Ảnh minh họa
Trên cơ sở Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và các số liệu đã được công bố của cơ quan thống kê, cơ quan quản lý của thành phố, bài viết nhận diện những điểm đã chuyển biến và những khoảng trống còn lại trong quản lý. Tác giả cho rằng giá trị của NEP hôm nay nằm ở phương pháp tiếp cận, không nằm ở các biện pháp cụ thể của một giai đoạn lịch sử khác. Bài viết đề xuất bốn hướng đổi mới: hoàn thiện dữ liệu quản lý, tạo động lực lợi ích cho doanh nghiệp, tập trung nguồn lực công vào các khâu then chốt, và chuyển kiểm soát từ thủ tục sang rủi ro, kết quả.
Từ khóa: Chính sách kinh tế mới; quản lý nhà nước; doanh nghiệp nhỏ và vừa; kinh tế tư nhân; Hà Nội.
1. Đặt vấn đề và cơ sở lý luận
1.1. Đặt vấn đề
Hà Nội là một trong hai địa phương có số doanh nghiệp lớn nhất cả nước. Khu vực DNNVV chiếm phần áp đảo trong cộng đồng doanh nghiệp của thành phố, tạo ra phần lớn việc làm và là nơi hình thành các doanh nghiệp lớn trong tương lai. Vì vậy, chất lượng quản lý nhà nước đối với khu vực này tác động trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng của Thủ đô.
Yêu cầu đặt ra cho quản lý nhà nước hiện nay cao hơn trước, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đồng thời nêu rõ phương châm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, kiến tạo của Nhà nước, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, làm chủ thể (Bộ Chính trị, 2025; Hoàng Thanh Sơn, 2025). Khi doanh nghiệp được đặt vào vị trí chủ thể, phương thức quản lý dựa trên cấp phép, kiểm tra và xử lý vi phạm không còn đủ. Cơ quan nhà nước phải học cách tạo điều kiện, đo lường kết quả và chịu trách nhiệm về kết quả đó.
Trong quá trình phát triển lý luận về thời kỳ quá độ, Chính sách kinh tế mới (NEP) là một trường hợp tiêu biểu về sự điều chỉnh phương thức quản lý kinh tế của nhà nước, từ cơ chế mệnh lệnh hành chính sang vận dụng các quan hệ hàng hóa – tiền tệ, đồng thời duy trì quyền kiểm soát đối với những lĩnh vực then chốt. Việc nghiên cứu NEP không nhằm tìm kiếm một mô hình có thể áp dụng trực tiếp vào thực tiễn hiện nay, bởi bối cảnh nước Nga năm 1921 và Hà Nội năm 2026 có những khác biệt căn bản về điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội. Giá trị tham khảo của NEP nằm ở cách tiếp cận vấn đề của Lênin: phương thức quản lý kinh tế cần được điều chỉnh trên cơ sở thực tiễn, nhất là khi những hạn chế của cơ chế hiện hành cản trở sự phát triển của lực lượng sản xuất. Từ góc độ này, NEP cung cấp một cơ sở tham chiếu về sự cần thiết phải đổi mới phương thức quản lý nhà nước để phù hợp với yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
1.2. NEP: bối cảnh và nội dung chủ yếu
Sau nội chiến, nền kinh tế Xô viết rơi vào khủng hoảng nặng nề, chính sách cộng sản thời chiến, với chế độ trưng thu lương thực thừa và phân phối sản phẩm theo kiểu mệnh lệnh, từng có vai trò trong điều kiện chiến tranh, nhưng khi tiếp tục áp dụng trong hòa bình, nó làm mất động lực sản xuất của nông dân. Tại Đại hội X Đảng Cộng sản Nga (tháng 3/1921), chế độ trưng thu được thay bằng thuế lương thực. Lênin trình bày cơ sở lý luận của bước chuyển này trong tác phẩm "Bàn về thuế lương thực". Nội dung NEP có thể khái quát ở ba điểm.
Thứ nhất, khôi phục quan hệ hàng hóa – tiền tệ: Nông dân nộp thuế cố định bằng hiện vật và được tự do sử dụng phần còn lại để trao đổi trên thị trường. Thương nghiệp tư nhân được phép hoạt động, chợ được mở lại, hợp tác xã tiêu dùng được khuyến khích, đồng tiền được khôi phục vai trò phương tiện thanh toán và tích lũy. Lênin lập luận rằng muốn cải thiện đời sống công nhân thì phải tăng sản xuất lương thực, mà muốn vậy phải nâng cao lực lượng sản xuất của nông dân; theo ông, "phải bắt đầu từ nông dân" (V.I. Lênin, 2006, tr. 262–263). Ông cũng cho rằng giữa nông nghiệp và công nghiệp không thể có mối liên hệ kinh tế nào khác ngoài trao đổi, buôn bán (V.I. Lê-nin, 2006, tr. 378).
