Chanh là một trong những cây ăn quả khá phù hợp với khu vườn gia đình. Cây cần nhiều ánh sáng, có thể trồng trực tiếp xuống đất hoặc trong chậu và nếu được chăm sóc đúng cách có thể cho quả trong thời gian dài. Khoa Khoa học Nông nghiệp và Thực phẩm, Đại học Florida (Mỹ), cho biết các loại cây có múi như chanh phát triển tốt ở nơi có nắng đầy đủ; một số giống chanh cũng có thể trồng trong chậu nếu vật chứa đủ lớn và thoát nước tốt.
Nếu gia đình đang trồng một cây chanh, dưới đây là những điều cần biết.
1. Một cây chanh có thể cung cấp nguồn quả tươi ngay trong vườn
Đây là lợi ích dễ nhận thấy nhất. Chanh có thể được sử dụng với rất nhiều món ăn quen thuộc của người Việt, từ nước chấm, món cá, món hấp đến các loại nước uống.
Điều đáng nói là cây chanh có thể cho quả trong nhiều thời điểm khác nhau tùy giống và điều kiện trồng. Theo Đại học Florida, một số cây chanh có khả năng cho quả quanh năm, dù thời điểm thu hoạch chính vẫn phụ thuộc vào giống, khí hậu và cách chăm sóc.
Trồng một cây trong sân vì thế giúp gia đình có thể hái lượng chanh vừa đủ mỗi khi cần, thay vì mua cả túi rồi để lâu trong tủ lạnh.
Không chỉ là gia vị, chanh còn cung cấp vitamin C. Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho biết các loại trái cây họ cam quýt là một trong những nguồn thực phẩm cung cấp vitamin C; dưỡng chất này cần thiết cho quá trình tạo collagen, giúp cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm thực vật và hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ miễn dịch.
Điều đáng nói là cây chanh có thể cho quả trong nhiều thời điểm khác nhau tùy giống và điều kiện trồng.
2. Cây chanh cần nhiều nắng, vì vậy đừng trồng ở nơi quá râm
Nếu cây chanh nhà bạn phát triển chậm hoặc ít quả, vị trí trồng có thể là một trong những yếu tố cần xem xét.
Khoa Khoa học Nông nghiệp và Thực phẩm, Đại học Florida (Mỹ), cho biết cây chanh nên được trồng ở nơi có ánh nắng đầy đủ. Khi bị các cây khác hoặc công trình che bóng, cây có thể sinh trưởng kém và cho ít quả hơn.
Với những gia đình có sân nhỏ, nên chọn vị trí có nhiều ánh sáng trong ngày nhưng vẫn đảm bảo cây có đủ không gian phát triển. Nếu trồng chanh trong chậu, cũng nên đặt chậu ở nơi có nắng thay vì góc ban công hoặc sân bị che kín.
Đại học Florida cũng lưu ý rằng chanh là loại cây sinh trưởng khá mạnh. Trồng quá sát tường, cây khác hoặc công trình có thể khiến cây bị chen chúc, đồng thời làm tăng nguy cơ sâu bệnh và khiến người trồng phải cắt tỉa nhiều hơn.
3. Đừng cắt tỉa cây chanh quá mạnh vì có thể làm giảm lượng quả
Nhiều người có thói quen thấy cây mọc um tùm là cắt bớt thật nhiều cành. Với cây chanh, đây không phải lúc nào cũng là cách tốt.
Theo Đại học Florida, cây có múi trưởng thành nhìn chung không cần cắt tỉa tán thường xuyên để phục vụ việc ra quả. Việc cắt tỉa quá mức có thể làm giảm sản lượng. Người trồng chủ yếu nên loại bỏ cành chết, cành bị bệnh, cành mọc bất thường hoặc những chồi phát triển mạnh làm ảnh hưởng đến cấu trúc cây.
Cây có múi trưởng thành nhìn chung không cần cắt tỉa tán thường xuyên để phục vụ việc ra quả.
4. Đừng bỏ qua lá chanh – chúng cũng có giá trị sử dụng
Nhiều gia đình trồng chanh chủ yếu để lấy quả mà ít chú ý đến phần lá. Trong khi đó, lá chanh có mùi thơm đặc trưng và từ lâu đã được sử dụng như một loại gia vị trong nhiều món ăn, đặc biệt là các món gà, thịt, hải sản hoặc một số món trộn.
Không chỉ có giá trị về hương vị, lá chanh còn chứa nhiều hợp chất thực vật. Một nghiên cứu đăng trên Journal of Complementary and Integrative Medicine phân tích lá của nhiều loài thuộc chi Citrus, trong đó có chanh, và ghi nhận sự hiện diện của các hợp chất phenolic và flavonoid. Chiết xuất từ lá chanh cũng cho thấy hoạt tính chống oxy hóa trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm.
Một nghiên cứu khác đăng trên Antioxidants cũng xác định tinh dầu chiết xuất từ lá chanh chứa nhiều hợp chất dễ bay hơi như limonene, geranial và neral; các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng khuẩn của loại tinh dầu này.
Tuy nhiên, những kết quả trên chủ yếu đến từ chiết xuất hoặc tinh dầu lá chanh trong điều kiện phòng thí nghiệm, không có nghĩa cứ ăn lá chanh là sẽ nhận được tác dụng chống oxy hóa hay kháng khuẩn tương tự. Với người nội trợ, giá trị thiết thực nhất của lá chanh vẫn là một loại gia vị tự nhiên, thơm và dễ sử dụng ngay từ khu vườn nhà.
Một vài lưu ý nếu đang trồng chanh tại nhà
Nếu trồng chanh trong chậu, nên chọn vật chứa đủ lớn và có lỗ thoát nước tốt. Đại học Florida cho biết các loại cây có múi trồng chậu phát triển tốt trong đất thoát nước và cần được đặt ở nơi có nhiều nắng. Khi lớp đất phía trên bắt đầu khô, mới nên tưới đẫm rồi để nước thoát ra ngoài, tránh để cây liên tục bị úng.
Với cây trồng ngoài sân, nên giữ khu vực quanh gốc thông thoáng và tránh để nước đọng kéo dài. Việc duy trì độ ẩm đất phù hợp cũng giúp hạn chế một số vấn đề về rễ và bệnh trên cây có múi.
Một cây chanh trong vườn vì thế không chỉ là nguồn gia vị quen thuộc. Nếu chọn đúng vị trí, chăm sóc vừa phải và thu hái đúng cách, cây có thể cung cấp quả và lá tươi cho gia đình trong thời gian dài. Quan trọng nhất là đừng chăm cây theo kiểu càng tưới nhiều, càng cắt nhiều càng tốt: với cây chanh, ánh sáng, thoát nước và chăm sóc đúng mức mới là những yếu tố đáng quan tâm.
Trà My