Uống hết chai nước rồi giữ lại để đổ nước lọc vào uống tiếp là thói quen của không ít người. Có người dùng vài ngày, có người giữ cả tuần, thậm chí biến chai nước đóng sẵn thành "bình nước cá nhân". Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo không nên duy trì thói quen này lâu dài.
Chai nước dùng một lần không phải là "bình nước cá nhân giá 0 đồng"
Sau khi uống hết một chai nước, nhiều người thường có tâm lý "còn mới, bỏ đi thì phí". Chai được rửa qua rồi tiếp tục dùng để đựng nước lọc, mang đi làm, đi học hoặc để trong ô tô.
Thói quen này xuất phát từ tâm lý tiết kiệm và tận dụng đồ dùng, nhưng không phải loại bao bì nào cũng được thiết kế để sử dụng nhiều lần.
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội), các chai nước khoáng, nước tinh khiết hay nước giải khát loại mỏng, nhẹ thường được làm từ PET (polyethylene terephthalate), có ký hiệu số 1 dưới đáy chai. Đây là loại nhựa được sử dụng phổ biến trong sản xuất chai đựng nước và đồ uống.
Điểm cần lưu ý là chai PET dùng một lần được thiết kế chủ yếu cho mục đích sử dụng ban đầu, thay vì trở thành một chiếc bình nước được rửa và sử dụng lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Nhiều loại chai có cổ hẹp, khiến việc làm sạch hoàn toàn bên trong khó khăn; nếu được sử dụng để chứa thực phẩm hoặc đồ uống khác trong thời gian dài, cặn và vi sinh vật có thể tích tụ ở những vị trí khó vệ sinh, vô tình gây bệnh.
Health Canada cũng không khuyến nghị tái sử dụng chai nước dùng một lần vì việc này có thể làm tăng nguy cơ vi sinh nếu chai không được vệ sinh đúng cách.
Điều đáng lo nhất: Chiếc chai nhìn sạch chưa chắc đã sạch
Một chai nước sau khi uống hết có thể trông hoàn toàn trong suốt, không có mùi và không nhìn thấy cặn bẩn. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bên trong chai hoàn toàn sạch.
Khi uống trực tiếp, môi và miệng có thể tiếp xúc với phần cổ chai. Tay cũng có thể chạm vào nắp và miệng chai. Nếu sau đó chai được đóng lại, tiếp tục đổ nước mới vào nhưng không được vệ sinh kỹ, vi sinh vật có thể tồn tại và phát triển.
Đặc biệt, phần ren nắp, cổ chai và đáy chai thường khó làm sạch. Chỉ tráng chai vài lần dưới vòi nước không đồng nghĩa với việc toàn bộ bề mặt bên trong đã được vệ sinh.
Health Canada cho biết các nghiên cứu về việc tái sử dụng chai dùng một lần đã ghi nhận sự phát triển của vi khuẩn ở các mức độ khác nhau, phụ thuộc vào nguồn nước và điều kiện vệ sinh. Cơ quan này vì vậy khuyến nghị nếu cần sử dụng bình nhiều lần, nên chọn loại được thiết kế cho mục đích đó và có thể vệ sinh dễ dàng.
Một nghiên cứu được công bố trên PubMed năm 2024 cũng ghi nhận sự hiện diện của vi sinh vật trên các chai nước được sử dụng hằng ngày và cho thấy việc vệ sinh giúp giảm đáng kể lượng vi sinh vật.
Nói cách khác, chai càng được giữ lại lâu, càng nhiều lần tiếp xúc với tay, miệng và môi trường nhưng lại không được vệ sinh kỹ thì vấn đề vệ sinh càng đáng quan tâm.
Tái sử dụng đồ nhựa và nguy cơ ung thư
Đây là một trong những thông tin khiến nhiều người lo lắng nhất khi nói về chai nhựa dùng một lần.
Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những cảnh báo rằng tái sử dụng chai PET sẽ khiến chất độc hoặc chất gây ung thư thôi nhiễm vào nước.
Tuy nhiên, không nên khẳng định như vậy.
Health Canada cho biết hiện không có bằng chứng khoa học cho thấy việc tái sử dụng chai PET khiến các hóa chất hoặc độc tố thôi nhiễm vào nước ở mức gây hại cho sức khỏe.
Vì vậy, không thể nói rằng cứ dùng lại một chai nước PET là sẽ "nhiễm độc" hay mắc ung thư.
Điều cần thay đổi là cách sử dụng.
Một chai nước được sử dụng đúng mục đích ban đầu không nên bị đánh đồng với việc một người giữ chai trong nhiều tuần, liên tục đổ nước vào, uống trực tiếp, không vệ sinh và để chai trong những điều kiện không phù hợp.
Vi nhựa là vấn đề có thật, nhưng cần hiểu đúng
Một lý do khác khiến chai nhựa được quan tâm là vấn đề vi nhựa và nanoplastic.
WHO từng đánh giá các bằng chứng về vi nhựa trong nước uống và cho biết những hạt nhựa này đã được phát hiện trong nước uống, bao gồm nước đóng chai. Tuy nhiên, dữ liệu về ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe con người vẫn còn hạn chế. nhưng cần tiếp tục nghiên cứu, đặc biệt đối với các hạt có kích thước rất nhỏ.