Thứ hai, cho phép kinh tế tư nhân phát triển trong khuôn khổ kiểm soát. Nhà nước cho phép tư nhân mở xí nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong các ngành phi quốc phòng, tiêu dùng và dịch vụ, đồng thời cho thuê một số xí nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả. Việc kiểm soát được thực hiện bằng thuế, quy định pháp luật và hệ thống thương nghiệp quốc doanh (Hoàng Thanh Sơn, 2025).
Thứ ba, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo ở các ngành then chốt gồm công nghiệp nặng, ngân hàng, giao thông vận tải và ngoại thương. Theo Hoàng Thanh Sơn (2025), Lênin yêu cầu nhà nước nắm lấy "tay cầm" của thương nghiệp quốc doanh để điều tiết thị trường.
Nhờ đó, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp từng bước phục hồi, nguồn cung hàng hóa được cải thiện và hoạt động thương mại dần sôi động trở lại. Tuy nhiên, NEP cũng làm nảy sinh những vấn đề như phân hóa xã hội, xu hướng tư hữu hóa và nguy cơ xa rời mục tiêu xã hội chủ nghĩa nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp (Hoàng Thanh Sơn, 2025). Từ thực tiễn này, có thể thấy NEP không đồng nghĩa với việc để thị trường vận hành tự do, mà là sự thừa nhận vai trò của các quan hệ thị trường trong khuôn khổ quản lý và điều tiết của nhà nước.
1.3. Bốn giá trị phương pháp luận có thể rút ra
Từ những phân tích trên, có thể khái quát bốn giá trị phương pháp luận của NEP có ý nghĩa tham khảo đối với công tác quản lý nhà nước hiện nay:
Một là, xuất phát từ thực tiễn và tôn trọng quy luật khách quan: NEP ra đời vì cách quản lý cũ không còn phù hợp với thực tế, không vì một sơ đồ lý thuyết có sẵn. Với quản lý nhà nước, điều này có nghĩa là phải có thông tin đủ chính xác về đối tượng quản lý trước khi ban hành chính sách.
Hai là, tạo động lực bằng lợi ích kinh tế: Thuế cố định và quyền sử dụng phần dôi dư khiến người sản xuất có lý do để sản xuất nhiều hơn. Chính sách hiệu quả là chính sách làm cho hành vi mong muốn trở nên có lợi cho chủ thể kinh tế.
Ba là, nhà nước chuyển từ chỉ huy trực tiếp sang điều tiết bằng công cụ kinh tế và nắm các khâu then chốt: Nhà nước không rút lui, nhưng vị trí của nó thay đổi: từ người ra lệnh sản xuất sang người nắm hạ tầng, tín dụng, thương mại quy mô lớn để định hướng thị trường.
Bốn là, chấp nhận tính hai mặt của thị trường và có cơ chế kiểm soát: Phân hóa, đầu cơ, trục lợi đều xuất hiện trong NEP, và Lê-nin không né tránh những vấn đề này.
Cần xác định rõ giới hạn của việc vận dụng kinh nghiệm NEP, đây là chính sách được thực hiện trong bối cảnh nước Nga có nền kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ và đang đối mặt với tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. NEP cũng chỉ được thực hiện trong một giai đoạn nhất định của lịch sử Liên Xô. Do đó, giá trị tham khảo của NEP đối với quản lý nhà nước hiện nay không nằm ở việc áp dụng lại các biện pháp cụ thể, mà ở phương pháp tiếp cận chính sách: xuất phát từ thực tiễn, sử dụng lợi ích kinh tế để thúc đẩy hoạt động sản xuất, duy trì vai trò kiểm soát của nhà nước đối với các lĩnh vực then chốt và thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp.
2. Thực trạng khu vực DNNVV và phương thức quản lý nhà nước trên địa bàn thành phố Hà Nội
2.1. Quy mô và cơ cấu
Về quy mô, theo kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 của Thống kê Hà Nội, tính đến cuối năm 2025, thành phố có 164.783 doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm 19,2% tổng số doanh nghiệp cả nước (Báo Đầu tư, n.d.; Thời báo Tài chính Việt Nam, n.d.). Khu vực doanh nghiệp sử dụng 2,77 triệu lao động, tăng 7,0% so với năm 2024 và 23,8% so với năm 2020 (Báo Đầu tư, n.d.).
Về cơ cấu, số lượng doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp lớn tăng lần lượt 11,4% và 14,5% so với năm 2024. Trong khi đó, doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ tăng 1,3%, còn doanh nghiệp nhỏ giảm 0,7% (Báo Đầu tư, n.d.). Những số liệu này cho thấy quy mô phát triển giữa các nhóm doanh nghiệp có sự khác biệt. Tuy nhiên, xét về số lượng, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn chiếm vị trí chủ yếu trong cơ cấu doanh nghiệp của Thành phố. Theo báo cáo của Sở Tài chính, DNNVV chiếm 98,2% số doanh nghiệp đăng ký, tạo việc làm cho 55,1% lao động và đóng góp trên 40% GRDP của Thành phố (Bảo Minh, 2025).
