Học viện Phòng không - Không quân tiếp nối truyền thống, vững bước phát triển trong kỷ nguyên số

Dấu son lịch sử từ những năm tháng lửa đạn

Cách đây 62 năm, ngày 16-7-1964, Bộ Quốc phòng đã ra Quyết định số 79, tách Hệ cao xạ ra khỏi Trường sĩ quan Pháo binh, thành lập Trường sĩ quan Cao xạ trực thuộc Quân chủng Phòng không - Không quân (PK-KQ). Từ đó, ngày 16-7 hằng năm trở thành Ngày truyền thống của Học viện PK-KQ.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, Nhà trường đã phải đảm nhiệm đồng thời hai nhiệm vụ đặc biệt: Đào tạo cán bộ và trực tiếp chiến đấu chống chiến tranh phá hoại bằng không quân, hải quân của đế quốc Mỹ. Trong điều kiện vô cùng khó khăn, cán bộ, giảng viên và học viên vẫn kiên trì thực hiện phương châm "Nhà trường gắn liền với chiến trường", lấy thực tiễn chiến đấu làm môi trường rèn luyện, kiểm nghiệm chất lượng đào tạo, đồng thời bổ sung, hoàn thiện giáo trình, tài liệu giảng dạy.

Nhiều cán bộ, giảng viên và học viên đã rời bục giảng, khoác ba lô lên đường ra trận. Trên tuyến lửa Quân khu IV, tại Rú Nài (Hà Tĩnh), Đèo Ngang, Ga Hoàng Mai và nhiều địa bàn trọng điểm khác, các đơn vị của Nhà trường đã chiến đấu kiên cường, sáng tạo, lập nhiều chiến công xuất sắc; đánh hàng trăm trận, bắn rơi và bị thương nhiều máy bay các loại của không quân Mỹ, trong đó có chiếc thứ 100 bị bắn rơi trên bầu trời Miền Bắc. Trước nhu cầu đào tạo cán bộ PK-KQ đòi hỏi rất lớn, ngày 15-12-1967, Bộ Tổng Tham mưu đã quyết định đổi tên Trường Sĩ quan Cao xạ thành Trường Sĩ quan Phòng không. Đến ngày 23-10-1980, Trường Sĩ quan Phòng không được tách ra thành 2 trường: Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Tên lửa-Ra đa và Trường Sĩ quan Pháo Phòng không; tháng 11-1987 sáp nhập trở lại thành Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Phòng không. Cũng trong thời gian này, ngày 14-6-1986, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 751/QĐQP thành lập Trường Trung cao cấp Phòng không trên cơ sở của Trường Tập huấn 582, Trường Đảng và 2 Hệ đào tạo cán bộ trung đoàn của 2 trường Sĩ quan Pháo Phòng không và Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Tên lửa-Rađa. Ngày 10-3-1993, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 104/QĐ-QP về việc thành lập Học viện Phòng không trên cơ sở sáp nhập Trường Trung cao cấp Phòng không và Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Phòng không.

Tháng 2-1979, để đáp ứng nhu cầu về cán bộ cho tổ chức, biên chế mới của Quân chủng Không quân, chấp hành Chỉ thị của Bộ Quốc phòng, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân chủng Không quân đã quyết định thành lập Trường Tập huấn Cán bộ chỉ huy cấp chiến thuật - chiến dịch Không quân. Tháng 5-1980, Bộ Tổng Tham mưu quyết định đổi tên Trường Tập huấn cán bộ chỉ huy cấp chiến thuật - chiến dịch Không quân thành Trường Sĩ quan Tham mưu Không quân. Ngày 31-12-1994, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ra Quyết định số 932/QĐ-QP về việc thành lập Học viện Không quân, trực thuộc Bộ Tư lệnh Không quân trên cơ sở hợp nhất Trường Trung Cao cấp Không quân với Hệ Sĩ quan Tham mưu sơ cấp của Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Không quân. Sự ra đời của Học viện Phòng không, Học viện Không quân là bước phát triển quan trọng trong việc đào tạo cán bộ PK, KQ của Quân đội ta, trực tiếp tạo tiền đề quan trọng để đến ngày 21-7-1999, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 1077/QĐ-BQP về việc thành lập Học viện PK-KQ trên cơ sở hợp nhất Học viện Phòng không và Học viện Không quân.

Sự ra đời của Học viện PK-KQ là kết quả phát triển không ngừng của các nhà trường tiền thân. Qua từng giai đoạn cách mạng, Học viện được cấp trên bổ sung nhiệm vụ, đổi tên, sáp nhập để phát triển phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mới, làm giàu thêm truyền thống vẻ vang và nét độc đáo của Học viện.

