Lý do gì tiền thưởng Tết thường là khoản tiền tiêu nhanh nhất?

Tiền thưởng Tết có một đặc điểm rất lạ: dù nhiều hay ít, nó hiếm khi ở lại lâu trong tài khoản. Có người vừa nhận thưởng đã lên danh sách mua sắm, có người chưa kịp tiêu thì tiền đã "tự bay" qua đủ thứ khoản chi. Không phải vì người ta tiêu hoang hơn ngày thường, mà vì bản chất của tiền thưởng Tết ngay từ đầu đã được gán cho một vai trò khác so với tiền lương.

Trước hết, tiền thưởng Tết thường được xem là "tiền thêm", không phải tiền làm ra từ thói quen chi tiêu hàng tháng. Khi não bộ không xếp nó vào nhóm tiền cần giữ, nó dễ được cho phép tiêu thoải mái hơn. Người ta sẵn sàng dùng tiền thưởng để mua những thứ mà trong năm luôn chần chừ, bởi cảm giác "một năm có một lần" khiến việc tiêu tiền trở nên hợp lý hơn trong suy nghĩ.

Lý do thứ hai nằm ở tâm lý bù đắp. Sau một năm làm việc căng thẳng, chịu đựng và tiết chế đủ thứ, Tết trở thành thời điểm hợp thức hóa việc tự thưởng cho bản thân. Tiền thưởng vì thế mang ý nghĩa giải tỏa nhiều hơn là tích lũy. Người ta tiêu không chỉ để mua đồ, mà để mua cảm giác được nghỉ ngơi, được chiều chuộng chính mình sau cả năm nhịn nhường.

Bên cạnh đó, Tết là mùa chi tiêu tập thể. Không ai tiêu tiền một mình. Quà biếu, lì xì, tiệc tùng, mua sắm cho gia đình đều tạo ra áp lực vô hình rằng nếu không chi, mình sẽ trở nên lạc lõng. Tiền thưởng Tết vì thế được "chia nhỏ" rất nhanh vào các mối quan hệ, và khi tiền đã mang chức năng kết nối xã hội, nó hiếm khi ở lại lâu.

Một nguyên nhân khác là sự mơ hồ trong kế hoạch tài chính đầu năm. Phần lớn mọi người không có một mục đích rõ ràng cho khoản thưởng này ngay khi nhận. Không bị ràng buộc bởi hóa đơn hay kế hoạch cụ thể, tiền thưởng trở thành khoản linh hoạt nhất, và cũng là khoản dễ bị rút dần mà không kịp nhận ra. Tiêu từng ít một, đến khi nhìn lại thì tiền đã hết.

Ngoài ra, tiền thưởng Tết thường đến vào thời điểm cảm xúc chi phối mạnh. Cuối năm là lúc người ta dễ mềm lòng, dễ mua sắm theo cảm hứng và dễ nói "thôi kệ, Tết mà". Trong trạng thái cảm xúc cao, khả năng kiểm soát chi tiêu giảm đáng kể, khiến tiền thưởng trở thành nguồn chi tiêu đầu tiên bị động tới.

Cũng không thể bỏ qua yếu tố kỳ vọng xã hội. Nhiều người vô thức cho rằng thưởng Tết là để tiêu cho Tết, không phải để tiết kiệm. Nếu giữ lại quá nhiều, họ cảm thấy như mình đang sống "không đúng không khí". Sự đồng thuận ngầm này khiến tiền thưởng bị đẩy nhanh ra khỏi tài khoản hơn bất kỳ khoản tiền nào khác.

Cuối cùng, tiền thưởng Tết tiêu nhanh vì nó gắn với thời gian rất ngắn. Tết chỉ vài ngày, nhưng nhu cầu chi tiêu lại dồn nén cả năm. Khi nhiều nhu cầu bị ép vào một khoảng thời gian ngắn, tiền, dù nhiều, cũng khó mà chậm lại.

Thực ra, tiền thưởng Tết không "bốc hơi" vì chúng ta kém quản lý, mà vì nó mang quá nhiều ý nghĩa cùng lúc: phần thưởng, sự bù đắp, trách nhiệm với gia đình và cả áp lực hòa nhập. Chỉ khi hiểu rõ điều đó, người ta mới có thể quyết định tiêu tiền thưởng một cách tỉnh táo hơn, thay vì để nó trôi đi theo đúng quán tính của mỗi mùa Tết.

B.B