Mặc dù vậy, việc đánh giá đóng góp kinh tế của khu vực DNNVV vẫn gặp khó khăn do số liệu thống kê của Thành phố chưa tách riêng được mức đóng góp của nhóm doanh nghiệp này vào GRDP, GDP và kim ngạch xuất khẩu. Hạn chế đó khiến việc đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu của Đề án hỗ trợ DNNVV giai đoạn 2021–2025 chưa có đủ cơ sở dữ liệu cần thiết (Bảo Minh, 2025). Theo ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV Hà Nội, khu vực này đang trong quá trình phục hồi nhưng chưa thực sự bền vững; số lượng doanh nghiệp lớn nhưng chất lượng phát triển còn hạn chế, trong đó năng suất lao động thấp hơn đáng kể so với khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nhà nước (Thanh Hằng, 2026).
Như vậy, các số liệu cho thấy khu vực doanh nghiệp Hà Nội đang có sự phân hóa về quy mô và tốc độ phát triển. Trong khi doanh nghiệp vừa và lớn ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn, nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tăng chậm hoặc suy giảm. Xu hướng này cho thấy một bộ phận doanh nghiệp đang mở rộng quy mô, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá rõ hơn về năng lực phát triển, năng suất lao động và hiệu quả hoạt động của khu vực DNNVV.
2.2. Những chuyển biến trong phương thức quản lý, hỗ trợ
Trong giai đoạn 2021–2025, Đề án "Hỗ trợ DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2021–2025" (Đề án 5742), được ban hành theo Quyết định số 5742/QĐ-UBND ngày 29/12/2020 của Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội, là một trong những công cụ chính sách chủ yếu nhằm hỗ trợ khu vực doanh nghiệp này. Theo báo cáo đến tháng 9/2025, thành phố đã cung cấp 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 đối với các thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp. Từ tháng 1/2021 đến tháng 9/2025, số doanh nghiệp thành lập mới đạt 139.178, tương đương 92,78% kế hoạch. Công tác đào tạo hoàn thành 100% chỉ tiêu, với 12.240 học viên tham gia các khóa quản trị doanh nghiệp, 16.040 học viên về khởi sự kinh doanh, 8.600 lao động chuyên môn và 1.350 giám đốc điều hành. Bên cạnh đó, khoảng 112.500 lượt doanh nghiệp được tư vấn miễn phí về thủ tục đăng ký và các vấn đề pháp lý (Bảo Minh, 2025).
Các kết quả trên cho thấy thành phố đã đạt được những tiến bộ nhất định trong cải cách thủ tục hành chính và triển khai các hoạt động hỗ trợ DNNVV. Những kết quả này chủ yếu được phản ánh qua các chỉ tiêu định lượng như tỷ lệ cung cấp dịch vụ công trực tuyến, số lượng học viên được đào tạo và số lượt doanh nghiệp được tư vấn. Đây là những kết quả quan trọng trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý từ xử lý thủ tục hành chính truyền thống sang môi trường số. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả chính sách, cần xem xét thêm mức độ cải thiện năng lực quản trị, khả năng tiếp cận nguồn lực và kết quả hoạt động thực tế của doanh nghiệp sau khi nhận hỗ trợ.
Trong giai đoạn tiếp theo, chính sách hỗ trợ DNNVV của Hà Nội có dấu hiệu chuyển sang chú trọng hơn đến các điều kiện phát triển của doanh nghiệp. Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 25/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy phát triển DNNVV, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 129/KH-UBND, đặt mục tiêu có thêm 30.000 doanh nghiệp thành lập mới trong năm 2025, hướng tới 200.000 doanh nghiệp mới vào năm 2030 và đạt tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trên 50% trong năm 2025 (Bảo Minh, 2025).
Để triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, thành phố xác định một số giải pháp cần sớm thực hiện, gồm xây dựng gói tín dụng ưu đãi dành riêng cho DNNVV thông qua quỹ bảo lãnh tín dụng; dành 5–10% quỹ đất trong các khu công nghiệp công nghệ cao cho doanh nghiệp khởi nghiệp thuê với giá ưu đãi; mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các lĩnh vực như công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo và nông nghiệp số; đồng thời xây dựng trung tâm tư vấn pháp lý miễn phí hoặc có trợ giá (Bảo Minh, 2025). Bên cạnh đó, Đề án hỗ trợ DNNVV giai đoạn 2026–2030, được phê duyệt tại Quyết định số 5148/QĐ-UBND, tập trung khắc phục bốn hạn chế chủ yếu của doanh nghiệp, gồm thiếu kinh nghiệm quản lý, hạn chế trong ứng dụng công nghệ, khó khăn trong tiếp cận vốn và thiếu liên kết trong chuỗi giá trị. Đề án đặt mục tiêu đào tạo 5.000 giám đốc điều hành, đồng thời hỗ trợ tới 70% kinh phí đối với học viên tham gia các chương trình đào tạo tại những nước tiên tiến (Bảo Minh, 2025).
