Tôi lớn lên trong một gia đình luôn coi tiết kiệm là điều đương nhiên.
Ra khỏi phòng phải tắt điện. Vòi nước không dùng phải khóa ngay. Đồ hỏng thì sửa, đồ cũ chưa đến mức bỏ thì tiếp tục dùng. Thức ăn còn lại cố gắng ăn hết, chai lọ vẫn tận dụng được thì giữ lại.
Những nguyên tắc ấy không sai. Thậm chí đến bây giờ tôi vẫn nghĩ biết tiết kiệm là một năng lực rất quan trọng của mỗi gia đình.
Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng nhận ra một điều: Tiết kiệm và cố giữ bằng mọi giá là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Có những thói quen nhìn qua tưởng đang giữ được vài chục nghìn đồng, nhưng cuối cùng lại khiến nhà cửa chật chội hơn, cuộc sống bất tiện hơn, thậm chí phát sinh thêm những khoản chi không đáng có.
Đây là 7 kiểu "tiết kiệm" tôi từng làm hoặc từng chứng kiến trong chính gia đình mình.
1. Chai dầu gội gần hết là đổ thêm nước để dùng tiếp
Ngày trước, mỗi khi dầu gội gần hết, tôi thường cho một ít nước vào chai, lắc mạnh rồi dùng thêm vài lần.
Tôi còn cảm thấy khá hài lòng vì nghĩ mình đã tận dụng đến giọt cuối cùng.
Sau này tôi mới bỏ thói quen ấy.
Dầu gội vốn được sản xuất với tỷ lệ thành phần nhất định. Việc đổ nước trực tiếp vào chai không chỉ khiến sản phẩm loãng đi mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm bẩn trong quá trình sử dụng, nhất là nếu tiếp tục để trong nhà tắm nóng ẩm nhiều ngày.
Quan trọng hơn, số tiền tiết kiệm được thực ra không đáng bao nhiêu.
Bây giờ, khi chai gần hết, tôi chỉ úp ngược để phần sản phẩm còn lại chảy xuống. Thông thường vẫn dùng thêm được một vài lần mà không cần đổ nước vào.
Tôi nhận ra: Tận dụng là tốt, nhưng tận dụng đến mức làm thay đổi cách sử dụng của sản phẩm thì chưa chắc còn là tiết kiệm.
2. Không dám dùng điện vì sợ hóa đơn tăng
Có thời gian tôi rất ám ảnh tiền điện.
Mùa hè nóng nhưng vẫn cố chịu. Điều hòa bật được một lúc, thấy phòng mát là tắt ngay. Một lúc sau nóng quá lại bật lên.
Tôi từng nghĩ như vậy là tiết kiệm.
Nhưng rồi tôi nhận ra việc bật, tắt liên tục không phải lúc nào cũng là cách sử dụng hiệu quả. Quan trọng hơn, cả nhà cứ phải sống trong trạng thái nóng nực, khó chịu chỉ để giảm một khoản tiền không quá lớn.
Sau này tôi đổi cách.
Điều hòa chỉ bật khi thật sự cần, đặt mức nhiệt vừa phải khoảng 26-28 độ C, đóng kín cửa và kết hợp thêm quạt. Khi không sử dụng thì tắt.
Tiết kiệm điện vẫn cần, nhưng tôi không còn biến nó thành việc "không dám dùng điện".
Bởi suy cho cùng, chúng ta mua thiết bị để phục vụ cuộc sống, chứ không phải mua về rồi sợ dùng.
3. Trái cây sắp hỏng phải ăn trước cho khỏi phí
Đây có lẽ là thói quen rất nhiều gia đình từng có.
Trong một đĩa trái cây, quả nào đẹp thì để lại, quả nào mềm, dập hoặc bắt đầu có dấu hiệu hỏng lại được ưu tiên ăn trước.
Lý do nghe rất hợp lý: Ăn quả xấu trước để quả tốt dành được lâu hơn.
Tôi cũng từng làm như vậy.
Nhưng về sau tôi thấy cách này có một nghịch lý rất buồn cười: Ngày nào mình cũng cố ăn những thứ kém ngon nhất, còn đồ ngon cứ tiếp tục nằm trong tủ lạnh. Đến lúc ăn hết phần cũ thì phần mới cũng bắt đầu xuống chất lượng.
Cuối cùng, mình luôn là người ăn đồ sắp hỏng.
Với những thực phẩm đã mốc hoặc có dấu hiệu hư hỏng rõ ràng, tôi cũng không còn tiếc vài nghìn hay vài chục nghìn để cố sử dụng nữa.
Bài học của tôi là: Mua vừa đủ ngay từ đầu mới là tiết kiệm. Không phải cố ăn bằng hết mọi thứ đã mua.
4. Thấy giá rẻ là mua, dù ban đầu chẳng định mua
Trước đây tôi rất thích cảm giác "săn được món hời".
Một món đồ giảm 50%, trái cây đồng giá, đồ gia dụng mua một tặng một… chỉ cần nhìn thấy chữ giảm giá là tôi rất dễ xiêu lòng.
Vấn đề nằm ở chỗ: Nhiều món tôi mua không phải vì cần, mà chỉ vì rẻ.