Chính trong khói lửa chiến tranh, bản lĩnh của người thầy Quân đội được tôi luyện; chất lượng đào tạo được khẳng định bằng thực tiễn chiến đấu; truyền thống vẻ vang của Học viện được hình thành từ sự hòa quyện giữa trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần quyết chiến, quyết thắng. Đó là nền tảng tinh thần vững chắc để các thế hệ trẻ tiếp tục viết tiếp những trang sử mới trong kỷ nguyên số và phát triển khoa học công nghệ.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống

Từ Trường Sĩ quan Cao xạ năm 1964 đến Học viện Phòng không, Học viện Không quân rồi Học viện PK-KQ ngày nay, là cả một hành trình phát triển gắn liền với lịch sử xây dựng, chiến đấu, chiến thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam Anh hùng. Mỗi lần điều chỉnh tổ chức, mỗi bước phát triển về mô hình đào tạo đã phản ánh tầm nhìn chiến lược của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, Quân chủng PK-KQ trước yêu cầu xây dựng lực lượng phòng không, không quân ngày càng hiện đại.

Trong chiến tranh, nhiệm vụ cấp bách của Nhà trường là đào tạo cán bộ để kịp thời bổ sung cho các chiến trường thì trong thời bình, sứ mệnh ấy được nâng lên một tầm cao mới, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, có trình độ khoa học quân sự, làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại và đủ năng lực tác chiến trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao. Đó là sự chuyển biến không chỉ về quy mô mà còn về chất lượng. Học viện PK-KQ ngừng đổi mới nội dung, chương trình, quy trình đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và tiếp cận với xu thế phát triển của khoa học công nghệ. Quán triệt sâu sắc phương châm "Chất lượng đào tạo của Nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị" trong mọi hoạt động giáo dục, đào tạo, Học viện đã chủ động đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy. Thời lượng thực hành, diễn tập, huấn luyện trên khí tài và hệ thống mô phỏng được tăng cường; gắn đào tạo của nhà trường với thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu ở đơn vị. Qua đó, giúp học viên tiếp cận sát hơn với môi trường công tác sau khi ra trường.

Với quyết tâm đổi mới để phát triển, Đại tá, PGS, TS Nguyễn Phúc Hải, Giám đốc Học viện PK-KQ cho biết: Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện tập trung lãnh đạo, chỉ đạo phấn đấu thực hiện các mục tiêu được xác định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện lần thứ VII, nhiệm kỳ 2025-2030, trọng tâm tiếp tục lãnh đạo thực hiện tốt ba nội dung đột phá: Một là, lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng đào tạo; điều chỉnh, xây dựng chuẩn chương trình đào tạo và chương trình đào tạo. Hai là, lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa, đáp ứng yêu cầu giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học trong tình hình mới. Ba là, lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật, đảm bảo an toàn trong mọi hoạt động; tích cực ứng dụng khoa học công nghệ, cải cách hành chính quân sự, chuyển đổi số trên các lĩnh vực.

Cùng với đó, chỉ đạo đổi mới hình thức, phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng học tập các môn chuyên ngành, ngoại ngữ, tin học, pháp luật. Tập trung xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa và huy động mọi nguồn lực, quyết tâm hoàn thiện đủ các điều kiện đáp ứng với yêu cầu đào tạo tiến sĩ, trong thời gian tới.

Một trong những dấu ấn nổi bật của Học viện là sự gắn chặt chẽ giữa giáo dục, đào tạo với nghiên cứu khoa học. Hằng năm, hàng trăm đề tài, sáng kiến, giải pháp kỹ thuật được triển khai nghiên cứu, nhiều công trình được ứng dụng hiệu quả vào giảng dạy, huấn luyện và khai thác, làm chủ các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật mới. Nhiều sản phẩm mô phỏng, giáo trình điện tử được xây dựng đã góp phần đổi mới căn bản phương pháp đào tạo, nâng cao hiệu quả huấn luyện và khả năng làm chủ khí tài hiện đại của cán bộ, học viên.

Trải qua 62 năm xây dựng và trưởng thành, Học viện đã đào tạo hơn 8 vạn cán bộ, sĩ quan, kỹ sư cho Quân đội nhân dân Việt Nam và gần 4000 cán bộ sĩ quan cho các nước bạn Lào, Campuchia và Thái Lan. Đến nay, tỷ lệ đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục cuả Học viện có trình độ sau đại học đạt 76,13%, riêng đội ngũ giảng viên đạt 89,26% (trong đó tỷ lệ Tiến sĩ đạt 12,26%; Phó Giáo sư đạt 0,63%)... Đây sẽ là nguồn lực quan trọng, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan PK, KQ và Tác chiến điện tử chất lượng cao cho Quân chủng, Quân đội.