Điểm đáng chú ý là định hướng hỗ trợ DNNVV đang mở rộng từ cải cách thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ hỗ trợ sang cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển, bao gồm vốn, đất đai, môi trường thử nghiệm công nghệ và mạng lưới liên kết kinh doanh. Sự chuyển dịch này phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tư nhân được xác định trong Nghị quyết số 68-NQ/TW, theo đó Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn cần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát huy năng lực sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, hiệu quả của định hướng này còn phụ thuộc vào khả năng cụ thể hóa chính sách thành các cơ chế hỗ trợ khả thi, bảo đảm doanh nghiệp thực sự tiếp cận được nguồn lực và tạo ra những cải thiện có thể đo lường về năng lực cạnh tranh, năng suất và hiệu quả hoạt động.
2.3. Những hạn chế hiện nay
Báo cáo đánh giá Đề án 5742 đã chỉ ra một số hạn chế trong quá trình triển khai chính sách hỗ trợ DNNVV, phản ánh những vấn đề không chỉ thuộc về khâu tổ chức thực hiện mà còn liên quan đến cơ chế quản lý và thiết kế chính sách (Bảo Minh, 2025).
Thứ nhất, hạn chế về dữ liệu gây khó khăn cho việc đánh giá hiệu quả chính sách. Như đã phân tích, hệ thống thống kê của thành phố chưa tách riêng được mức đóng góp của DNNVV vào các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu. Vì vậy, việc đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu của đề án, cũng như xác định tác động thực tế của các biện pháp hỗ trợ, chưa có đầy đủ cơ sở định lượng.
Thứ hai, kết quả chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp còn hạn chế, một phần do các hộ kinh doanh lo ngại nghĩa vụ thuế và những thủ tục phát sinh khi chuyển đổi mô hình hoạt động. Theo các tài liệu về Nghị quyết số 68-NQ/TW, cả nước có hơn 940.000 doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh; khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động (Tạp chí Kinh tế - Tài chính, n.d.-a). Quy mô lớn của khu vực hộ kinh doanh cho thấy việc thúc đẩy chuyển đổi thành doanh nghiệp cần được xác định là một nội dung quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế tư nhân. Để đạt mục tiêu này, chính sách không chỉ cần khuyến khích thành lập doanh nghiệp mà còn phải giảm bớt những chi phí và nghĩa vụ phát sinh khiến hộ kinh doanh chưa sẵn sàng chuyển đổi.
Thứ ba, phạm vi và mức hỗ trợ còn hạn chế. Theo báo cáo đánh giá, số doanh nghiệp được hỗ trợ chiếm dưới 1% tổng số doanh nghiệp; trong khi đó, định mức chi thường xuyên theo Nghị định số 80/2021/NĐ-CP còn thấp, gây khó khăn cho việc thuê chuyên gia và tổ chức các chương trình đào tạo chất lượng cao (Bảo Minh, 2025). Mặt khác, chính sách dành cho DNNVV khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chưa tạo được sự khác biệt rõ rệt so với các chính sách hỗ trợ chung. Điều này làm giảm khả năng thu hút những doanh nghiệp có nhu cầu và tiềm năng phát triển đặc thù. Thực tế, một số doanh nghiệp khởi nghiệp có triển vọng lựa chọn thành lập pháp nhân ở nước ngoài nhằm thuận lợi hơn trong việc huy động vốn (Bảo Minh, 2025). Những vấn đề này đặt ra yêu cầu điều chỉnh cả quy mô nguồn lực hỗ trợ và cơ chế thiết kế chính sách theo từng nhóm đối tượng.
Thứ tư, các rào cản trong hoạt động sản xuất, kinh doanh tiếp tục hạn chế khả năng phát triển của DNNVV. Qua khảo sát và đối thoại với doanh nghiệp, Hà Nội xác định sáu điểm nghẽn chủ yếu: giá thuê mặt bằng sản xuất cao hơn các tỉnh lân cận từ 1,5–2 lần; chi phí tuân thủ quy định về phòng cháy, chữa cháy và môi trường tăng mạnh; khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp; năng lực chuyển đổi số còn thấp; thủ tục hành chính trong một số lĩnh vực còn rườm rà; và thiếu lao động có tay nghề cao (Thanh Hằng, 2026). Theo ông Mạc Quốc Anh, những khó khăn lớn nhất xuất phát từ sự kết hợp của ba nhóm yếu tố: thể chế, nguồn lực và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Ông cũng cho rằng đối với doanh nghiệp nhỏ, chi phí tuân thủ trong một số trường hợp còn tạo áp lực lớn hơn cả chi phí tài chính (Thanh Hằng, 2026).