FDA cũng cho biết một số nghiên cứu đã phát hiện vi nhựa và nanoplastic trong nước uống, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ để kết luận mức độ được phát hiện gây nguy cơ sức khỏe cho con người.
Vì thế, thông tin chính xác hơn là:
Có thể phát hiện vi nhựa trong nước, nhưng hiện chưa thể kết luận rằng việc tái sử dụng chai PET thông thường sẽ khiến con người mắc ung thư.
Đây là hai vấn đề cần được phân biệt rõ.
Chai bị trầy xước, méo mó càng không nên cố dùng
Một chai nước dùng một lần vốn có thành khá mỏng và nhẹ. Sau nhiều lần bóp, vặn, mang trong túi hoặc rửa đi rửa lại, chai có thể xuất hiện các vết trầy xước, biến dạng.
Khi chai đã xuống cấp, việc làm sạch cũng trở nên khó khăn hơn.
Các hướng dẫn về an toàn chai PET khuyến cáo không nên tiếp tục sử dụng chai đã bị hư hỏng hoặc biến dạng.
Do đó, nếu chai xuất hiện những dấu hiệu như trầy xước nhiều, méo, biến dạng, có mùi bất thường hoặc khó làm sạch, việc bỏ chai đi sẽ hợp lý hơn là cố tận dụng.
Một chiếc chai nước mới có thể chỉ có giá vài nghìn đồng, trong khi việc sử dụng một chiếc chai đã xuống cấp trong thời gian dài không mang lại lợi ích đáng kể.
Đừng để chai nước trong ô tô giữa trời nóng
Một thói quen khác khá phổ biến là mua chai nước rồi để trong ô tô, cốp xe, trên bàn làm việc cạnh cửa sổ hoặc ngoài trời.
Nhiệt độ cao và ánh nắng trực tiếp là những điều kiện không nên có khi bảo quản nước đóng chai.
Health Canada khuyến cáo nước đóng chai nên được bảo quản ở nơi mát, sạch, tối, tránh nhiệt độ cao và ánh nắng trực tiếp.
Điều này không có nghĩa là "chai nhựa gặp nóng sẽ lập tức tiết chất gây ung thư". Những khẳng định như vậy không phản ánh đúng bằng chứng hiện có.
Tuy nhiên, tránh nhiệt và ánh nắng trực tiếp vẫn là nguyên tắc bảo quản hợp lý, đồng thời giúp hạn chế những tác động không cần thiết lên vật liệu bao bì và chất lượng nước.
Nếu cần uống nước mỗi ngày, hãy mua một chiếc bình được thiết kế để dùng nhiều lần
Nếu công việc khiến bạn phải mang nước theo mỗi ngày, giải pháp đơn giản nhất không phải là giữ lại một chai nước dùng một lần trong nhiều tuần.
Hãy sử dụng bình nước được thiết kế chuyên dụng cho việc tái sử dụng.
Nên ưu tiên bình có miệng đủ rộng để có thể cọ rửa bên trong, dễ tháo nắp và các bộ phận, không có quá nhiều khe nhỏ khó vệ sinh.
Quan trọng nhất là phải rửa bình thường xuyên, đặc biệt nếu uống trực tiếp từ bình.
Nếu bắt buộc phải dùng lại chai nước dùng một lần trong thời gian ngắn, nên chỉ chứa nước sạch, không nóng, vệ sinh kỹ sau khi sử dụng và không tiếp tục dùng khi chai đã trầy xước, biến dạng hoặc có mùi lạ.
Health Canada cũng khuyến nghị bình dùng nhiều lần nên có cấu tạo thuận tiện cho việc vệ sinh, chẳng hạn miệng rộng để có thể rửa kỹ bằng nước nóng và xà phòng.
Đừng "tiếc của" đến mức biến chai dùng một lần thành vật dụng lâu dài
Tận dụng đồ dùng là một thói quen tiết kiệm đáng khuyến khích. Nhưng với những vật dụng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm và đồ uống, cần phân biệt giữa tái sử dụng hợp lý và kéo dài vòng đời của một sản phẩm vốn không được thiết kế cho mục đích đó.
Một chai nước dùng một lần không phải "độc" ngay sau lần sử dụng đầu tiên. Cũng không có cơ sở để nói rằng cứ tái sử dụng chai PET là gây ung thư.
Nhưng việc uống trực tiếp từ chai, đổ nước mới vào liên tục, không vệ sinh kỹ, sử dụng trong nhiều ngày và tiếp tục giữ lại khi chai đã xuống cấp có thể tạo ra những rủi ro vệ sinh hoàn toàn có thể tránh được.
Vì vậy, nếu đang có thói quen giữ lại những chai nước nhỏ để dùng đi dùng lại, đã đến lúc thay đổi.
Đừng biến một chai nước dùng một lần thành chiếc bình nước cá nhân chỉ vì tiếc vài nghìn đồng. Một chiếc bình được thiết kế để tái sử dụng, dễ vệ sinh và được làm sạch thường xuyên sẽ là lựa chọn hợp lý hơn cho sức khỏe.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
Tuấn Khang