Đây là một địa bàn đô thị có mật độ dân cư cao, tốc độ đô thị hóa nhanh, cơ cấu kinh tế đa dạng, đồng thời cũng là địa bàn tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng, giải phóng mặt bằng, quản lý đô thị,...
Ngay sau khi thành lập, cấp ủy, chính quyền phường đã xác định việc tổ chức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ ngay từ những ngày đầu. Công tác quán triệt, tuyên truyền được triển khai với nhiều hình thức đa dạng, từ hội nghị quán triệt, sinh hoạt chi bộ, hội nghị khu dân cư đến tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng số. Qua đó, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên và sự đồng thuận cao trong Nhân dân. Trong gần một năm vận hành, UBND phường đã ban hành hơn 6.300 văn bản để lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, thực hiện nhiệm vụ. Trong đó, có nhiều văn bản mang tính nền tảng như quy chế làm việc, quy định chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn, quy định phân công nhiệm vụ, quy chế phối hợp giữa các thiết chế trong hệ thống chính trị. Điều này cho thấy sự cố gắng sự nỗ lực của cấp uỷ, chính quyền Phường trong thể chế hóa để bộ máy mới có cơ sở pháp lý vận hành thông suốt. Đồng thời với đó, trên cơ sở các quy định của Trung ương và của tỉnh về khung tổ chức bộ máy cấp xã, phường Quảng Phú đã khẩn trương thành lập 03 phòng chuyên môn (Văn phòng HĐND và UBND; Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị; Phòng Văn hóa - Xã hội) cùng 02 trung tâm (Trung tâm Phục vụ hành chính công, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công), quản lý 23 đơn vị sự nghiệp công lập. Việc tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, tài sản, hồ sơ công việc của 7 đơn vị hành chính cũ được thực hiện đồng bộ, không để xảy ra chồng chéo hay gián đoạn trong phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Vì vậy, trong giai đoạn đầu của chính quyền 2 cấp đi vào hoạt động, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn do khối lượng công việc lớn, thời gian chuẩn bị ngắn, nhân lực và điều kiện bảo đảm còn hạn chế, song với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền và sự phối hợp của cả hệ thống chính trị, các vấn đề phát sinh cơ bản được kịp thời xử lý, tháo gỡ. Hoạt động của bộ máy chính quyền từng bước ổn định; công tác tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp được duy trì thường xuyên, không để xảy ra tình trạng gián đoạn kéo dài. Trong gần một năm, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường đã tiếp nhận 19.875 lượt công dân đến liên hệ giải quyết công việc, tiếp nhận trên 18.541 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó tỷ lệ giải quyết trước hạn và đúng hạn đạt 99,51%. Đây là một tỷ lệ đáng ghi nhận đối với một phường có quy mô dân số lớn, khối lượng công việc tăng mạnh sau sáp nhập.
Việc sử dụng văn bản điện tử, chữ ký số được triển khai đồng bộ, với 100% văn bản trao đổi giữa các cơ quan nhà nước được ký số, tỷ lệ hồ sơ công việc xử lý trên môi trường điện tử đạt khoảng 95%. Công tác số hóa tài liệu, lưu trữ cũng được quan tâm, với khoảng 80% khối lượng tài liệu đã được chỉnh lý, phân loại trên tổng số ước tính 2.500 mét giá tài liệu cần quản lý. Những con số này phản ánh một xu hướng chuyển dịch tích cực trong phương thức quản lý, điều hành ở cấp cơ sở, dù mức độ liên thông dữ liệu giữa các hệ thống chuyên ngành và sự đồng bộ về hạ tầng công nghệ thông tin vẫn còn là khoảng cách cần thu hẹp.
Cơ chế phối hợp giữa HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được duy trì chặt chẽ; vai trò giám sát, phản biện xã hội tiếp tục được phát huy. Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn cơ bản được giữ vững, không phát sinh điểm nóng, vụ việc phức tạp kéo dài trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều biến động. Đây là nền tảng quan trọng để chính quyền mới tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Nhìn một cách tổng thể, có thể khẳng định rằng, sau 01 năm triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp và toàn diện của Ban Thường vu Đảng uỷ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân, phường Quảng Phú đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện trên các lĩnh vực. Công tác chỉ đạo điều hành từ phường đến cơ sở được thực hiện kịp thời, thông suốt, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Điều này bước đầu chứng minh được tính đúng đắn và hiệu quả trên thực tiễn: bộ máy được tinh gọn, quy trình xử lý công việc được rút ngắn, tính chủ động của chính quyền cơ sở được nâng cao, và quan trọng hơn cả là chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp có chuyển biến rõ nét theo hướng công khai, minh bạch, gần dân, sát dân hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn vận hành tại phường Quảng Phú cũng còn một số hạn chế, khó khăn nhất định. Về mặt khách quan, đây là mô hình mới, chưa có tiền lệ, vừa làm vừa hoàn thiện nên những khó khăn ban đầu là khó tránh khỏi. Hệ thống văn bản quy định, hướng dẫn của cấp trên ở một số thời điểm ban hành chưa kịp thời; một số nội dung hướng dẫn chưa thật sự cụ thể; còn chồng chéo hoặc chưa thống nhất giữa các ngành, lĩnh vực; chưa phù hợp với mô hình hoạt động của chính quyền cấp xã dẫn đến địa phương còn lúng túng trong quá trình áp dụng, triển khai thực hiện. Quy mô địa bàn rộng, dân số đông khối lượng công việc nâng lên đáng kể (gấp nhiều lần một đơn vị hành chính cấp xã thông thường trước sáp nhập) trong khi biên chế công chức không tăng tương ứng, thậm chí còn thiếu so với định mức (phường được giao 78 biên chế công chức, nhưng hiện có 62 người, còn thiếu 16 biên chế). Điều này tạo áp lực công việc rất lớn lên đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở các lĩnh vực có tính chuyên môn sâu như đất đai, xây dựng, quản lý đô thị. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động của cơ quan sau sáp nhập còn thiếu và chưa đồng bộ; một số phòng làm việc, trang thiết bị công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu vận hành theo hướng hiện đại. Hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu và các phần mềm dùng chung chưa thật sự ổn định; việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị có lúc còn hạn chế, ảnh hưởng đến quá trình giải quyết thủ tục hành chính và xử lý công việc trên môi trường điện tử.