Từ những hạn chế trên, có thể thấy vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước về DNNVV tại Hà Nội không đơn thuần là số lượng chương trình hỗ trợ, mà là hiệu quả của cơ chế thực thi chính sách. Ba yêu cầu cần được chú trọng gồm: hoàn thiện hệ thống dữ liệu để xác định đúng đối tượng và đo lường chính xác kết quả hỗ trợ; bảo đảm nguồn lực hỗ trợ tương xứng với nhu cầu thực tế; và thiết kế quy định, thủ tục theo hướng giảm chi phí tuân thủ, nhất là đối với doanh nghiệp có quy mô nhỏ. Đây là những điều kiện quan trọng để chính sách hỗ trợ chuyển từ việc hoàn thành các chỉ tiêu hành chính sang tạo ra tác động thực chất đối với năng lực phát triển và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
3. Giá trị thời đại của NEP và hàm ý đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với DNNVV tại Hà Nội
3.1. Sự tương đồng về logic chính sách
Đặt Nghị quyết số 68-NQ/TW trong mối liên hệ với Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lênin, có thể nhận diện hai điểm tương đồng về logic trong điều chỉnh phương thức quản lý kinh tế.
Thứ nhất, cả hai đều xuất phát từ yêu cầu khắc phục những hạn chế của phương thức quản lý hiện hành để phát huy tốt hơn các nguồn lực sản xuất. Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, cả nước có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, đạt tỷ lệ 20 doanh nghiệp/1.000 dân, có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; khu vực kinh tế tư nhân tăng trưởng bình quân 10–12% mỗi năm, đóng góp khoảng 55–58% GDP, 35–40% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho khoảng 84–85% tổng số lao động. Đến năm 2045, mục tiêu đặt ra là có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp và khu vực kinh tế tư nhân đóng góp trên 60% GDP (Bộ Chính trị, 2025). Đây là những mục tiêu đòi hỏi sự thay đổi đáng kể về môi trường kinh doanh, khả năng tiếp cận nguồn lực và phương thức quản lý nhà nước. Vì vậy, việc hoàn thành các mục tiêu này không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của doanh nghiệp mà còn gắn với hiệu quả cải cách thể chế và tổ chức thực thi chính sách.
Thứ hai, việc mở rộng không gian phát triển cho kinh tế tư nhân được đặt trong mối quan hệ với vai trò quản lý, điều tiết và định hướng của nhà nước. Nghị quyết số 68-NQ/TW xác định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế; đồng thời khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế (Tạp chí Kinh tế - Tài chính, n.d.-a). Xét về logic chính sách, cách tiếp cận này có điểm tương đồng với NEP ở việc thừa nhận vai trò của các quan hệ thị trường và hoạt động kinh tế tư nhân, đồng thời duy trì vai trò quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, sự tương đồng chỉ có ý nghĩa ở cấp độ phương pháp luận, bởi hai chính sách được hình thành trong những điều kiện lịch sử, kinh tế và chính trị khác nhau.
Để cụ thể hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 và Nghị quyết số 139/NQ-CP ngày 17/5/2025 nhằm triển khai các nghị quyết của Bộ Chính trị và Quốc hội về lĩnh vực này (Tạp chí Kinh tế - Tài chính, n.d.-b). Với quy mô doanh nghiệp lớn và vị trí quan trọng trong nền kinh tế, Hà Nội là địa bàn có ý nghĩa trong việc đánh giá khả năng chuyển hóa các chủ trương, mục tiêu thành kết quả thực tế. Qua đó, có thể xem xét mức độ phù hợp của cơ chế hỗ trợ, hiệu quả cải cách thủ tục hành chính và khả năng tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp, đặc biệt là DNNVV. Đây cũng là cơ sở để đánh giá thực chất những chuyển biến trong phương thức quản lý nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân.
3.2. Các định hướng đổi mới phương thức quản lý
Trên cơ sở những giá trị phương pháp luận rút ra từ NEP và những hạn chế trong thực tiễn quản lý DNNVV tại Hà Nội được phân tích ở trên, tác giả đề xuất bốn định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước.
