Như thế nào là một “nhân viên gương mẫu”?
Với các thế hệ trước, câu trả lời có thể gói gọn trong vài gạch đầu dòng: Luôn cống hiến hết mình, không ngại tăng ca, có khi cả đời chỉ gắn bó với 1 nơi.
Còn với Gen Z, đáp án lại có phần khác. Thế hệ này bước vào thị trường lao động với cách nhìn thực tế hơn: Công việc là nơi tạo ra thu nhập và phát triển bản thân, nhưng không phải toàn bộ cuộc sống.
Emily Durham - Chuyên gia tư vấn tuyển dụng, cho rằng Gen Z không lười biếng như định kiến nhiều người vẫn gán cho họ. Theo cô, điểm khác biệt lớn nhất của thế hệ này là họ ít sẵn sàng đánh đổi giá trị cá nhân chỉ để có được sự công nhận từ cấp trên, hay nói rộng ra là từ doanh nghiệp, tổ chức họ đang gắn bó.
“Tôi nghĩ Gen Z vẫn làm việc chăm chỉ và họ tập trung vào hiệu quả công việc thay vì số giờ làm việc, hoặc số lượng thời gian tăng ca. Điều đó khiến họ khó bị thao túng hơn, và có lẽ đây là lý do nhiều công ty cảm thấy không hài lòng với thái độ làm việc của Gen Z. Nhưng biết sao được, người trẻ đâu sai khi làm vậy” - Cô nói.
Emily Durham
Theo Emily Durham, điều khiến Gen Z khác biệt không nằm ở việc họ thiếu nỗ lực, mà là họ đã chứng kiến những gì xảy ra với các thế hệ trước và không còn tin tưởng tuyệt đối vào “giấc mơ công sở” truyền thống.
Thế hệ này trưởng thành trong bối cảnh văn hóa “làm việc hết mình” (hustle culture) được đề cao mạnh mẽ. Tuy nhiên, họ cũng nhìn thấy nhiều nhân viên dành hàng chục năm cống hiến cho doanh nghiệp nhưng cuối cùng vẫn có thể bị sa thải chỉ bằng một email tự động. Những trải nghiệm đó khiến Gen Z bước vào thị trường lao động với tư duy thực tế hơn, thay vì cố lãng mạn hóa mọi thứ.
“Gen Z nhìn nhận công việc như một giao dịch kinh doanh, chứ không phải một mối quan hệ cá nhân” - Emily Durham nói.
Quan điểm này phản ánh sự thay đổi trong cách thế hệ trẻ xây dựng sự nghiệp. Thay vì xem công việc ổn định tại một công ty lớn là mục tiêu cuối cùng, nhiều Gen Z bắt đầu tìm kiếm những lựa chọn linh hoạt hơn như làm nghề tự do, kinh doanh cá nhân hoặc xây dựng nhiều nguồn thu nhập cùng lúc.
Thị trường lao động hiện nay cũng tạo thêm nhiều lý do khiến Gen Z trở nên thận trọng hơn. Theo dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve), tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động từ 20-24 tuổi đang ở mức khoảng 7,6%, dù đã giảm so với mức cao nhất 9,2% vào tháng 9 năm ngoái nhưng vẫn cao hơn giai đoạn trước đại dịch.
Bên cạnh đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) khiến nhiều lao động trẻ lo ngại các vị trí văn phòng cấp thấp, vốn là bước khởi đầu để gia nhập môi trường doanh nghiệp, có thể bị thay thế trong tương lai.
Không còn “trung thành” với 1 công ty
Trong bối cảnh hiện nay, Gen Z ngày càng ưu tiên sự an toàn tài chính thay vì đặt toàn bộ tương lai vào một công ty duy nhất. Thay vì đi theo con đường truyền thống là làm một công việc, thăng chức dần dần và gắn bó với doanh nghiệp trong nhiều năm, người trẻ lựa chọn có thêm công việc phụ, dự án cá nhân hoặc nguồn thu nhập bên ngoài. Với họ, việc xây dựng nhiều “trụ cột” tài chính giúp giảm sự phụ thuộc vào quyết định của một tổ chức duy nhất.
Sự thay đổi này cũng thể hiện qua xu hướng “career minimalism” (tối giản hóa sự nghiệp), khi một bộ phận người trẻ xem công việc đơn thuần là công cụ tạo thu nhập, còn đam mê thật sự được dành cho thời gian ngoài giờ làm việc.
Ảnh mình họa
Thay vì tìm kiếm một công việc có thể đáp ứng mọi nhu cầu về tài chính, ý nghĩa và hạnh phúc cá nhân, họ chấp nhận rằng một công việc chỉ cần hoàn thành tốt vai trò của nó: Mang lại nguồn thu nhập, tích lũy kinh nghiệm. Dữ liệu từ công ty tuyển dụng Randstad cho thấy trong 5 năm đầu sự nghiệp, Gen Z có thời gian gắn bó trung bình với một công việc chỉ khoảng 1,1 năm, thấp hơn đáng kể so với nhiều thế hệ trước. Điều này cho thấy xu hướng chuyển việc của lao động trẻ đang diễn ra mạnh hơn.
Tuy nhiên, sự thay đổi trong tư duy nghề nghiệp của Gen Z cũng gây ra nhiều tranh luận. Một số nhà quản lý cho rằng thế hệ này khó thích nghi với môi trường doanh nghiệp truyền thống.
Suzy Welch - Giáo sư tại Đại học New York (Mỹ) từng đưa ra quan điểm rằng những ưu tiên mới của Gen Z có thể khiến họ gặp khó khăn khi gia nhập thị trường lao động. Trong một bài viết trên Wall Street Journal, bà dẫn lại nghiên cứu cho thấy chỉ 2% sinh viên Gen Z có cùng những giá trị mà doanh nghiệp mong muốn nhất ở nhân sự mới.
Dù vậy, Emily Durham lại cho rằng sự khác biệt giữa Gen Z và các thế hệ trước không nên được nhìn nhận như một vấn đề tiêu cực. Theo cô, thế hệ trẻ chỉ đang đặt lại thứ tự ưu tiên: Họ muốn trở thành một con người có cuộc sống riêng, trước khi trở thành một nhân viên.
Nói cáhc khác, với Gen Z, sự nghiệp không còn nhất thiết phải là sự trung thành kéo dài hàng chục năm với một công ty. Thay vào đó, họ đang tìm cách xây dựng một cuộc sống cân bằng hơn, trong đó công việc đóng vai trò quan trọng nhưng không chiếm toàn bộ danh tính của một người.
(Nguồn: Fortune)
Ngọc Linh