Ở nhiều gia đình, ngoài bàn thờ gia tiên còn có bàn thờ Phật, bàn thờ dành riêng cho người thân đã khuất hoặc bàn thờ phục vụ tín ngưỡng riêng của các thành viên. Cũng có trường hợp bố mẹ và con cái sống chung dưới một mái nhà, hai thế hệ có nếp thờ cúng khác nhau nên muốn duy trì hai bàn thờ riêng biệt. Nếu diện tích nhà đủ rộng, gia chủ có thể bố trí từng khu vực thờ cúng độc lập. Tuy nhiên, với những ngôi nhà chỉ có một phòng thờ hoặc phải tận dụng một phần phòng khách làm nơi thờ cúng, đặt hai bàn thờ cạnh nhau trở thành phương án được cân nhắc.

Cách bố trí này không có gì bất thường. Điều quan trọng là gia đình cần tính toán kỹ về không gian, công năng sử dụng, sự trang nghiêm và an toàn trong quá trình thờ cúng. Dưới đây là 5 lời khuyên dành cho những gia đình đang có cách sắp xếp như vậy.
1. Nên xác định rõ chức năng của từng bàn thờ
Trước khi tính đến chuyện kê đặt, gia đình cần xác định mỗi bàn thờ được sử dụng với mục đích gì. Bởi bàn thờ Phật, bàn thờ gia tiên hay bàn thờ dành riêng cho một người đã khuất có thể có cách bài trí, lễ vật và nghi thức thờ cúng khác nhau.
Chẳng hạn, với những gia đình thờ Phật tại nhà, lễ vật thường là đồ chay, hoa tươi, trái cây và nước sạch. Trong khi đó, mâm lễ trên bàn thờ gia tiên có thể linh hoạt theo phong tục và nếp sinh hoạt của từng nhà. Việc phân định rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp các thành viên thuận tiện hơn khi chuẩn bị lễ vật, lau dọn và thực hiện các nghi thức thờ cúng, đặc biệt vào những dịp giỗ chạp, lễ Tết.
2. Không nhất thiết phải chọn hai bàn thờ giống hệt nhau
Nhiều người cho rằng khi đặt hai bàn thờ cạnh nhau thì phải đồng nhất về kích thước, kiểu dáng và chiều cao để tạo sự cân đối. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng cần thiết.
Kích thước bàn thờ nên được lựa chọn dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế. Bàn thờ thường xuyên bày mâm lễ lớn có thể cần mặt bàn rộng hơn, trong khi bàn thờ chỉ đặt một số đồ thờ cơ bản không nhất thiết phải chiếm quá nhiều diện tích.
Riêng với gia đình đặt bàn thờ Phật cạnh bàn thờ gia tiên, theo cách bài trí phổ biến trong nhiều gia đình Phật tử, vị trí thờ Phật thường được bố trí cao hơn. Gia đình có thể tham khảo thêm hướng dẫn từ cơ sở tôn giáo mà mình sinh hoạt để lựa chọn cách sắp xếp phù hợp.
Về mặt thẩm mỹ, hai bàn thờ có thể khác nhau về kích thước nhưng nên hài hòa về chất liệu, màu sắc và phong cách thiết kế để tổng thể không gian không bị rối mắt.
3. Nên chừa một khoảng trống giữa hai bàn thờ
Thay vì kê hai bàn thờ sát vào nhau, các gia đình nên dành một khoảng cách phù hợp với diện tích thực tế của căn phòng. Khoảng trống này giúp phân định hai khu vực thờ cúng, đồng thời tạo điều kiện để lau dọn các mặt bên, kiểm tra dây điện, phát hiện mối mọt hoặc xử lý bụi bẩn tích tụ phía sau bàn thờ. Nếu muốn tạo sự tách biệt rõ ràng hơn, gia chủ có thể cân nhắc sử dụng vách ngăn thoáng. Tuy nhiên, cần tránh bố trí vách ngăn bằng vật liệu dễ cháy quá gần bát hương, nến hoặc đèn dầu.
4. Đặc biệt lưu ý khi thắp hương đồng thời trên cả hai bàn thờ
Khi hai bàn thờ được đặt trong cùng một căn phòng, việc thắp nhiều hương cùng lúc có thể làm tăng lượng khói và bụi mịn trong không gian, nhất là ở những phòng nhỏ, ít cửa sổ. Vào những ngày lễ, Tết, nếu có thêm nến, đèn dầu và nhiều đồ lễ, gia đình cũng cần chú ý hơn đến nguy cơ cháy do tàn hương rơi xuống các vật dụng dễ bắt lửa.
Mọi người nên thắp lượng hương vừa phải, giữ không gian thông thoáng, bố trí nguồn lửa cách xa hoa giả, giấy, rèm che và các vật liệu dễ cháy. Không nên rời khỏi nhà khi hương, nến hoặc đèn dầu vẫn đang cháy. Với những gia đình có người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người mắc bệnh đường hô hấp, việc hạn chế khói hương trong nhà cũng rất đáng được quan tâm.
5. Đừng cố bố trí hai bàn thờ nếu không gian không cho phép
Hai bàn thờ đồng nghĩa với việc cần thêm diện tích để đặt đồ thờ, bày biện lễ vật và thực hiện các nghi thức. Nếu căn phòng quá nhỏ, việc cố kê thêm bàn thờ có thể khiến lối đi chật hẹp, khó lau dọn, thậm chí gây bất tiện cho người lớn tuổi khi thắp hương. Trong trường hợp này, gia đình nên xem xét lại kích thước bàn thờ, tận dụng chiều cao một cách hợp lý hoặc tìm phương án bố trí khác phù hợp với nếp thờ cúng của mình. Không nhất thiết phải sử dụng những bộ bàn thờ đồ sộ hay bày biện quá nhiều vật dụng mới thể hiện được sự trang trọng.
Sau cùng, việc đặt hai bàn thờ cạnh nhau không nên trở thành nỗi lo hay áp lực đối với gia chủ. Mỗi gia đình có hoàn cảnh, điều kiện nhà ở và nếp thờ cúng riêng. Một không gian thờ cúng được sắp xếp chỉn chu, sạch sẽ, thuận tiện và an toàn vẫn là điều đáng ưu tiên hơn cả.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm
Thư Hân