Một là, hoàn thiện hệ thống dữ liệu quản lý, trước hết là thống kê riêng khu vực DNNVV. Một trong những giá trị phương pháp luận của NEP là điều chỉnh chính sách trên cơ sở nhận diện đúng thực trạng sản xuất và đời sống kinh tế. Vận dụng vào quản lý DNNVV tại Hà Nội, yêu cầu đặt ra là phải xác định tương đối đầy đủ quy mô, cơ cấu và mức độ đóng góp của khu vực này đối với nền kinh tế. Khi số liệu thống kê chưa phản ánh riêng đóng góp của DNNVV vào GRDP và xuất khẩu, việc xác định mục tiêu cũng như đánh giá hiệu quả chính sách còn gặp nhiều hạn chế (Bảo Minh, 2025). Vì vậy, thành phố cần xây dựng bộ chỉ tiêu thống nhất, kết nối dữ liệu giữa cơ quan thống kê, cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh; đồng thời định kỳ công bố số liệu theo quy mô doanh nghiệp (siêu nhỏ, nhỏ, vừa), ngành nghề và địa bàn. Bên cạnh các chỉ tiêu về số lượng doanh nghiệp, cần chú trọng những chỉ tiêu phản ánh năng lực phát triển như tỷ lệ doanh nghiệp mở rộng quy mô, tỷ lệ tham gia chuỗi cung ứng và tỷ lệ chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để xác định đúng đối tượng hỗ trợ, phân bổ nguồn lực phù hợp và đánh giá chính xác kết quả thực thi chính sách.
Hai là, thiết kế chính sách theo hướng tạo động lực để hộ kinh doanh chủ động chuyển đổi sang khu vực doanh nghiệp chính thức. Bài học từ chính sách thuế lương thực trong NEP cho thấy việc điều chỉnh quan hệ lợi ích có ý nghĩa quan trọng đối với quyết định sản xuất của người dân. Đối với hộ kinh doanh tại Hà Nội, tâm lý lo ngại nghĩa vụ thuế và thủ tục hành chính phức tạp là một trong những rào cản đối với quá trình chuyển đổi (Bảo Minh, 2025). Tác giả cho rằng, thành phố cần xây dựng chương trình hỗ trợ chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp với mục tiêu, chỉ tiêu và cơ chế thực hiện cụ thể. Nội dung hỗ trợ nên tập trung vào hướng dẫn kế toán, sử dụng hóa đơn điện tử và tư vấn thuế trong giai đoạn đầu, qua đó giúp các chủ thể giảm chi phí ban đầu và từng bước thích ứng với yêu cầu quản trị doanh nghiệp. Đồng thời, các giải pháp về tín dụng và đất đai đã được thành phố xác định, như hỗ trợ tiếp cận tín dụng thông qua quỹ bảo lãnh và ưu tiên quỹ đất cho doanh nghiệp khởi nghiệp, cần sớm được cụ thể hóa về đối tượng thụ hưởng, điều kiện, định mức và quy trình xét duyệt (Bảo Minh, 2025). Hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở chủ trương mà còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận và thụ hưởng thực tế của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần xem xét điều chỉnh định mức chi cho đào tạo và hỗ trợ DNNVV trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, trong đó có những hạn chế về định mức được phản ánh khi triển khai Nghị định số 80/2021/NĐ-CP, nhằm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ tương xứng hơn với mục tiêu đề ra.
Ba là, tập trung nguồn lực công vào những khâu có tính chất nền tảng mà từng DNNVV khó tự giải quyết. Trong NEP, Nhà nước duy trì quyền kiểm soát đối với những lĩnh vực then chốt như ngân hàng, giao thông và ngoại thương, qua đó bảo đảm khả năng điều tiết các hoạt động kinh tế quan trọng. Đối với DNNVV tại Hà Nội, những lĩnh vực cần được ưu tiên hỗ trợ có thể bao gồm mặt bằng sản xuất, cơ chế bảo lãnh tín dụng, hạ tầng số dùng chung và kết nối chuỗi cung ứng. Chi phí thuê mặt bằng cao gấp 1,5–2 lần so với các tỉnh lân cận, cùng với khó khăn trong tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp, là những rào cản vượt quá khả năng xử lý của từng doanh nghiệp riêng lẻ (Thanh Hằng, 2026). Trong những trường hợp này, Thành phố có thể phát huy vai trò thông qua quy hoạch và bố trí quỹ đất, phát triển cụm công nghiệp, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng và cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn lực thiết yếu. Việc kết nối DNNVV với doanh nghiệp lớn trong chuỗi cung ứng, được Sở Tài chính đề cập tại tọa đàm ngày 04/12/2025 (Bảo Minh, 2025), cũng cần được coi là một hướng ưu tiên, bởi doanh nghiệp nhỏ thường gặp bất lợi về thông tin thị trường và khả năng tiếp cận các đối tác lớn. Theo tôi, nguyên tắc phân bổ nguồn lực cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung giải quyết những điểm nghẽn có tính hệ thống, qua đó tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp cùng hưởng lợi. Trong bối cảnh quy mô hỗ trợ ở giai đoạn trước được báo cáo là dưới 1% tổng số doanh nghiệp (Bảo Minh, 2025), cách tiếp cận này có thể góp phần nâng cao hiệu quả và khả năng lan tỏa của chính sách.
