Các chuyên gia cảnh báo, việc sử dụng điện thoại kéo dài trong khung giờ ngủ không chỉ khiến trẻ mệt mỏi vào ngày hôm sau mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, kiểm soát cảm xúc và làm gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm.
Hơn một nửa thanh thiếu niên dùng điện thoại trong lúc đáng lẽ phải ngủ
Theo nghiên cứu mới được thực hiện từ dữ liệu của Dự án Phát triển Não bộ và Nhận thức Thanh thiếu niên (ABCD Study) tại Mỹ, hơn 50% thanh thiếu niên sử dụng điện thoại ít nhất một giờ trong khoảng thời gian từ 22h đêm đến 6h sáng vào các ngày đi học.
Đáng chú ý, hơn một nửa số người tham gia vẫn tiếp tục sử dụng điện thoại trong khoảng thời gian từ 0h đến 4h sáng, khung giờ được xem là quan trọng nhất đối với quá trình phục hồi của não bộ và cơ thể.
Jason M. Nagata, Phó Giáo sư Nhi khoa tại Đại học California San Francisco (UCSF), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết kết quả phản ánh một thực trạng đáng báo động: Điện thoại thông minh đang ngày càng chen sâu vào thời gian nghỉ ngơi của thanh thiếu niên.
Trong khi đó, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đều khuyến nghị trẻ vị thành niên nên ngủ từ 8 - 10 giờ mỗi đêm để đảm bảo sự phát triển bình thường của não bộ và cơ thể.
Não bộ tuổi teen cần ngủ để phát triển, không phải để "doomscrolling"
Theo các nhà khoa học, tuổi vị thành niên là giai đoạn não bộ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện mạnh mẽ, đặc biệt ở các vùng liên quan đến học tập, ghi nhớ, kiểm soát cảm xúc và ra quyết định.
Khi ngủ, não bộ thực hiện hàng loạt nhiệm vụ quan trọng như: Củng cố trí nhớ; Xử lý thông tin đã tiếp nhận trong ngày; Loại bỏ các sản phẩm chuyển hóa tích tụ trong não; Điều chỉnh hormone tăng trưởng; Phục hồi chức năng thần kinh. Việc ngủ không đủ khiến những quá trình này bị gián đoạn.
Tiến sĩ Mary A. Carskadon, chuyên gia về giấc ngủ thuộc Đại học Brown, cho biết: "Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của tuổi thiếu niên là học hỏi. Từ việc học ở trường, rèn luyện thể thao cho đến xây dựng các mối quan hệ xã hội, tất cả đều phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng giấc ngủ".
Nói cách khác, ngủ không đủ đồng nghĩa với việc não bộ không có đủ thời gian để lưu trữ và xử lý những gì trẻ học được trong ngày. Chỉ thiếu ngủ vài ngày cũng khiến trẻ dễ cáu gắt và mất kiểm soát cảm xúc
Tác động của thiếu ngủ không chỉ dừng lại ở sự mệt mỏi
Một nghiên cứu trên nhóm thanh thiếu niên từ 14 - 17 tuổi cho thấy chỉ cần giới hạn thời gian ngủ xuống còn 6,5 giờ mỗi đêm trong một tuần, người tham gia đã xuất hiện nhiều thay đổi rõ rệt về mặt cảm xúc.
So với giai đoạn ngủ đủ giấc, các bạn trẻ: Lo lắng nhiều hơn; Dễ tức giận hơn; Cảm thấy bối rối hơn; Mệt mỏi hơn; Khó kiểm soát cảm xúc hơn...
Không chỉ bản thân trẻ nhận thấy sự thay đổi này, cha mẹ cũng ghi nhận con trở nên dễ nổi nóng, nhạy cảm và phản ứng tiêu cực hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
"Càng thiếu ngủ, thanh thiếu niên càng dễ cáu gắt. Đây gần như là điều mà phụ huynh nào cũng có thể nhận ra", tiến sĩ Carskadon nhận định.
Thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm
Các chuyên gia cho biết sức khỏe tâm thần là lĩnh vực chịu ảnh hưởng đặc biệt rõ rệt từ việc thiếu ngủ.
