Trên cơ sở phân tích yêu cầu thực tiễn đào tạo và đặc điểm hoạt động của Chủ nhiệm HC-KT cấp trung đoàn, lữ đoàn, bài viết đề xuất những định hướng trọng tâm nhằm đổi mới nội dung bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực, tăng cường tính thực tiễn, tích hợp giữa kiến thức chính trị với kiến thức chuyên ngành và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo quân sự.
Từ khóa: Công tác đảng, công tác chính trị; bồi dưỡng năng lực; Chủ nhiệm HC-KT; Học viện Kỹ thuật quân sự.
1. Đặt vấn đề
Trong Quân đội nhân dân Việt Nam tiến hành CTĐ, CTCT là một nguyên tắc, là nhân tố quyết định giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội, đồng thời là cơ chế, phương thức bảo đảm cho mọi nhiệm vụ quân sự được tổ chức thực hiện đúng quan điểm, đường lối của Đảng. Vì vậy, năng lực tiến hành CTĐ, CTCT không chỉ là yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ chính trị nói chung mà còn là năng lực nghề nghiệp cần thiết của mọi cán bộ lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ quản lý chuyên môn trong Quân đội.
Đối với Chủ nhiệm HC-KT cấp trung đoàn, lữ đoàn, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Với cương vị là người tham mưu, chỉ đạo, tổ chức và quản lý toàn diện các mặt công tác hậu cần, kỹ thuật của ban (phòng) HC-KT, cán bộ chủ nhiệm ngành không chỉ chịu trách nhiệm về chất lượng bảo đảm vật chất, vũ khí, trang bị kỹ thuật mà còn trực tiếp tham gia xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh về chính trị; quản lý, giáo dục cán bộ, nhân viên, chiến sĩ; tổ chức thực hiện các chủ trương của cấp ủy, chỉ huy; phối hợp với các cơ quan tiến hành CTĐ, CTCT trong mọi hoạt động của ngành. Điều đó đòi hỏi người cán bộ phải có năng lực vận dụng các nguyên tắc, nội dung, hình thức và phương pháp tiến hành CTĐ, CTCT vào giải quyết hiệu quả các nhiệm vụ chuyên môn, thay vì chỉ nắm được kiến thức lý luận một cách đơn thuần.
Những năm qua, Học viện Kỹ thuật quân sự đã có nhiều đổi mới trong chương trình đào tạo, từng bước quan tâm bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng CTĐ, CTCT cho học viên đào tạo Chủ nhiệm HC-KT cấp trung, lữ đoàn. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại và sự thay đổi của môi trường tác chiến, nội dung bồi dưỡng hiện nay bộc lộ một số khoảng trống. Nội dung học CTĐ, CTCT vẫn thiên về truyền thụ tri thức lý luận chung, trong khi các nội dung phản ánh đặc thù hoạt động của Chủ nhiệm HC-KT, như tiến hành CTĐ, CTCT trong quản lý vật tư, trang bị kỹ thuật; bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho huấn luyện, diễn tập, sẵn sàng chiến đấu; quản lý tài chính, tài sản công; phòng, chống tham nhũng, lãng phí; xử lý tình huống tư tưởng trong cơ quan hậu cần, kỹ thuật... chưa được thiết kế thành hệ thống thống nhất. Điều này dẫn đến khoảng cách nhất định giữa nội dung đào tạo và yêu cầu thực tiễn ở đơn vị.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Đổi mới nội dung bồi dưỡng phải xuất phát từ yêu cầu phát triển năng lực thực hiện chức trách của Chủ nhiệm Hậu cần – Kỹ thuật
Đổi mới nội dung bồi dưỡng không đơn thuần là bổ sung thêm một số chuyên đề hoặc cập nhật những văn bản mới, mà trước hết phải thay đổi cách tiếp cận trong thiết kế chương trình đào tạo. Nếu mục tiêu của đào tạo chỉ dừng ở việc giúp học viên "biết" các nguyên lý, nguyên tắc và quy định về CTĐ, CTCT thì kết quả đạt được chủ yếu là sự gia tăng về tri thức. Trong khi đó, yêu cầu của đơn vị cơ sở lại đòi hỏi người cán bộ sau khi tốt nghiệp phải "làm được", "tổ chức được" và "xử lý được" những vấn đề phát sinh trong thực tiễn công tác.