Bốn là, đổi mới phương thức kiểm soát theo hướng quản lý rủi ro và đánh giá kết quả, đồng thời bảo đảm kỷ cương. Kinh nghiệm từ NEP cho thấy việc mở rộng không gian thị trường cần đi cùng cơ chế kiểm soát các nguy cơ đầu cơ, trục lợi và những hành vi gây tổn hại đến trật tự kinh tế. Phát triển kinh tế tư nhân không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà phải đặt trong khuôn khổ sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và giám sát của Nhân dân; các hành vi trục lợi, đầu cơ và gian lận thị trường cần được xử lý nghiêm theo quy định (Hoàng Thanh Sơn, 2025). Tuy nhiên, đối với DNNVV, chi phí tuân thủ cũng là vấn đề cần được xem xét. Các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường ngày càng đặt ra nhiều đòi hỏi về nguồn lực, trong khi một bộ phận doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế về năng lực tài chính và khả năng tổ chức thực hiện (Thanh Hằng, 2026).
Từ thực tế đó, tác giả đề xuất nghiên cứu áp dụng cơ chế kiểm tra phù hợp với mức độ rủi ro của từng lĩnh vực và loại hình hoạt động, tăng cường hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu và công khai lộ trình thực hiện các yêu cầu tuân thủ để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị. Cách tiếp cận này không làm giảm yêu cầu về an toàn và bảo vệ môi trường, mà hướng đến việc thực hiện các mục tiêu quản lý với chi phí tuân thủ hợp lý hơn. Đồng thời, cần đổi mới tiêu chí đánh giá hoạt động của cơ quan quản lý, chuyển trọng tâm từ số lượng hoạt động đã tổ chức, như số lớp tập huấn hay số hội nghị, sang kết quả thực tế đối với doanh nghiệp, chẳng hạn tỷ lệ tiếp cận được vốn, thời gian xử lý hồ sơ và tỷ lệ doanh nghiệp mở rộng quy mô. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ cấp xã, phường là lực lượng trực tiếp tiếp xúc, hướng dẫn và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh của doanh nghiệp. Vì vậy, năng lực chuyên môn và kỹ năng thực thi của đội ngũ này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đưa chính sách vào thực tiễn. Theo tôi, đào tạo và hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ cấp xã, phường cần được xác định là một bộ phận trong chính sách hỗ trợ DNNVV, thay vì chỉ được xem là nhiệm vụ nội bộ của cơ quan hành chính.
3.3. Một số lưu ý khi vận dụng
Việc vận dụng các giá trị phương pháp luận của NEP vào đổi mới phương thức quản lý DNNVV tại Hà Nội cần lưu ý ba vấn đề.
Thứ nhất, các mục tiêu phát triển về số lượng doanh nghiệp, gồm 30.000 doanh nghiệp thành lập mới trong năm 2025 và 200.000 doanh nghiệp đến năm 2030, là những định hướng quan trọng nhưng không nên được sử dụng làm tiêu chí đánh giá duy nhất. Số lượng doanh nghiệp gia tăng chưa đồng nghĩa với việc hình thành một khu vực DNNVV có năng lực cạnh tranh, khả năng mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Như ông Mạc Quốc Anh nhận định, cần chuyển trọng tâm từ tư duy "giải cứu" sang "nâng cấp" doanh nghiệp, tức là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực nội tại và khả năng phát triển bền vững (Thanh Hằng, 2026). Vì vậy, bên cạnh chỉ tiêu thành lập mới, cần theo dõi chất lượng hoạt động, khả năng tồn tại, năng suất và mức độ liên kết của doanh nghiệp.
Thứ hai, các đề xuất nêu trên chủ yếu thuộc phạm vi quản lý và tổ chức thực hiện ở cấp địa phương, không thể thay thế những cải cách thể chế thuộc thẩm quyền của Trung ương. Hà Nội có thể chủ động cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, tăng khả năng tiếp cận nguồn lực và đổi mới cách thức triển khai chính sách. Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến khuôn khổ pháp luật, cơ chế tài chính và các quy định chung vượt quá thẩm quyền của Thành phố cần được kiến nghị giải quyết ở cấp có thẩm quyền.
