Với những người thu nhập không cố định do tính chất công việc, bài toán quản lý chi tiêu chắc hẳn sẽ có phần phức tạp hơn bình thường. Tháng kiếm được nhiều tiền dễ tạo cảm giác dư dả và chi tiêu thoải mái, nhưng đến tháng thu nhập giảm, rất dễ bị âm tiền và trở nên căng thẳng. Vậy phải làm sao để hạn chế tình trạng này?
1. Lấy tháng thu nhập thấp làm mốc chi tiêu
Thay vì nhìn vào tháng kiếm được nhiều nhất rồi quyết định mình có thể chi bao nhiêu, người có thu nhập thất thường nên lấy mức thu nhập trung bình, hoặc thu nhập của tháng lương thấp nhất làm cơ sở xây dựng ngân sách. Cách đơn giản là nhìn lại thu nhập của nhiều tháng gần đây, xác định mức tương đối và dùng con số này để tính các khoản chi thiết yếu.
Chẳng hạn, một người có thể kiếm 25 triệu đồng trong tháng này nhưng chỉ nhận 15 triệu đồng vào tháng sau. Nếu xây dựng lối sống dựa trên mức 25 triệu đồng, những tháng thu nhập thấp rất dễ rơi vào tình trạng phải rút tiền tiết kiệm hoặc dùng thẻ tín dụng để bù vào. Ngược lại, nếu các khoản chi cố định được thiết kế xoay quanh mức 12-15 triệu đồng, câu chuyện sẽ khác.
Ảnh minh họa
Tháng nào thu nhập cao hơn có thể dùng phần dư gửi tiết kiệm, tháng nào thu nhập thấp cũng không lo khó thích nghi.
2. Luôn để dành 1 khoản dự phòng
Với người có mức thu nhập không cố định hàng tháng, việc xây dựng quỹ dự phòng càng quan trọng hơn.
Ví dụ, nếu mức chi phí cơ bản của bạn là 15 triệu đồng/tháng, và có tháng kiếm được 25 triệu đồng, 10 triệu đồng chênh lệch nên chi hết cho mua sắm, ăn uống hay du lịch. Khoản này có thể chuyển sang một tài khoản dự phòng. Đến tháng chỉ kiếm được 10 triệu đồng, bạn có thể lấy 5 triệu đồng từ khoản dự phòng để duy trì mức chi tiêu cơ bản.
Chiến lược này gọi là Variable Income Fund - Một khoản tiền riêng dùng để bù đắp sự chênh lệch giữa thu nhập thực tế và mức tiền muốn sử dụng mỗi tháng. Cách này giúp người có thu nhập thất thường tạo cảm giác giống như đang nhận một khoản lương đều đặn, dù số tiền thực nhận có ra sao.
3. Chia chi tiêu thành các nhóm rõ ràng
Khi thu nhập không cố định, không phải khoản chi nào cũng nên được đối xử giống nhau. Tiền thuê nhà, điện nước, ăn uống cơ bản, bảo hiểm, khoản trả nợ tối thiểu... là những khoản khó cắt ngay lập tức. Trong khi đó, mua sắm, ăn nhà hàng, giải trí, du lịch hay một số dịch vụ đăng ký định kỳ có thể điều chỉnh tùy tình hình tài chính.
Người có thu nhập biến động cần xây dựng một ngân sách gồm phần chi thiết yếu và nhóm chi “linh hoạt”. Trong tháng thu nhập thấp, chỉ ưu tiên nhóm thiết yếu; khi thu nhập tốt hơn, mới tính đến các khoản linh hoạt.
Cách này thực tế hơn việc cố giữ nguyên một tỷ lệ chi tiêu trong mọi tháng. Chẳng hạn, tháng thu nhập 30 triệu đồng có thể dành 3 triệu đồng cho ăn uống bên ngoài và giải trí, nhưng tháng chỉ kiếm được 15 triệu đồng thì khoản này có thể giảm xuống 1 triệu đồng hoặc tạm dừng. Mục tiêu không phải là biến mọi tháng thành tháng “thắt lưng buộc bụng”, mà là để những khoản không thiết yếu trở thành van điều chỉnh khi thu nhập đi xuống.
4. Đừng nâng mức sống chỉ vì có vài tháng kiếm được nhiều tiền
Đây có lẽ là nguyên tắc bạn từng nghe nhiều nhất nhưng cũng khó thực hiện nhất. Một vài tháng thu nhập cao không đồng nghĩa mức thu nhập đó sẽ duy trì mãi.
Ảnh minh họa
Người có thu nhập thất thường rất dễ lạc quan về khả năng kiếm tiền trong tương lai và từ đó chi tiêu vượt quá mức thu nhập thực tế có thể duy trì. Một cách an toàn hơn là giữ mức sống tương đối ổn định, sau đó dùng phần thu nhập vượt lên để xây dựng khoản dự phòng, tiết kiệm cho mục tiêu lớn hoặc đầu tư dài hạn.
Điều quan trọng là đừng để những tháng thu nhập cao vô tình trở thành lý do khiến các khoản chi cố định tăng lên. Nếu thu nhập giảm trong những tháng sau, việc duy trì những khoản đã quen chi sẽ tạo thêm áp lực tài chính và có thể khiến bạn phải dùng đến tiền tiết kiệm hoặc vay nợ để bù đắp. Ngược lại, nếu giữ một mức sống vừa sức ngay cả khi kiếm được nhiều hơn, phần tiền dư sẽ trở thành "vùng đệm" cho những tháng khó khăn.
Suy cho cùng, quản lý tài chính khi thu nhập tháng cao tháng thấp không phải là cố gắng tiêu thật ít trong mọi tháng, mà là biết cách phân bổ tiền theo cả một chu kỳ thu nhập. Tháng kiếm được nhiều có thể tận hưởng một phần, nhưng cũng nên tranh thủ củng cố khoản dự phòng và các mục tiêu dài hạn. Khi đó, một tháng thu nhập thấp sẽ không còn là lý do khiến kế hoạch tài chính bị đảo lộn.
Ngọc Linh