Chỉ hơn 4 phút trên sân khấu chương trình đại nhạc hội mừng Tết Nguyên đán của Đài Phát thanh - Truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV (Xuân Vãn 2026), tiết mục "Wu BOT" (chơi chữ kết hợp "võ thuật" và "robot") đã khiến giới công nghệ trên toàn thế giới phải trầm trồ. Hàng chục robot humanoid của Unitree Robotics đã sánh vai với các em nhỏ đến từ trường võ thuật Tháp Câu (Hà Nam), thực hiện các động tác phức tạp chưa từng có trước đây như lật ngược trên không trung, nhảy parkour liên tục qua bàn, nhào lộn bằng một chân hay múa túy quyền "giả say" ngã rồi tự đứng dậy.
Tiết mục biểu diễn Wu BOT tại chương trình Xuân Vãn 2026.
Thậm chí, những robot này còn sử dụng vũ khí truyền thống như kiếm, trường côn, song tiết côn đối luyện trực tiếp cùng các võ sinh với độ chính xác cực cao biến đây trở thành màn trình diễn bùng nổ chiếm trọn spotlight của cả chương trình. Nhưng chính sự "giải trí" ấy lại gây ấn tượng mạnh mẽ đến mức khiến giới công nghệ phải đặt ra hàng loạt câu hỏi cũng như tranh cãi sôi nổi. Làm thế nào robot có thể thực hiện những động tác phức tạp, đòi hỏi cân bằng, linh hoạt và phối hợp cao như con người? Và quan trọng hơn đó là robot hình người có thực sự hữu ích hay chỉ là công cụ trình diễn công nghệ không hơn?
Phép thử cần phải có
Cần phải nhìn nhận thực tế rằng những Robot humanoid (mô phỏng hình dạng con người) không phải là thiết kế tối ưu cho các tác vụ cần thiết hoặc môi trường hoạt động chuyên nghiệp khắc nghiệt. Cứ nhìn vào các ngành nghề như cứu hộ cứu nạn, chúng dễ mất thăng bằng trên địa hình gồ ghề hơn so với các robot bốn chân hoặc sử dụng bánh xích. Trong kho vận, quân sự hay nghiên cứu khám phá, hình dạng "giống người" lại trở thành điểm hạn chế có thể làm giảm khả năng di chuyển cũng như sức chịu đựng so với các thiết kế chuyên biệt.
Humanoid vì thế thường bị xem là "đắt đỏ và phức tạp" và thiếu tính thực tế. Tuy nhiên, chính vì phức tạp, nó lại là bài toán khó nhất. Đơn giản vì cơ thể sinh học có thể được ví như một cỗ máy có thể hoạt động, tùy biến cực kỳ uyển chuyển mượt mà với trọng tâm cao và diện tích tiếp xúc mặt đất nhỏ. Chính vì vậy, việc các robot có thể mô phỏng chính xác các động tác giống như người đồng thời vận động ổn định, thì nền tảng cơ khí và điều khiển phía sau đã đạt đến một ngưỡng trưởng thành đáng kể.
Điều này đồng nghĩa với việc bạn buộc phải giải được những bài toán nền tảng khó nhất của robotics: từ cơ khí truyền động, cảm biến, điều khiển thời gian thực cho tới phối hợp nhuần nhuyễn đồng bộ toàn bộ cấu kiện với sai số cực nhỏ. Và các nhà phát triển đã phải vượt qua những thách thức công nghệ nhờ vào sự kết hợp giữa năng lực cơ học, khả năng xử lý dữ liệu cùng trí tuệ nhân tạo, vốn là nền tảng cho mọi ứng dụng robot tương lai.
Năng lực cơ học vượt trội
Và để thể hiện khả năng của những chú robot, nhà phát triển Unitree đã lựa chọn võ thuật, một thử thách khắc nghiệt hơn nhiều so với việc đi bộ hãy biểu diễn các động tác múa như chương trình năm ngoái. Đi bộ là chuyển động lặp lại tương đối ổn định, còn võ thuật buộc robot liên tục rơi vào trạng thái mất cân bằng tạm thời rồi phải tự "cứu" mình. Có thể nhận thấy điều này rõ ràng ngay trong buổi trình diễn, dù rất đồng đều nhưng luôn có một vài robot cho cảm giác trọng tâm hơi chới với. Nhất là khi chúng thực hiện các động tác xoay người, vung tay chân, mô-men xoắn lớn xuất hiện ở hông và đầu gối và trọng tâm bị dịch chuyển nhanh ra khỏi vùng an toàn.