Thứ ba, việc thực hiện chính sách cần gắn với cơ chế theo dõi, đánh giá và điều chỉnh thường xuyên dựa trên dữ liệu thực tế. Các kết quả đạt được, những hạn chế trong quá trình triển khai và phản hồi của doanh nghiệp cần được tổng hợp có hệ thống để làm căn cứ điều chỉnh mục tiêu, đối tượng và phương thức hỗ trợ. Đây cũng là giá trị phương pháp luận quan trọng có thể rút ra từ NEP: chính sách cần xuất phát từ thực tiễn, được kiểm nghiệm qua thực tiễn và điều chỉnh khi điều kiện thực tế đặt ra yêu cầu mới. Việc vận dụng bài học lịch sử vì thế không nằm ở sự sao chép mô hình, mà ở khả năng chuyển hóa những nguyên tắc phù hợp thành giải pháp quản lý đáp ứng đặc điểm của DNNVV và điều kiện phát triển của Hà Nội hiện nay.
4. Kết luận
Dù ra đời trong bối cảnh lịch sử khác biệt, NEP vẫn cung cấp những giá trị phương pháp luận đáng tham khảo đối với quản lý nhà nước hiện nay, cụ thể: xuất phát từ thực tiễn, tạo động lực bằng lợi ích kinh tế, chuyển từ chỉ huy sang điều tiết và kiểm soát các khâu then chốt, đồng thời quản lý rủi ro thị trường.
Thực tiễn Hà Nội cho thấy những tiến bộ trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, cùng định hướng tăng cường hỗ trợ về vốn, đất đai và liên kết chuỗi. Tuy nhiên, những hạn chế về dữ liệu quản lý, động lực chuyển đổi hộ kinh doanh, quy mô hỗ trợ và chi phí tuân thủ vẫn cần được khắc phục. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất bốn hướng đổi mới: hoàn thiện dữ liệu DNNVV; tạo động lực chuyển đổi và mở rộng tiếp cận nguồn lực; tập trung nguồn lực công vào hạ tầng thiết yếu; đổi mới kiểm soát theo rủi ro và kết quả, gắn với bảo đảm kỷ cương./.
ThS. Nguyễn Chi Phương
Học viện Hành chính và Quản trị công
Tài liệu tham khảo
1. Báo Đầu tư. (n.d.). Hà Nội giữ vị thế trung tâm doanh nghiệp và nguồn vốn lớn nhất cả nước. https://baodautu.vn/ha-noi-giu-vi-the-trung-tam-doanh-nghiep-va-nguon-von-lon-nhat-ca-nuoc-d663298.html, truy cập ngày 10/10/2026.
2. Bảo Minh. (2025). Hà Nội phê duyệt chính sách hỗ trợ đặc thù cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: Kích hoạt động lực tăng trưởng giai đoạn 2026–2030. Báo Nhân Dân điện tử. https://nhandan.vn/ha-noi-phe-duyet-chinh-sach-ho-tro-dac-thu-cho-doanh-nghiep-nho-va-vua-kich-hoat-dong-luc-tang-truong-giai-doan-2026-2030-post931294.html, truy cập ngày 10/10/2026.
3. Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân.
4. Hoàng Thanh Sơn. (2025). "Chính sách kinh tế mới – NEP" của Lênin và ý nghĩa đối với việc phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/07/16/chinh-sach-kinh-te-moi-nep-cua-lenin-va-y-nghia-doi-voi-viec-phat-trien-kinh-te-tu-nhan-o-viet-nam-hien-nay/, truy cập ngày 10/10/2026.
5. Lê-nin, V.I. (2006). Toàn tập. Tập 36, 43, 44. Nxb Chính trị quốc gia.
6. Thanh Hằng. (2026, ngày 08 tháng 6). Bài 1: "Nâng cấp" doanh nghiệp nhỏ và vừa để thành doanh nghiệp lớn. Tạp chí Kinh tế - Tài chính. https://tapchikinhtetaichinh.vn/bai-1-nang-cap-doanh-nghiep-nho-va-vua-de-thanh-doanh-nghiep-lon-158292.html, truy cập ngày 10/10/2026.
7. Thời báo Tài chính Việt Nam. (n.d.). Doanh nghiệp Hà Nội tăng sức bật, dẫn đầu quy mô vốn. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/doanh-nghiep-ha-noi-tang-suc-bat-dan-dau-quy-mo-von-201738.html, truy cập ngày 10/10/2026.
8. Tạp chí Kinh tế - Tài chính. (n.d.-a). Phát triển kinh tế tư nhân là lựa chọn chiến lược. https://tapchikinhtetaichinh.vn/phat-trien-kinh-te-tu-nhan-la-lua-chon-chien-luoc-154401.html, truy cập ngày 10/10/2026.
9. Tạp chí Kinh tế - Tài chính. (n.d.-b). Kinh tế tư nhân - động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. https://tapchikinhtetaichinh.vn/kinh-te-tu-nhan-dong-luc-quan-trong-nhat-cua-nen-kinh-te-155279-155279.html, truy cập ngày 10/10/2026.