Có lần tôi mua một quả sầu riêng vì cửa hàng quảng cáo giá rất tốt. Nhà tôi có người thích ăn nên tôi nghĩ mua như vậy quá lời. Cuối cùng quả sầu riêng chưa đủ chín, ăn không ngon, gần như chẳng ai muốn ăn tiếp.
Món đồ rẻ nhất vẫn trở thành món đồ đắt nếu mua về rồi không sử dụng. Từ đó tôi tự đặt cho mình một câu hỏi rất đơn giản trước mỗi chương trình giảm giá: "Nếu món này không giảm giá, mình có định mua không?".
Nếu câu trả lời là không, phần lớn tôi sẽ bỏ qua.
5. Đồ cũ dù không còn cần vẫn không nỡ bỏ
Tiết kiệm thường đi cùng tâm lý tiếc đồ. Chiếc hộp này vẫn còn dùng được. Cái nồi kia tuy cũ nhưng chưa thủng. Chiếc máy nọ hỏng rồi nhưng biết đâu sửa được.
Từng món một chẳng đáng kể. Nhưng khi cộng lại, chúng có thể chiếm cả một góc nhà.
Gia đình tôi từng có một chiếc tủ lạnh cũ đã sử dụng nhiều năm. Sau khi máy gặp trục trặc, chúng tôi mua tủ mới. Thế rồi chiếc cũ lại được sửa.
Kết quả là nhà có hai chiếc tủ lạnh cùng hoạt động, rồi vì có nhiều chỗ chứa nên mọi người lại mua và tích trữ thêm đồ đông lạnh, thức ăn thừa.
Từ một việc tưởng là "không bỏ phí tủ lạnh cũ", chúng tôi lại có thêm tiền sửa chữa, tiền điện và cả lượng thực phẩm tồn đọng lớn hơn.
Sau đó tôi mới hiểu: Giá trị của một món đồ không nằm ở việc nó vẫn còn dùng được, mà ở việc chúng ta có thực sự cần dùng nó nữa hay không.
6. Giẻ lau dùng đến lúc rách mới chịu thay
Ngày trước nhà tôi có những chiếc khăn lau được dùng rất lâu. Lau bàn xong lại lau bếp, giặt sạch rồi tiếp tục dùng. Có chiếc phải đến khi sờn rách gần hết mới bị loại bỏ.
Tôi từng nghĩ: Một chiếc khăn lau thôi mà, dùng càng lâu càng tiết kiệm.
Nhưng khăn lau bếp thường xuyên tiếp xúc với dầu mỡ, cặn thức ăn và độ ẩm. Nếu không được làm sạch, phơi khô đúng cách, chúng rất dễ trở thành thứ vừa có mùi vừa mất vệ sinh.
Giờ tôi không còn cố kéo dài tuổi thọ của những món như thế nữa. Quần áo cotton cũ có thể cắt thành khăn lau. Những chiếc đã quá bẩn thì bỏ. Khăn dùng ở các khu vực khác nhau cũng nên tách riêng.
Có những món đồ rẻ tiền nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến vệ sinh trong nhà. Không đáng để tiếc quá lâu.
7. Giữ túi nilon, chai nhựa, thùng giấy vì nghĩ "rồi sẽ dùng đến"
Tôi tin rằng rất nhiều căn nhà đều từng có một góc như thế này.
Một túi lớn đựng toàn túi nhỏ. Thùng carton xếp sau cửa. Chai lọ rửa sạch giữ lại. Hộp đựng bánh, dây buộc, túi quà… tất cả đều được cất vì câu quen thuộc:
"Đừng vứt, sau này có lúc cần".
Đúng là đôi khi chúng ta sẽ cần. Nhưng phần lớn số còn lại chỉ nằm đó hàng tháng, thậm chí hàng năm. Chúng chiếm diện tích, bám bụi và khiến việc dọn nhà trở nên mệt mỏi hơn.
Bây giờ tôi chỉ giữ một lượng vừa đủ: vài chiếc túi để đựng rác, vài hộp còn chắc chắn để cất đồ. Phần thừa sẽ được phân loại để xử lý sớm.
Tôi không còn biến nhà mình thành một "kho dự phòng" cho những vật dụng trị giá vài nghìn đồng nữa.
Sau hơn 30 năm, tôi hiểu rằng tiết kiệm thực sự không phải là "không bỏ bất cứ thứ gì"
Trước kia tôi cứ nghĩ người biết tiết kiệm phải là người dùng đồ thật lâu, mua thật rẻ và hạn chế chi tiền tối đa.
Bây giờ tôi lại nhìn khác. Tiết kiệm tốt nhất là mua đúng thứ, mua đúng lượng và dùng đúng cách.
Không mua 10 món rẻ khi chỉ cần một món tốt. Không giữ một thiết bị cũ nếu chi phí sửa chữa và vận hành cao hơn giá trị nó mang lại. Không tích trữ thực phẩm đến mức phải cố ăn đồ sắp hỏng. Và cũng không vì tiết kiệm vài đồng mà khiến cuộc sống hàng ngày trở nên khó chịu.
Sau cùng, tiền nên được tiết kiệm ở những khoản không cần thiết, chứ không phải ở sức khỏe, sự sạch sẽ và những nhu cầu cơ bản của cuộc sống.
Có lẽ đó mới là điều tôi mất hơn 30 năm mới hiểu: Biết chi tiền đúng lúc cũng là một dạng tiết kiệm.
Nhật Anh