Loại cây đó là: Hương xuân! Cây còn có tên gọi khác là xoan hôi.
Xoan hôi có tên khoa học Toona sinensis (A. Juss.) Roem. Đây là cây thân gỗ cao từ 20-30m, tán rộng hình ô, lá kép lông chim, hoa màu trắng, quả hình trứng màu nâu bóng. Đặc trưng của loài cây này là phần vỏ và lá có mùi hăng khá giống tỏi nên còn được gọi là "hương xuân".
Ở Việt Nam, cây phân bố tự nhiên tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang (cũ), Thái Nguyên, Lạng Sơn... Đồng thời, đây cũng là loài cây sinh trưởng phổ biến tại nhiều tỉnh phía Nam Trung Quốc.
Điểm đặc biệt của xoan hôi đó là chỉ những chồi non mọc vào đầu mùa xuân mới được thu hái để làm thực phẩm. Khi lá già, chúng trở nên cứng, hương vị giảm đi và không còn thích hợp để chế biến món ăn.
Chồi non của cây xoan hôi được dùng làm thực phẩm.
Nhờ tính mùa vụ rất ngắn, mỗi năm chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn nên mầm xoan hôi luôn được xem là nguyên liệu theo mùa được nhiều người Trung Quốc chờ đợi.
Theo các tài liệu thực vật học, cây xoan hôi chứa một số hợp chất có độc tính ở hạt, vỏ và các bộ phận già của cây. Vì vậy, cây không được sử dụng tùy tiện.
Tuy nhiên, phần mầm non sau khi được thu hái đúng thời điểm và chế biến đúng cách lại trở thành một loại rau đặc sản nổi tiếng tại Trung Quốc. Người dân thường chần qua nước sôi trước khi chế biến nhằm cải thiện hương vị và giảm bớt một số hợp chất không mong muốn.
Nhờ mùi thơm đặc trưng, vị ngọt nhẹ pha chút hăng như hành tỏi, loại rau này thường có giá bán khá cao vào đầu vụ do sản lượng ít trong khi nhu cầu lớn.
Theo trang tin Sohu, mầm xoan hôi đã được bán với giá khoảng 140 – 180 Nhân dân tệ/kg (tương đương khoảng 540.000 đồng/kg - khoảng 700.000 đồng/kg).
Giàu vitamin và khoáng chất
Trong "Bản thảo cương mục" thời nhà Minh có ghi: "Xoan hôi có thể đánh gió, giải độc; lá giúp mọc tóc, hỗ trợ điều trị vàng da và tẩy giun đũa".
Trong dân gian, xoan hôi còn được ví là "rau bổ máu của mùa xuân", thường được cho là giúp dưỡng huyết, làm đẹp da, thanh nhiệt và giải độc. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sử dụng truyền thống.
Trong Đông y, xoan hôi có vị đắng, tính hàn, có tác dụng giải độc, bổ thận, lợi khí, cầm máu, sát trùng và chống oxy hóa, còn có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh viêm đường ruột, kiết lị, mụn nhọt. Vỏ, gốc, lá và hạt của cây xoan hôi đều có tác dụng trị bệnh.
Vỏ, gốc và lá cây xoan hôi có vị đắng, tính mát, giúp giải độc, cầm máu, sát trùng.
Hạt cây xoan hôi vị hơi cay và đắng, tính ấm, giúp trừ phong, trừ lạnh, giảm đau, có tác dụng với những người bị cảm lạnh phong hàn, đau bụng, phong thấp, đau khớp...
Trong ẩm thực, nhờ hương thơm rất riêng, mầm xoan hôi có thể chế biến thành nhiều món ăn như xào, trộn gỏi, chiên, làm nhân bánh bao hoặc sủi cảo.
Dù được xem là đặc sản theo mùa và có mặt trong nhiều món ăn truyền thống, các chuyên gia vẫn khuyến cáo người dân chỉ nên sử dụng đúng phần mầm non của cây, chế biến kỹ trước khi ăn và không tự ý dùng các bộ phận khác của xoan hôi làm thuốc hoặc thực phẩm do loài cây này có chứa các hợp chất độc ở một số bộ phận.
Minh Khang