Diễn giả không chỉ là một vai trò
Khi nhắc đến diễn giả, hình ảnh quen thuộc thường là một người đứng trên sân khấu, chia sẻ trước công chúng. Nhưng phía sau một bài nói là cả một hệ sinh thái nghề nghiệp với nhiều vai trò, mục tiêu và cách tạo ra giá trị khác nhau. Có người được mời để mở ra một góc nhìn mới, có người tạo động lực thay đổi, có người giúp người học phát triển năng lực, cũng có người kết nối nhiều tiếng nói thành một cuộc đối thoại có chiều sâu.
Vì vậy, để hiểu nghề diễn giả, câu hỏi không chỉ là “Ai nói hay?”, mà cần đi xa hơn: Người đó đang tạo ra giá trị gì, cho ai và trong bối cảnh nào? Đây cũng là điểm bắt đầu của INSIDE THE SPEAKER INDUSTRY: DECODING THE WORLD OF SPEAKERS – hành trình giải mã thế giới diễn giả từ những khái niệm nền tảng nhất.
Mỗi phân loại diễn giả, một mục tiêu khác nhau
Không phải sân khấu nào cũng cần cùng một kiểu diễn giả. Việc lựa chọn Diễn giả phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu chương trình, nhu cầu của khán giả và giá trị mà sự kiện muốn tạo ra.
Diễn giả chủ đề (Keynote Speaker) không đơn thuần là người lên sân khấu để trình bày. Vai trò quan trọng của họ là định hình góc nhìn cho khán giả. Một bài diễn thuyết chủ đề hiệu quả cần có góc nhìn rõ ràng, phù hợp với bối cảnh và đủ sức tạo ra tác động. Vì vậy, Diễn giả theo chủ đề thường xuất hiện tại các hội nghị, diễn đàn hoặc sự kiện cần một thông điệp trung tâm có khả năng mở ra cách nhìn mới cho người nghe.
Diễn giả truyền cảm hứng (Motivational Speaker) thường được nhắc đến với khả năng tạo động lực, nhưng truyền cảm hứng không chỉ dừng lại ở việc khiến khán giả cảm thấy hào hứng. Một bài nói có giá trị cần tạo ra sự kết nối cảm xúc, khơi dậy động lực và thúc đẩy hành động. Có thể hình dung quá trình này qua bốn bước: Cảm xúc → Kết nối → Động lực → Hành động. Giá trị của bài nói vì thế không chỉ nằm ở cảm giác “hay” tại sân khấu, mà còn ở điều khán giả muốn làm sau khi chương trình kết thúc.
Nhà đào tạo doanh nghiệp (Corporate Trainer) lại có một mục tiêu khác: giúp người học phát triển năng lực. Nếu diễn giả tập trung vào việc truyền tải một thông điệp, nhà đào tạo cần đưa người học đi từ hiểu kiến thức, thực hành, ứng dụng đến hình thành khả năng sử dụng trong công việc. Đó cũng là lý do một người nói hay chưa chắc đã là một nhà đào tạo giỏi. Đào tạo đòi hỏi thêm năng lực thiết kế trải nghiệm học tập, hướng dẫn thực hành và hỗ trợ quá trình chuyển hóa kiến thức thành hành vi.
Với Chuyên gia lĩnh vực (Industry Expert), chuyên môn là nền tảng nhưng chưa phải toàn bộ câu chuyện. Một người có kiến thức rất sâu vẫn có thể gặp khó khăn khi chuyển hóa kiến thức đó thành nội dung dễ hiểu và có ý nghĩa với công chúng. Để tạo ra giá trị trên sân khấu, chuyên gia cần biết đi từ Kiến thức → Hiểu biết → Thông điệp → Giá trị cho khán giả. Đây chính là khoảng cách giữa “biết rất nhiều” và “biết cách khiến điều mình biết trở nên có giá trị với người khác”.
Trong khi đó, Người điều phối/Thành viên tọa đàm (Moderator/Panelist) cho thấy rằng người tạo ra ảnh hưởng trên sân khấu không nhất thiết là người nói nhiều nhất. Một Moderator giỏi cần biết đặt câu hỏi, lắng nghe, kết nối các góc nhìn, đào sâu vấn đề và tổng hợp những điểm quan trọng của cuộc trò chuyện. Họ không chỉ đảm bảo chương trình diễn ra đúng trình tự, mà còn điều hướng cuộc đối thoại để nhiều tiếng nói khác nhau cùng tạo nên một trải nghiệm có giá trị cho khán giả.
Từ “nói hay” đến “tạo ra giá trị”
Nhìn qua năm nhóm diễn giả, có thể thấy một điểm chung: nghề diễn giả không chỉ được quyết định bởi khả năng nói. Một Diễn giả cần hiểu mình có chuyên môn gì, đang nói với ai, xuất hiện trong bối cảnh nào và muốn tạo ra thay đổi gì. Không có loại diễn giả nào tốt hơn một cách tuyệt đối; điều quan trọng nằm ở sự phù hợp giữa người nói – khán giả – mục tiêu – bối cảnh.
Và khi bước sâu hơn vào nghề, câu hỏi cũng cần thay đổi. Không chỉ là “Tôi có thể nói gì?”, mà là “Tôi có thể tạo ra giá trị gì cho người nghe?”
Từ chuyên gia đến diễn giả chuyên nghiệp
Hiểu các loại diễn giả mới chỉ là bước đầu. Để phát triển từ một người có chuyên môn thành một Diễn giả chuyên nghiệp, người làm nghề còn cần biết cách xác định định vị, thấu hiểu khán giả, chuyển hóa chuyên môn thành nội dung, xây dựng câu chuyện và tạo ra một bài nói có sức ảnh hưởng.
Đây cũng là hướng tiếp cận của Mastery of Audience Synthesis Basic Edition (MS MAS Basic) – chương trình đào tạo dành cho Diễn giả thuộc ETU Master Class, do cô Emma Tạ Uyên sáng lập. Chương trình tập trung vào những năng lực cốt lõi giúp người làm nghề hiểu sâu hơn về khán giả, xây dựng nội dung phù hợp, phát triển khả năng kể chuyện và hoàn thiện năng lực trình bày.
Bởi một Diễn giả chuyên nghiệp không chỉ cần có điều để nói, mà còn cần biết nói điều gì, với ai và bằng cách nào để điều đó thực sự tạo ra giá trị. Và đó cũng chính là hành trình mà INSIDE THE SPEAKER INDUSTRY: DECODING THE WORLD OF SPEAKERS muốn cùng bạn khám phá.
TussNews