Những nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng trẻ em và thanh thiếu niên ngủ không đủ giấc có nguy cơ xuất hiện các triệu chứng: Lo âu, trầm cảm, căng thẳng tâm lý kéo dài, hành vi bốc đồng và các quyết định mang tính rủi ro cao.
Nguyên nhân được cho là do thiếu ngủ làm suy giảm hoạt động của vùng vỏ não trước trán - khu vực chịu trách nhiệm kiểm soát cảm xúc, hành vi và khả năng tự điều chỉnh bản thân.
Trong khi đó, các trung tâm xử lý cảm xúc như hạch hạnh nhân (amygdala) lại hoạt động mạnh hơn bình thường, khiến trẻ dễ phản ứng quá mức trước các tình huống hàng ngày.
TikTok, Instagram và YouTube là những "thủ phạm" chiếm nhiều thời gian nhất
Nghiên cứu cho thấy phần lớn thời gian sử dụng điện thoại ban đêm của thanh thiếu niên tập trung vào các nền tảng mạng xã hội và giải trí.
Trung bình mỗi đêm, người tham gia dành khoảng 33 phút cho các ứng dụng như: TikTok, Instagram, YouTube. Ngoài ra còn có các ứng dụng nhắn tin, chơi game và nghe nhạc.
Theo các chuyên gia, những nền tảng này được thiết kế để giữ sự chú ý của người dùng càng lâu càng tốt thông qua các video ngắn, thông báo liên tục và cơ chế đề xuất nội dung cá nhân hóa.
Điều này khiến não bộ luôn ở trạng thái hưng phấn thay vì thư giãn để chuẩn bị cho giấc ngủ. Một vấn đề khác là điện thoại không ngừng làm gián đoạn giấc ngủ ngay cả sau khi người dùng đã ngủ.
Tiếng chuông, tin nhắn, thông báo hay ánh sáng từ màn hình có thể khiến não bộ bị đánh thức nhiều lần trong đêm. Một phân tích khác của nhóm nghiên cứu cho thấy:
- 17% thanh thiếu niên bị đánh thức ít nhất một lần mỗi đêm bởi cuộc gọi, tin nhắn hoặc email.
- 20% thừa nhận thường xuyên kiểm tra điện thoại nếu tỉnh giấc giữa đêm.
Các nhà khoa học gọi đây là "vòng lặp hành vi kỹ thuật số", khi não bộ hình thành phản xạ tự động kiểm tra điện thoại mỗi khi có thông báo xuất hiện.
Một khi đã mở màn hình, sự tò mò và lượng thông tin mới tiếp nhận có thể khiến não bộ tỉnh táo trở lại, làm kéo dài thời gian thức giấc và khó ngủ tiếp.
Chuyên gia: Đây không chỉ là vấn đề của trẻ mà là vấn đề của cả gia đình
Theo các chuyên gia, việc hạn chế sử dụng điện thoại ban đêm không thể chỉ đặt trách nhiệm lên vai thanh thiếu niên. Cha mẹ đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng môi trường sử dụng thiết bị số lành mạnh.
Nghiên cứu cho thấy thời gian sử dụng màn hình của cha mẹ là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất đối với thời gian sử dụng màn hình của con cái.
"Nếu muốn trẻ thay đổi, người lớn trước tiên cũng phải thay đổi", Phó Giáo sư Nhi khoa Nagata nhấn mạnh.
Các chuyên gia khuyến nghị gia đình nên:
- Thiết lập khu vực không sử dụng thiết bị điện tử trong nhà.
- Quy định thời gian "tắt màn hình" trước giờ ngủ.
- Không đặt điện thoại trong phòng ngủ.
- Khuyến khích các hoạt động ngoài trời và tương tác trực tiếp.
- Cất điện thoại vào một vị trí chung của gia đình trước khi đi ngủ.
Theo tiến sĩ Carskadon, một chiếc "hộp khóa điện thoại gia đình" có thể là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giúp tất cả thành viên tạm thời tách khỏi thiết bị số vào buổi tối.
"Đây không phải chỉ là vấn đề của thanh thiếu niên. Đó là vấn đề của cả gia đình trong thời đại kỹ thuật số", bà kết luận.
(Nguồn: CNN)Diệp Lục