người ăn khoai mà vác mai đi đào” - câu tục ngữ ấy nhắc một điều rất thực: ganh tị không làm mình giàu lên, mà chỉ khiến mình mệt thêm, và vô tình nuôi lớn trong lòng một sự cay nghiệt - thứ mà theo quan niệm dân gian, lại chính là một trong những căn nguyên khiến phúc khí khó tụ về một người.
Nhà cửa gọn gàng, lòng người cũng nhẹ, vận may mới có chỗ mà vào
Có một sự thật mà không cần tin vào phong thủy cũng có thể cảm nhận được: Một căn nhà bừa bộn, tối tăm, chất đầy những đồ cũ không dùng đến, sẽ khiến người sống trong đó cũng cảm thấy nặng nề, bế tắc theo. Người xưa tin rằng nhà cửa là nơi “khí” tụ lại, và một ngôi nhà càng thông thoáng, sạch sẽ, có ánh sáng, thì tài lộc càng dễ lưu lại. Nhưng không cần đến chuyện khí vận, chỉ cần nhìn thực tế cũng thấy: Một người sống trong môi trường ngăn nắp sẽ có đầu óc minh mẫn hơn, quyết định sáng suốt hơn là một người ngày nào cũng loay hoay tìm đồ trong một căn nhà hỗn loạn.
Với phụ nữ - những người thường giữ vai trò vun vén cho cả gia đình - việc dọn dẹp nhà cửa định kỳ, bỏ đi những đồ không còn dùng, giữ cho bếp luôn sạch, bàn thờ luôn gọn gàng, không chỉ là chuyện vệ sinh, mà còn mang một ý nghĩa tinh thần: Dọn bớt sự bừa bộn bên ngoài, cũng là một cách dọn bớt sự rối ren bên trong. Nhiều người sau một lần dọn dẹp triệt để nhà cửa, kể lại rằng họ cảm thấy nhẹ nhõm hẳn, như thể vừa trút được một gánh nặng không tên và chính cái nhẹ nhõm đó mới là thứ giúp họ bắt đầu lại, nghĩ thông suốt hơn về tiền bạc, công việc, những quyết định quan trọng của đời mình.
“Của cho không bằng cách cho” - cách đối xử với tiền quyết định tiền có ở lại hay không
Một trong những điều người xưa nhấn mạnh nhất khi nói về chuyện giàu - nghèo, không phải là kiếm được bao nhiêu, mà là chi tiêu, cho đi và nhận lại như thế nào. “Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm” - câu này không dạy người ta phải hà tiện, mà dạy người ta phải biết lượng sức mình, sống vừa với những gì mình có, không vay mượn quá đà, không chạy theo những thứ vượt khả năng chỉ để giữ thể diện.
Nhưng tiết kiệm không có nghĩa là bo bo giữ của, càng không có nghĩa là khắt khe với người khác để giữ tiền cho riêng mình. Người xưa vẫn dạy “của cho không bằng cách cho” nghĩa là một người có thể không giàu, nhưng nếu biết giúp người đúng lúc, đúng cách, với một tấm lòng thật, thì cái họ nhận lại, dù không phải lập tức, cũng sẽ quay về với họ bằng một hình thức khác: một sự tin tưởng, một cơ hội, một người sẵn sàng giúp lại khi họ khó khăn. Ngược lại, có những người giữ tiền rất chặt, tính toán với cả người thân trong nhà, nhưng rồi vẫn thấy cuộc sống không yên, bởi tiền bạc giữ được nhưng tình người đã mất, mà một đời sống thiếu vắng tình người, dù đủ đầy vật chất, vẫn là một dạng nghèo khác - nghèo tình, nghèo chỗ dựa.
Đây cũng là lý do vì sao các cụ hay nói “giàu vì bạn, sang vì vợ” - ý muốn nhắc rằng một người, dù tài giỏi đến đâu, cũng cần những mối quan hệ tốt để nâng đỡ, và những mối quan hệ ấy không tự nhiên mà có, nó được xây từ cách người ta đối xử với nhau hằng ngày, từ những điều rất nhỏ như một lời cảm ơn, một sự sòng phẳng trong vay mượn, một sự tử tế không toan tính.
Tích đức không phải chuyện viển vông, mà là một cách đầu tư dài hơi cho hậu vận
Nhiều người trẻ bây giờ nghe đến “tích đức” thường nghĩ đó là chuyện của người già, của tâm linh, không liên quan gì đến chuyện cơm áo gạo tiền thực tế. Nhưng nếu nhìn kỹ, “tích đức” mà người xưa nói đến, thực ra rất gần với một khái niệm hiện đại: Xây dựng uy tín, giữ chữ tín, làm việc tử tế để được tin tưởng lâu dài.