Khi tiếp đất, phản lực từ mặt sàn có thể dội ngược, khiến toàn bộ hệ thống bị rung lắc. Để không ngã, robot phải tính toán lại trạng thái toàn thân đồng thời đưa ra điều chỉnh tức thời để trở về trạng thái cân bằng, khiến cho màn trình diễn trở nên sống động không còn cứng nhắc và có tính "người" hơn rất nhiều. Điều này có được nhờ vào việc Unitree đã trang bị hệ thống truyền động mạnh mẽ và chính xác, cho phép robot di chuyển tốc độ cao với phần cơ khí đóng vai trò nền tảng.
Một cú đá nhìn có vẻ nhẹ nhàng trên sân khấu thực chất đòi hỏi động cơ tạo mô-men xoắn đủ lớn để gia tốc nhanh, nhưng đồng thời phải điều khiển lực mượt mà để dừng đúng điểm cũng như kiểm soát lực phản hồi. Nếu chỉ mạnh mà thiếu chính xác, robot sẽ rung hoặc mất thăng bằng. Điều này đòi hỏi hệ truyền động có độ phản hồi cao và kết cấu khung đủ cứng để chịu tải khi đổi trụ hay tiếp đất. Cải tiến ở cấp độ động cơ và thiết kế cơ khí là một phần quan trọng giúp robot có thể thực hiện các động tác võ thuật mượt mà không còn cảm giác "giật cục" cơ học.
Mấu chốt nằm ở công nghệ điều khiển
Bên cạnh phần "cơ bắp", "hệ thần kinh" của robot đóng vai trò mang tính quyết định. Nhờ cảm biến 3D LiDAR thế hệ mới kết hợp với hệ thống đo lường quán tính (IMU) và thuật toán định vị kết hợp AI độc quyền, tích hợp dữ liệu cảm thụ bản thể và xử lý thông tin môi trường mà robot có thể "cảm nhận" được vị trí, điều chỉnh tư thế trong mili giây để tránh va chạm và duy trì trạng thái cân bằng.
Mỗi chuyển động là kết quả của hàng nghìn phép tính trong thời gian thực. Robot phải đọc dữ liệu từ cảm biến quán tính để biết mình đang nghiêng bao nhiêu độ, từ cảm biến lực để biết phản lực sàn tác động thế nào, rồi điều chỉnh lại góc khớp trước khi trọng tâm vượt khỏi vùng ổn định. Đây chính là thứ được gọi là embodied AI, trí tuệ nhân tạo gắn liền với cơ thể vật lý, nơi thuật toán không chỉ xử lý dữ liệu số mà còn phải hiểu và phản ứng với lực, quán tính và ma sát trong thế giới thực.
Điều này còn được thể hiện đặc biệt khi các robot biểu diễn Túy quyền, một bài võ cần sự mềm dẻo cùng động tác ngả người "uống rượu" đặc trưng. Và có một robot có lẽ đã được lập trình "cố tình" ngã đồng thời kích hoạt chế độ tự phục hồi cho phép nó tính toán và sử dụng một động tác khác để lấy lại thăng bằng dường như ngay lập tức. Điều này đòi hỏi một hệ cơ khớp linh hoạt và chi tiết, chứng minh rằng công nghệ cơ học đã đạt mức có thể áp dụng cho các robot thực tế, dù không phải ở dạng humanoid.
Cùng với đó, hệ thống định vị SLAM giúp định vị và lập bản đồ đồng thời với khả năng nhận biết chiều sâu toàn cảnh 360 độ cho phép những chú robot này diễn giải môi trường xung quanh và điều hướng chính xác ngay cả trong bố cục sân khấu phức tạp, giúp nó có thể thực hiện các động tác như parkour hay đạp tường lộn ngược một cách dễ dàng.
Bên cạnh đó, một yếu tố khiến giới công nghệ đặc biệt chú ý đó là khả năng đồng diễn của hàng loạt robot cũng như việc đối luyện võ thuật với người thật. Việc nhiều robot có thể giữ nhịp, giữ khoảng cách và hoàn thành động tác cùng lúc không phải là vấn đề dàn dựng sân khấu mà thực tế còn cần một "bộ não" có thể điều khiển và phối hợp nhịp nhàng tất cả mọi thành phần. Hệ thống điều khiển cụm (Cluster control platform) được nâng cấp cho phép tới 24 robot phối hợp chính xác ở cấp độ từng phần giây, thay đổi đội hình liên tục mà vẫn giữ nhịp với nhạc, khả năng tương tác với diễn trên sân khấu đồng thời thích ứng với bối cảnh ánh sáng đạo cụ biến đổi.
