Vào một ngày đẹp trời năm 2014, Elon Musk tự tin tuyên bố với thế giới rằng những chiếc xe Tesla sẽ có khả năng tự lái hoàn toàn chỉ trong vòng một năm tới. Đó là khởi đầu cho một chuỗi những lời hứa hẹn lặp đi lặp lại suốt hơn một thập kỷ.
Đối với những người yêu công nghệ, Musk giống như một người tiên phong đang mở ra kỷ nguyên mới. Nhưng đối với giới quan sát thực tế vào năm 2026, ông lại giống như nhân vật chính trong câu chuyện ngụ ngôn về cậu bé chăn cừu, người đã quá nhiều lần hô hoán về một con sói chưa từng xuất hiện đúng lúc.
Elon Musk
Nhìn lại hành trình 12 năm qua, "lời hứa năm sau" đã trở thành một đặc sản mang thương hiệu Elon Musk. Năm 2015, ông nói xe Tesla sẽ tự lái từ thành phố này sang thành phố khác mà không cần người chạm tay vào vô lăng. Năm 2017, ông hứa hẹn về một chuyến đi xuyên nước Mỹ hoàn toàn tự động. Năm 2019, ông khẳng định sẽ có một triệu chiếc "Robotaxi" lăn bánh trên đường phố. Thế nhưng, khi tờ lịch bước sang năm 2026, thực tế lại đưa ra một câu trả lời hoàn toàn khác.
Công nghệ Full Self-Driving (FSD) của Tesla, dù đã có những bước tiến đáng kể về mặt kỹ thuật, hiện vẫn chỉ dừng lại ở mức hỗ trợ lái cấp độ 2+. Điều này có nghĩa là bất kể cái tên "Tự lái hoàn toàn" nghe có vẻ kêu đến đâu, chiếc xe vẫn đòi hỏi sự giám sát tuyệt đối từ con người. Người lái vẫn phải giữ tay gần vô lăng, mắt không được rời khỏi cung đường và sẵn sàng can thiệp trong tích tắc để tránh những lỗi sơ đẳng mà hệ thống trí tuệ nhân tạo vẫn thường xuyên mắc phải.
Sự "lệch pha" giữa lý tưởng và thực tế
Sai lầm lớn nhất của Elon Musk không nằm ở việc ông thiếu tầm nhìn, mà là ở sự nhầm lẫn khi đánh giá thấp độ phức tạp của thế giới thực so với các dòng mã lệnh. Musk tin rằng bằng cách sử dụng hệ thống camera và trí tuệ nhân tạo học máy, ông có thể mô phỏng lại cách con người lái xe. Ông cho rằng con người lái xe bằng mắt và não bộ, vì vậy Tesla chỉ cần camera và chip xử lý là đủ. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh rằng phản xạ của con người không chỉ là xử lý hình ảnh, mà còn là sự kết hợp giữa kinh nghiệm, khả năng dự đoán tâm lý của người khác và sự linh hoạt trước những tình huống không có trong kịch bản.
Một chiếc xe tự lái có thể xử lý tốt hàng nghìn km đường cao tốc thẳng tắp, nhưng lại dễ dàng bị đánh bại bởi một vũng nước phản chiếu ánh sáng mạnh, một biển báo bị che khuất một phần bởi tán cây, hay đơn giản là những cử chỉ bằng tay của một cảnh sát giao thông đang điều phối tại giao lộ. Những gì Musk gọi là "trường hợp biên" (edge cases) thực chất lại là những tình huống diễn ra hàng ngày trong giao thông thực tế. Trí tuệ nhân tạo có thể học rất nhanh, nhưng nó vẫn thiếu đi khả năng tư duy logic và nhận thức về bối cảnh mà một tài xế 18 tuổi vừa lấy bằng cũng có thể sở hữu.
Chính Musk cũng từng phải đối mặt với sự thật này trong một cuộc họp với các nhà đầu tư khi thừa nhận rằng bản thân mình đôi khi quá lạc quan về các mốc thời gian. Câu ví von về "cậu bé chăn cừu" không chỉ là một sự tự trào, mà còn là một lời thừa nhận về sự rạn nứt trong lòng tin của công chúng. Khi một lời hứa bị thất hứa quá nhiều lần, giá trị của nó sẽ giảm dần, ngay cả khi nó được thốt ra từ miệng của người giàu nhất thế giới.
Bên cạnh rào cản kỹ thuật, tỷ phú giàu nhất hành tinh còn nhầm lẫn về các rào cản pháp lý và an toàn. Các cơ quan quản lý giao thông trên toàn thế giới ngày càng trở nên khắt khe hơn với các hệ thống tự hành của Tesla sau hàng loạt vụ tai nạn gây tranh cãi. Việc đặt tên hệ thống là "Tự lái hoàn toàn" trong khi thực tế chỉ là "Hỗ trợ lái" bị coi là một hành vi gây hiểu lầm nguy hiểm, khiến người dùng nảy sinh tâm lý chủ quan và dẫn đến những hậu quả đáng tiếc. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, các cuộc điều tra từ NHTSA tại Mỹ và những thách thức về quy định tại châu Âu đã buộc Tesla phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ quảng bá sự tự do hoàn toàn sang nhấn mạnh vào sự giám sát chặt chẽ.
Tương lai ở phía trước
Tuy nhiên, cũng cần công bằng khi nhìn nhận rằng sự nhầm lẫn của Musk đã thúc đẩy toàn bộ ngành công nghiệp ô tô tiến lên phía trước. Dù Tesla chưa thể tự lái 100%, nhưng những gì họ đạt được đã buộc các hãng xe truyền thống phải đổ hàng tỷ USD vào nghiên cứu phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Những chiếc xe Tesla ngày nay đã an toàn hơn và thông minh hơn rất nhiều so với một thập kỷ trước.
Sự nhầm lẫn của Elon Musk là một bài học đắt giá về sự khiêm nhường trước khoa học và thực tế. Nó cho thấy rằng ngay cả những bộ óc thiên tài nhất cũng có thể bị che mờ bởi khát vọng cá nhân và sự nóng lòng muốn thay đổi thế giới. Xe tự lái hoàn toàn chắc chắn sẽ xuất hiện, nhưng nó sẽ đến bằng sự tích lũy bền bỉ và cẩn trọng của cả một ngành công nghiệp, chứ không phải bằng những lời tuyên bố hùng hồn trên mạng xã hội.
Cuối cùng, Elon Musk có lẽ đã hiểu rằng "con sói" xe tự lái thực sự rất khó để thuần hóa. Hành trình từ cấp độ 2 lên cấp độ 5 không chỉ là khoảng cách của vài dòng mã lệnh hay vài chiếc camera bổ sung, mà là khoảng cách của sự thấu hiểu sâu sắc về ý thức con người và sự an toàn của mạng sống. Cho đến khi những chiếc xe thực sự có thể tự mình băng qua những con phố đông đúc mà không cần sự trợ giúp, Musk sẽ vẫn phải sống với biệt danh "cậu bé chăn cừu" mà chính ông đã tự vận vào mình.
Chi Chi