Theo quan điểm của khoa học giáo dục hiện đại, năng lực chỉ được hình thành khi người học biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và phẩm chất để giải quyết thành công một nhiệm vụ cụ thể trong bối cảnh nghề nghiệp. Vì vậy, đối tượng của bồi dưỡng không phải chỉ là hệ thống tri thức về CTĐ, CTCT mà chính là khả năng vận dụng hệ thống tri thức đó vào thực hiện chức trách của Chủ nhiệm HC-KT cấp trung đoàn, lữ đoàn.
Đặc điểm hoạt động của người Chủ nhiệm HC-KT cho thấy CTĐ, CTCT không tồn tại như một hoạt động độc lập mà luôn gắn với mọi khâu của công tác quản lý chuyên ngành. Muốn xây dựng và triển khai kế hoạch bảo đảm hậu cần, kỹ thuật của ban (phòng) đều đồng thời đặt ra những yêu cầu về giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng, phát huy dân chủ, giữ nghiêm kỷ luật, phòng ngừa sai phạm và xây dựng đoàn kết nội bộ. Điều đó có nghĩa, năng lực CTĐ, CTCT của Chủ nhiệm HC-KT được biểu hiện ngay trong chất lượng tổ chức và điều hành hoạt động chuyên môn, chứ không chỉ ở việc tham gia các hoạt động chính trị theo kế hoạch.
Từ góc độ đó, đổi mới nội dung bồi dưỡng phải hướng tới việc tái cấu trúc toàn bộ hệ thống kiến thức theo logic nghề nghiệp. Mỗi nội dung được lựa chọn không chỉ trả lời câu hỏi "học viên cần biết gì" mà quan trọng hơn phải trả lời được câu hỏi "học viên cần có khả năng giải quyết vấn đề gì sau khi ra tốt nghiệp". Đây là sự chuyển biến từ tư duy truyền thụ kiến thức sang tư duy phát triển năng lực, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo trong Quân đội hiện nay và cũng là tiền đề để nâng cao chất lượng đội ngũ Chủ nhiệm HC-KT ở đơn vị cơ sở.
2.2. Đổi mới nội dung bồi dưỡng phải hướng tới hình thành năng lực thực hành công tác đảng, công tác chính trị thay cho truyền thụ kiến thức đơn thuần
Một trong những hạn chế thường gặp trong chương trình bồi dưỡng năng lực tiến hành CTĐ, CTCT đối với cán bộ chuyên môn là nội dung đào tạo còn nặng về cung cấp tri thức lý luận, trong khi yêu cầu của thực tiễn đơn vị lại đặt trọng tâm vào năng lực tổ chức thực hiện. Khoảng cách giữa "biết" và "làm được" trở thành nguyên nhân làm giảm hiệu quả của quá trình bồi dưỡng. Đối với học viên đào tạo Chủ nhiệm HC-KT cấp trung, lữ đoàn ở Học viện Kỹ thuật quân sự hiện nay, hạn chế này càng bộc lộ rõ bởi sau khi tốt nghiệp họ sẽ được cơ cấu là phó bí thư chi bộ ban (phòng) HC-KT, thực hiện chức trách quản lý, chỉ huy chuyên môn trong môi trường hoạt động chịu sự lãnh đạo của cấp ủy đảng và sự chỉ đạo của người chỉ huy.
Do đó, đổi mới nội dung bồi dưỡng trước hết phải được thực hiện theo hướng phát triển năng lực. Nội dung học không chỉ trả lời câu hỏi học viên cần nắm vững những nguyên tắc nào của CTĐ, CTCT mà phải làm rõ trong từng nhiệm vụ chuyên môn, người Chủ nhiệm HC-KT cần vận dụng những nguyên tắc đó như thế nào để nâng cao chất lượng lãnh đạo, chỉ huy và quản lý đơn vị. Khi nghiên cứu nội dung về giáo dục chính trị, học viên cần biết cách lựa chọn hình thức tuyên truyền phù hợp với đặc điểm của cơ quan hậu cần, kỹ thuật; khi học về công tác cán bộ, cần hiểu cách đánh giá, quản lý và sử dụng đội ngũ nhân viên chuyên môn; khi nghiên cứu về công tác kiểm tra, giám sát, cần nhận diện được những lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm trong quản lý tài chính, vật tư, xăng dầu, kho tàng, trạm xưởng để chủ động tham mưu cho cấp ủy và người chỉ huy các biện pháp phòng ngừa.
Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện đại, trong đó người học được đặt vào trung tâm của quá trình đào tạo và kết quả cuối cùng được đánh giá bằng năng lực thực hiện nhiệm vụ nghề nghiệp. Quân ủy Trung ương cũng xác định yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo trong Quân đội theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, gắn đào tạo với cương vị công tác sau khi tốt nghiệp. Vì vậy, nội dung bồi dưỡng cần được lựa chọn trên cơ sở những yêu cầu năng lực mà Chủ nhiệm HC-KT phải có ở đơn vị, thay vì chỉ căn cứ vào cấu trúc của các môn học lý luận truyền thống.
2.3. Tái cấu trúc nội dung bồi dưỡng trên cơ sở chức trách của Chủ nhiệm Hậu cần – Kỹ thuật cấp trung đoàn, lữ đoàn
Khác với cán bộ chính trị, hoạt động của Chủ nhiệm HC-KT luôn diễn ra trong sự đan xen giữa quản lý chuyên ngành và tiến hành CTĐ, CTCT. Mọi quyết định liên quan đến bảo đảm hậu cần, kỹ thuật đều tác động trực tiếp đến chất lượng hoàn thành nhiệm vụ chính trị của đơn vị, đến tư tưởng bộ đội và hiệu lực lãnh đạo của tổ chức đảng. Chính đặc điểm này đòi hỏi nội dung bồi dưỡng phải được xây dựng từ yêu cầu của chức trách, thay vì từ ranh giới của từng học phần.
Điều cần đổi mới không chỉ là bổ sung thêm chuyên đề mới mà là tái cấu trúc toàn bộ nội dung theo chuỗi nhiệm vụ công tác của người Chủ nhiệm HC-KT. Chẳng hạn, khi bồi dưỡng nội dung về xây dựng cơ quan hậu cần, kỹ thuật vững mạnh toàn diện, học viên đồng thời phải được trang bị phương pháp tham mưu cho cấp ủy ban hành nghị quyết lãnh đạo; kỹ năng tổ chức thực hiện nghị quyết; phương pháp kiểm tra, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm. Khi nghiên cứu công tác bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho huấn luyện, diễn tập hay sẵn sàng chiến đấu, nội dung bồi dưỡng cần tích hợp yêu cầu phát huy dân chủ, giữ vững kỷ luật, ổn định tư tưởng, động viên cán bộ, chiến sĩ vượt qua khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Việc tái cấu trúc nội dung theo chức trách còn giúp khắc phục tình trạng học viên tiếp thu kiến thức một cách rời rạc. Thay vì ghi nhớ từng chuyên đề riêng lẻ, người học hình thành được tư duy hệ thống, nhận thức rõ mối quan hệ giữa lãnh đạo, quản lý, bảo đảm chuyên môn và CTĐ, CTCT. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu đào tạo theo vị trí việc làm, đang được nhiều cơ sở giáo dục quân sự vận dụng trong quá trình đổi mới chương trình đào tạo cán bộ hiện nay.
2.4. Đưa thực tiễn hoạt động hậu cần, kỹ thuật trở thành "môi trường học tập" của hoạt động công tác đảng, công tác chính trị
Một đặc điểm dễ nhận thấy của nhiều chương trình bồi dưỡng hiện nay là nội dung CTĐ, CTCT và nội dung chuyên ngành vẫn được triển khai tương đối độc lập. Học viên có thể nắm khá chắc lý luận về CTĐ, CTCT nhưng lại lúng túng khi xử lý những vấn đề nảy sinh trong hoạt động chuyên môn. Điều này cho thấy khoảng cách giữa nội dung đào tạo và bối cảnh nghề nghiệp chưa được thu hẹp.