Để đạt được mức đồng bộ này, hệ thống phải xử lý một lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian thực. Các robot liên tục trao đổi trạng thái, vị trí và nhịp chuyển động thông qua mạng nội bộ có độ trễ cực thấp khi mà chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể phá vỡ toàn bộ đội hình. Phía sau là các mô hình AI và học máy được huấn luyện qua hàng trăm triệu lượt mô phỏng (simulation tests), giúp dự đoán chuyển động và tương tác giữa các robot với độ chính xác cao trước khi triển khai thực tế. Đặc biệt, các mô hình chuyển động phức tạp được huấn luyện trước bằng dữ liệu động tác mạo hiểm đóng vai trò tinh chỉnh những pha xoay người, đổi trụ hay bật nhảy, bảo đảm chúng vừa đúng nhịp sân khấu vừa nằm trong giới hạn cơ học an toàn.
Công nghệ motion capture cũng được sử dụng để ghi lại chuyển động người thật làm tham chiếu. Tuy nhiên, chuyển động của con người không thể sao chép nguyên xi lên robot do khác biệt về cấu trúc khớp, giới hạn mô-men và ràng buộc cơ học. Đội ngũ kỹ thuật phải giải quyết các vấn đề như giao thoa cơ thể (self-collision) và giới hạn biên độ chuyển động, từ đó phát triển một bộ "quyền pháp robot" tùy chỉnh. Bộ động tác này được hình thành sau hàng nghìn lượt phân tích và tinh chỉnh chia nhỏ bài Lục Hợp Quyền truyền thống, bảo đảm mỗi chuyển động vừa giữ được tinh thần võ thuật, vừa phù hợp với cấu trúc vật lý của robot cũng như tính trình diễn.
Những chú robot của Unitree đồng diễn võ thuật tại Thiên Đàn. Nhấn mạnh rằng đây là video thực tế, không phải sản phẩm của AI.
Tất nhiên, các màn trình diễn vẫn được luyện tập và tối ưu kỹ lưỡng trước khi lên sóng. Sự ấn tượng mãn nhãn chính là kết quả của quá trình chuẩn bị chặt chẽ và không nên hiểu rằng robot đã đạt đến mức tự chủ hoàn toàn như con người. Tuy nhiên, việc chúng có thể thực hiện ổn định trong môi trường ánh sáng, âm thanh và áp lực truyền hình trực tiếp cho thấy độ tin cậy của hệ thống đã tiến xa hơn mức "trình diễn phòng lab".
Và mới chỉ cách đây ít hôm, nhà sản xuất Unitree đã lại vừa tung ra một video clip cho thấy 49 chú robot G1 của mình biểu diễn võ thuật đồng bộ tại trước Điện Kỳ Niên Khu di tích Thiên Đàn, Bắc Kinh tạo nên màn biểu diễn độc đáo và thu hút. Đây là con số lớn hơn gấp đôi số lượng robot biểu diễn tại Xuân Vãn 2026. Và nếu nhìn xa hơn, ở một quy mô lớn hơn nữa với cùng một tư duy điều phối này có thể được chuyển hóa sang các môi trường chuyên nghiệp như nhà máy kho vận tự động, nơi nhiều robot cần phối hợp mà không va chạm.
Tương lai sẽ là gì
Dĩ nhiên, để một humanoid robot thực sự vận động linh hoạt, tự nhiên và ứng biến như con người trong mọi hoàn cảnh vẫn còn là một chặng đường dài. Chuyển động của con người không chỉ là cơ học, mà còn là sự kết hợp của phản xạ thần kinh, cảm nhận không gian và khả năng thích nghi gần như bản năng với môi trường. Robot hiện tại vẫn phụ thuộc nhiều vào kịch bản được huấn luyện, mô phỏng và tối ưu trước.
Thế nhưng, nhìn vào những gì đã diễn ra trên sân khấu Xuân Vãn 2026, có thể thấy khoảng cách ấy đang được thu hẹp với tốc độ đáng kinh ngạc. Khi robot có thể giữ thăng bằng trong các động tác phức tạp, phối hợp đội hình ở cấp độ mili giây và thực hiện những chuỗi chuyển động từng được xem là quá sức với máy móc, điều đó cho thấy nền tảng cơ khí, điều khiển và AI hiện thân đã tiến thêm một nấc thang quan trọng. Có thể tương lai robot "giống người" hoàn toàn vẫn chưa đến ngay ngày mai, nhưng với quỹ đạo phát triển hiện tại, đó không còn là viễn cảnh viển vông mà là một đích đến ngày càng rõ ràng hơn trong hành trình tiến hóa của công nghệ robot.
Huy Nguyễn