Một người sống tử tế, không lừa lọc, không bội tín, dù trước mắt có thể chịu thiệt hơn những người khác, nhưng về lâu dài, họ sẽ là người được tin tưởng để giao việc lớn, để hợp tác, để gửi gắm. Và chính sự tin tưởng ấy, tích lũy qua nhiều năm, mới là thứ tài sản bền vững nhất - thứ mà không ai cướp được, không thị trường nào đánh sập được. Đó cũng là lý do vì sao người xưa tin rằng tích đức là một cách “đầu tư” cho hậu vận: Không phải hậu vận của riêng mình, mà có khi còn là của con cái, của những thế hệ sau.
Với phụ nữ, những người thường là người giữ nếp nhà, dạy con từ những điều nhỏ nhất, việc gieo vào con cái một thói quen sống biết ơn, biết chia sẻ, biết giữ lời hứa, chính là một cách “tích đức” rất thực tế - không phải để mong cầu một phép màu nào, mà để nuôi lớn trong con một nền tính cách giúp con tự tạo ra cơ hội, tự giữ được mối quan hệ tốt, tự đứng vững được trong đời, bất kể hoàn cảnh xuất phát ra sao.
Đổi vận, trước hết là đổi cách mình nhìn về chính mình
Có một điều mà rất nhiều người bỏ qua khi muốn “đổi vận”: Họ chờ một sự thay đổi từ bên ngoài - một công việc mới, một người giúp đỡ, một cơ hội bất ngờ mà quên rằng điều cần đổi trước tiên, lại là cách họ nhìn về bản thân mình. Một người luôn tin rằng mình “số nghèo”, “không có duyên với tiền”, sẽ vô thức đưa ra những lựa chọn củng cố cho niềm tin đó: Không dám thử việc mới, không dám đề xuất tăng lương, không dám đầu tư cho bản thân vì sợ “phí tiền”, không dám tin rằng mình xứng đáng với một cuộc sống tốt hơn.
Ngược lại, một người tin rằng mình có thể thay đổi, dù chỉ là một niềm tin nhỏ, sẽ có xu hướng chủ động hơn: Học thêm một kỹ năng, mạnh dạn nói ra mong muốn của mình, biết chăm sóc bản thân tốt hơn để có sức khỏe, có tinh thần làm việc. Và chính những hành động nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày đó, mới dần dần tạo ra một con đường khác cho cuộc đời họ - không phải nhờ vận may bỗng nhiên gõ cửa, mà nhờ họ đã mở sẵn cửa để đón vận may khi nó đến.
Với những người phụ nữ đang ở giữa những bận rộn của gia đình, công việc, con cái, việc dành ra một chút thời gian cho riêng mình để đọc một cuốn sách, học một điều mới, hay đơn giản là ngồi lại để nhìn thẳng vào những lo lắng của mình về tiền bạc, thay vì né tránh - cũng là một cách “đổi vận” rất thiết thực. Hậu vận không phải là một cánh cửa tự mở ra ở cuối đời, mà là kết quả của từng lựa chọn nhỏ được gieo xuống từ hôm nay.
Để bớt nghèo, trước hết hãy bớt sợ nghèo
Có một nghịch lý mà nhiều người từng trải qua: Nỗi sợ nghèo, nếu để nó lớn quá, lại chính là thứ khiến người ta nghèo lâu hơn. Vì sợ, người ta không dám chi cho những thứ cần đầu tư lâu dài - một khóa học, một chuyến đi mở mang, một món quà ý nghĩa cho người thân mà chỉ dám bo bo giữ những gì đang có, co cụm lại trong một vòng an toàn chật hẹp. Và một cuộc sống chỉ xoay quanh việc giữ, mà không có chỗ cho việc cho đi, việc mở rộng, thì rất khó để phát triển thêm.
Người xưa nói “ở hiền gặp lành” không phải một câu chúc suông, mà là một quan sát về cách vận hành của đời sống: Một người sống hiền hòa, rộng lòng, biết giúp người khi có thể, thường sẽ nhận lại được sự giúp đỡ khi họ cần, dù là từ chính những người họ đã từng giúp, hay từ những người hoàn toàn mới. Ngược lại, một người sống khép kín, chỉ biết giữ cho riêng mình, sẽ dần dần tự cô lập mình khỏi những cơ hội, những mối quan hệ có thể nâng đỡ họ lúc khó khăn nhất.
Để bớt nghèo, có lẽ không có một công thức thần kỳ nào để áp dụng trong một đêm. Nhưng nếu bắt đầu từ những điều nhỏ như bớt than nghèo, giữ nhà cửa gọn gàng để lòng được nhẹ, sống sòng phẳng và rộng lòng với người xung quanh, giữ chữ tín để xây dựng uy tín lâu dài, và trên hết, bớt sợ hãi để dám tin rằng mình có thể thay đổi thì có lẽ, không cần chờ một vận may lớn nào ghé qua, cuộc sống cũng sẽ dần trở nên nhẹ nhõm, đủ đầy hơn theo một cách rất tự nhiên. Bởi suy cho cùng, giàu hay nghèo, không chỉ nằm ở con số trong tài khoản, mà nằm ở việc một người có cảm thấy đủ, có cảm thấy an, và có còn giữ được niềm tin vào một ngày mai tốt đẹp hơn hay không.
Xuân Hồng