Đổi mới nội dung bồi dưỡng cần bắt đầu từ việc đưa các tình huống thực tiễn của ngành hậu cần, kỹ thuật vào quá trình học tập. Mỗi tình huống chuyên môn đều có thể trở thành một "bài học CTĐ, CTCT". Chẳng hạn, một vụ việc mất an toàn kho tàng không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý kỹ thuật mà còn liên quan đến công tác giáo dục ý thức trách nhiệm, kiểm tra, giám sát, quản lý con người và phát huy vai trò của tổ chức đảng. Hay trong quản lý, sử dụng ngân sách, vật tư, xăng dầu, điều quan trọng không chỉ là thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ mà còn phải xây dựng được ý thức liêm chính, trách nhiệm nêu gương, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo các quy định của Đảng và Nhà nước.
Khi nội dung bồi dưỡng được xây dựng từ những tình huống như vậy, học viên không còn tiếp cận CTĐ, CTCT như một lĩnh vực tách biệt mà nhận thức được đây chính là phương thức lãnh đạo, quản lý xuyên suốt mọi hoạt động của cơ quan hậu cần, kỹ thuật. Quá trình học tập cũng chuyển từ ghi nhớ tri thức sang phân tích vấn đề, lựa chọn phương án xử lý và bảo vệ quyết định của mình trên cơ sở các nguyên tắc của Đảng, điều lệnh và quy định của Quân đội. Đây là con đường ngắn nhất để hình thành năng lực nghề nghiệp bền vững cho học viên trước khi đảm nhiệm cương vị công tác.
2.5. Tích hợp nội dung công tác đảng, công tác chính trị với kiến thức chuyên ngành và hoạt động thực tiễn nhằm hình thành năng lực thực hiện chức trách
Một yêu cầu có tính nguyên tắc trong đổi mới nội dung bồi dưỡng là phải khắc phục tư duy tách biệt giữa kiến thức CTĐ, CTCT với kiến thức chuyên ngành hậu cần, kỹ thuật. Trong thực tiễn đào tạo, hai lĩnh vực này thường được bố trí thành những học phần tương đối độc lập. Cách tiếp cận đó tuy thuận lợi cho việc tổ chức giảng dạy theo từng bộ môn nhưng lại làm giảm khả năng hình thành năng lực vận dụng tổng hợp của người học. Sau khi tốt nghiệp, học viên không thực hiện chức trách của một giảng viên lý luận hay một cán bộ chính trị chuyên trách mà đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm HC-KT - người phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề về chuyên môn, quản lý và CTĐ, CTCT trong cùng một quá trình công tác. Vì vậy, nếu nội dung bồi dưỡng vẫn được thiết kế theo hướng phân tách giữa tri thức chính trị và tri thức chuyên ngành thì khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn sẽ khó được khắc phục.
Thực chất của việc tích hợp không phải là ghép cơ học một số chuyên đề CTĐ, CTCT vào các học phần chuyên ngành, mà là xây dựng mối liên hệ nội tại giữa mục tiêu chính trị với mục tiêu chuyên môn trong từng nội dung đào tạo. Chẳng hạn, khi tổ chức bồi dưỡng về quản lý, sử dụng vật tư, trang bị kỹ thuật, bên cạnh việc trang bị quy trình nghiệp vụ cần làm rõ trách nhiệm của Chủ nhiệm HC-KT trong tham mưu cho cấp ủy lãnh đạo thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tổ chức giáo dục ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật; phát huy vai trò giám sát của tổ chức quần chúng; xây dựng môi trường công tác dân chủ, công khai, minh bạch nhằm phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Tương tự, đối với nội dung bảo đảm hậu cần, kỹ thuật trong huấn luyện, diễn tập và sẵn sàng chiến đấu, học viên không chỉ được bồi dưỡng kiến thức về tổ chức lực lượng, phương tiện, mà còn phải biết vận dụng các hình thức CTĐ, CTCT để ổn định tư tưởng, xây dựng quyết tâm, phát huy tinh thần trách nhiệm và sức mạnh đoàn kết của tập thể.