Về mặt chủ quan, một bộ phận cán bộ, công chức chưa kịp thích ứng đầy đủ với yêu cầu nhiệm vụ mới, đặc biệt là kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và năng lực tham mưu trong các lĩnh vực mới được phân cấp. Công tác phối hợp giữa một số cơ quan, đơn vị trong xử lý các nhiệm vụ liên ngành đôi lúc còn thiếu chặt chẽ; việc bàn giao hồ sơ, dữ liệu giữa chính quyền cũ và chính quyền mới ở một số lĩnh vực chưa thật đầy đủ, kịp thời, gây khó khăn cho công tác tra cứu, xử lý hồ sơ tồn đọng, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý công việc. Bên cạnh đó, chế độ, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa thực sự tương xứng với yêu cầu, áp lực công việc trong tình hình mới, phần nào ảnh hưởng đến động lực công tác.
Từ thực tiễn một năm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm đó là:
Thứ nhất, giữ vững sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp và quyết liệt của cấp ủy, kịp thời cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, của Tỉnh thành các chương trình, kế hoạch sát với điều kiện thực tiễn địa phương; xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm và tăng cường kiểm tra, giám sát, đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả là nhân tố quyết định để bộ máy mới vận hành ổn định, thông suốt.
Thứ hai, đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các phòng, ban; giữa cơ quan với các tổ chức trong hệ thống chính trị là điều kiện tiên quyết để tránh ách tắc, chồng chéo trong xử lý công việc liên ngành.
Thứ ba, việc tổ chức bộ máy và bố trí cán bộ cần quán triệt nguyên tắc "6 rõ"[1]; gắn phân công, phân cấp với kiểm tra, đánh giá kết quả; chú trọng rà soát vị trí việc làm, bố trí cán bộ phù hợp năng lực, sở trường; lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ làm căn cứ đánh giá, xếp loại, hiệu quả công vụ.
Thứ tư, sự đồng thuận, ủng hộ của Nhân dân là yếu tố nền tảng cho thành công của cải cách, đòi hỏi công tác tuyên truyền, vận động phải được tiến hành thường xuyên, thực chất.
Thứ năm, đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số cần được xác định là khâu đột phá, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục phát huy hiệu quả, trong thời gian tới, cấp có thẩm quyền cần tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp cơ bản như sau:
Một là, sớm rà soát, hoàn thiện các quy định về định mức biên chế, cơ cấu ngạch công chức phù hợp với đặc thù của các phường, nhất là các phường có quy mô dân số lớn sau sáp nhập, đồng thời có cơ chế đãi ngộ tương xứng đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.
Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền theo hướng rõ ràng, nhất quán, tránh chồng chéo, đi kèm với hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể, kịp thời, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư xây dựng.
Ba là, tiếp tục đẩy mạnh đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa các hệ thống phần mềm chuyên ngành của các bộ, ngành với hệ thống của địa phương.
Bốn là, quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng trụ sở làm việc tập trung, đồng bộ cho các đơn vị hành chính mới, khắc phục tình trạng phân tán trụ sở như hiện nay ở một số địa bàn, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị của địa phương.
Từ thực tiễn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường Quảng Phú cho thấy, đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước trong giai đoạn mới. Những kết quả đạt được, từ việc kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân, đẩy mạnh chuyển đổi số đến giữ vững ổn định chính trị - xã hội là minh chứng sinh động cho tính khả thi của mô hình khi được tổ chức thực hiện bài bản, quyết liệt, có sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị và Nhân dân. Đồng thời, những khó khăn, vướng mắc được nhận diện qua thực tiễn tại Quảng Phú về biên chế, hạ tầng, thể chế phân cấp và chế độ chính sách cũng là những vấn đề cần được tổng kết, nghiên cứu thấu đáo để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới, bảo đảm bộ máy hành chính nhà nước ở cơ sở thực sự tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ./.
Dương Thị Bảo Anh
Trường Chính trị tỉnh Thanh Hoá
Tài liệu tham khảo:
Ủy ban Nhân dân phường Quảng Phú (2026): Báo cáo sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp.
"6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền ↑