Với những thành tích đã đạt được, Học viện đã vinh dự được Đảng, Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý "Đơn vị Anh hùng LLVTND"; 1 Huân chương Quân công hạng Nhất, 1 Huân chương Quân công hạng Nhì, 8 Huân chương Quân công hạng Ba, 13 Huân chương Chiến công các hạng; 1 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất; 2 Huân chương Lao động hạng Nhì; 1 Huân chương Lao động hạng Ba; 2 lần được tặng Lẵng hoa của Chủ tịch nước; 38 Cờ thưởng Luân lưu của Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND TP Hà Nội, tỉnh Thừa Thiên Huế, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 và nhiều bằng khen, giấy khen. Học viện được Nhà nước CHDCND Lào tặng 3 Huân chương It-Xa-La, 1 Huân chương Lao động hạng Ba; Nhà nước Campuchia tặng 1 Huân chương Ăng-co, 1 Huân chương Hữu nghị A-Sa-Rất. Những kết quả đạt được trong 62 năm qua đã tiếp tục tô thắm thêm truyền thống vẻ vang: "Đoàn kết anh dũng, tự lực tự cường, chủ động sáng tạo, khắc phục khó khăn, dạy tốt, học tốt, kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ" của Học viện trong tình hình mới.

Chuyển đổi số, động lực mới để bứt phá

Giữa dòng chảy mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và những đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nghệ thuật tác chiến hiện đại, yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đặt ra những đòi hỏi mới đối với công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Trong dòng chảy ấy, Học viện PK-KQ là nôi đào tạo cán bộ, sĩ quan PK, KQ đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, vừa kế thừa những giá trị truyền thống được hun đúc qua hơn sáu thập kỷ xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, vừa tiên phong đổi mới để xây dựng mô hình Học viện thông minh, hiện đại, hội nhập, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc trong kỷ nguyên số.

Nhận thức rõ điều đó, Học viện PK-KQ xác định tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập; lấy người học làm trung tâm, lấy năng lực thực hành, khả năng làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại và tư duy đổi mới sáng tạo làm mục tiêu xuyên suốt. Cùng với đó, đẩy mạnh xây dựng nhà trường thông minh, phát triển hạ tầng số đồng bộ, hoàn thiện hệ thống học liệu số, thư viện số, phòng học thông minh, trung tâm mô phỏng hiện đại; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư trong quản lý, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và huấn luyện. Học viện đã triển khai 3 chữ ký số công vụ của tổ chức, 609 chữ ký số cá nhân, áp dụng quy trình xử lý văn bản điện tử toàn trình; khai thác có hiệu quả các ứng dụng phần mềm dùng chung trên mạng máy tính quân sự như: Hệ thống quản lý văn bản và điều hành; Thư điện tử quân sự, Hệ thông tin chỉ đạo điều hành phiên bản 2.0... với tỷ lệ tài khoản sử dụng hệ thống thông tin đạt trên 90%; số lượng thư điện tử quân sự được cấp phát trên 600 địa chỉ hòm thư. Tích cực đẩy mạnh công tác số hóa giáo trình, tài liệu, bài giảng điện tử, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống các nền tảng dạy và học trực tuyến đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động giáo dục, đào tạo của Học viện. Hiện nay, Học viện đã số hóa 2.213 đầu tài liệu dạy học với 253.292 trang; xây dựng 16 giáo trình điện tử và nhiều phần mềm dạy học phục vụ đầy đủ các chuyên ngành và học phần; đưa vào sử dụng 1 phòng Studio phục vụ xây dựng học liệu điện tử; quản lý 31 phòng học mô phỏng huấn luyện, mô phỏng vũ khí, khí tài trang bị chuyên ngành, 4 phòng học chuyên dùng có ứng dụng công nghệ số, 6 phòng Internet dùng chung. Các hoạt động giáo dục, đào tạo của Học viện được quản lý, theo dõi tập trung tại trung tâm điều hành huấn luyện hiện đại kết nối trên 300 camera khu vực giảng đường, thao trường huấn luyện…

Đại tá, TS Lê Công Thành, Phó Giám đốc Học viện PK-KQ cho biết: Phát triển Học viện theo hướng thông minh, hiện đại, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; đồng thời khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu hàng đầu về lĩnh vực PK, KQ và Tác chiến điện tử của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Với quyết tâm chính trị cao, cách làm đổi mới và lộ trình phù hợp, chuyển đổi số sẽ tạo ra những chuyển biến rõ nét, là động lực mới để Học viện bứt phá trong nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý. Học viện PK-KQ, với truyền thống anh hùng, nền tảng khoa học, giáo dục vững chắc và đội ngũ cán bộ, giảng viên tâm huyết, có đầy đủ điều kiện để đi đầu trong xây dựng mô hình Học viện thông minh, góp phần lan tỏa giá trị số trong hệ thống các học viện, nhà trường Quân đội.

Hành trình từ các nhà trường tiền thân đến Học viện PK-KQ ngày nay, là minh chứng sinh động cho sự tiếp nối truyền thống, vững bước phát triển trong kỷ nguyên số, bằng trí tuệ, khát vọng cống hiến và tinh thần không ngừng đổi mới. Học viện PK-KQ tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu trên lĩnh vực Phòng không, Không quân của Quân chủng PK-KQ và Quân đội; đào tạo những thế hệ cán bộ "vừa hồng, vừa chuyên", làm chủ công nghệ, làm chủ bầu trời và góp phần cùng toàn Quân chủng bảo vệ vững chắc bầu trời của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới.

 Ngô Minh Quân