Có thể thấy, sự khác biệt căn bản giữa năng lực CTĐ, CTCT của Chủ nhiệm HC-KT với cán bộ chính trị không nằm ở mục tiêu chính trị mà nằm ở phương thức biểu hiện của năng lực. Nếu ở cán bộ chính trị, năng lực được thể hiện chủ yếu thông qua hoạt động tham mưu, hướng dẫn và chỉ đạo CTĐ, CTCT thì ở Chủ nhiệm HC-KT, năng lực ấy được kiểm nghiệm trực tiếp thông qua chất lượng quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ bảo đảm hậu cần, kỹ thuật. Chính vì vậy, nội dung bồi dưỡng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giúp học viên nhận thức được mối quan hệ thống nhất giữa lãnh đạo chính trị với quản lý chuyên môn, giữa xây dựng con người với xây dựng ngành và giữa hiệu quả CTĐ, CTCT với kết quả hoàn thành nhiệm vụ bảo đảm hậu cần, kỹ thuật của đơn vị.
Nhận định trên cũng phù hợp với yêu cầu của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực toàn diện, biết giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa yêu cầu chính trị và yêu cầu chuyên môn trong thực hiện nhiệm vụ. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh công tác cán bộ phải: "Chọn đúng người, giao đúng việc; đánh giá cán bộ bằng sản phẩm, bằng hiệu quả, bằng uy tín"1. Đó cũng chính là định hướng quan trọng để thiết kế nội dung bồi dưỡng theo hướng tích hợp giữa tri thức chính trị với tri thức nghề nghiệp.
3. Kết luận
Đổi mới nội dung bồi dưỡng năng lực tiến hành CTĐ, CTCT cho học viên đào tạo Chủ nhiệm HC-KT cấp trung đoàn, lữ đoàn ở Học viện Kỹ thuật quân sự hiện nay không chỉ là yêu cầu của đổi mới giáo dục, đào tạo của Học viện mà còn là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Bản chất của quá trình đổi mới không nằm ở việc bổ sung thêm các chuyên đề lý luận mà là tái cấu trúc nội dung bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực thực hiện chức trách của người Chủ nhiệm HC-KT. Trên cơ sở đó, nội dung đào tạo cần bảo đảm sự thống nhất giữa kiến thức chính trị với kiến thức chuyên ngành, giữa lý luận với thực tiễn, giữa yêu cầu trước mắt với định hướng phát triển lâu dài của Quân đội.
Có thể khẳng định rằng, chất lượng tiến hành CTĐ, CTCT của Chủ nhiệm HC-KT sau khi tốt nghiệp không được quyết định bởi khối lượng kiến thức được trang bị trong quá trình đào tạo, mà được quyết định bởi khả năng chuyển hóa hệ thống tri thức đó thành năng lực lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở đơn vị. Vì vậy, đổi mới nội dung bồi dưỡng cần được xác định là khâu đột phá, tạo tiền đề cho đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và phát huy vai trò tự học, tự bồi dưỡng của học viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ Chủ nhiệm HC-KT đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Trung tá, NCS. Nguyễn Đức Dương
Học viện Kỹ thuật Quân sự - Bộ Quốc phòng
CHÚ THÍCH:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.34).
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng ĐNCB các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.
2. Bộ Chính trị, Quy định số 377-QĐ/TW ngày 08/10/2025 về phân cấp quản lý cán bộ và quy hoạch, bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử, tạm đình chỉ công tác, cho thôi giữ chức vụ, từ chức miễn nhiệm đối với cán bộ.
3. Bộ Tổng Tham mưu, Quyết định số 2710/QĐ-TM ngày 05/10/2023 về tổ chức lại Ban hậu cần và Ban kỹ thuật thành Ban HC-KT thuộc TĐBB (đủ quân)/sư đoàn bộ binh/quân khu, quân đoàn, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội.
4. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 109-NQ/QUTW ngày 11/02/2019 về xây dựng ĐNCB Quân đội, nhất là cấp chiến dịch, chiến lược đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
5. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1658-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về công tác hậu cần Quân đội đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
6. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1656-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về lãnh đạo công tác kỹ thuật đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
7. Quân ủy Trung ương, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030.
8. Quân ủy Trung ương, Quy định số 500-QĐ/QUTW ngày 10/4/2016 về phân cấp quản lý cán bộ, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm, tạm đình chỉ công tác, cho thôi giữ chức vụ, từ chức, miễn nhiệm đối với cán bộ trong Quân đội nhân dân Việt Nam.