I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, văn hóa luôn giữ vai trò nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi; đồng thời, Đảng ta qua các kỳ Đại hội luôn nhất quán xác định văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Bước vào kỷ nguyên mới, vấn đề xây dựng, phát triển văn hóa và con người Việt Nam càng trở nên cấp thiết. Đại hội XIV của Đảng đã bổ sung nhiều nhận thức mới về văn hóa, khẳng định văn hóa là một trong những trụ cột phát triển đất nước, ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đồng thời, Đại hội cũng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị quốc gia, phát triển văn hóa số, công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh, con người Việt Nam ra thế giới. Những điểm mới đó không chỉ có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là thanh niên Quân đội.
II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
2.1. Một số điểm mới về văn hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong điều kiện đó, Đảng ta tiếp tục khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển bền vững của quốc gia. So với các kỳ Đại hội trước, tư duy về văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV có nhiều điểm mới, toàn diện và sâu sắc hơn, thể hiện bước phát triển quan trọng trong nhận thức lý luận của Đảng. Những điểm mới này tập trung ở bốn nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, văn hóa được xác lập vị trí ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây là bước phát triển nổi bật trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa. Nếu như trước đây, văn hóa chủ yếu được nhấn mạnh với vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển, thì đến Đại hội XIV, văn hóa đã được nâng lên thành một trụ cột phát triển đất nước. Điều đó cho thấy Đảng ta không còn nhìn nhận văn hóa chỉ là lĩnh vực hỗ trợ hay phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội mà đã xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh trực tiếp tạo nên sức mạnh quốc gia.
Quan điểm này thể hiện nhận thức sâu sắc rằng sự phát triển bền vững của đất nước không chỉ phụ thuộc vào tăng trưởng kinh tế mà còn phụ thuộc vào sức mạnh tinh thần, bản lĩnh văn hóa và chất lượng con người Việt Nam. Văn hóa vừa định hướng cho sự phát triển, vừa điều tiết các quan hệ xã hội, góp phần xây dựng môi trường chính trị ổn định, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế. Việc đặt văn hóa ngang hàng với các lĩnh vực trọng yếu khác cũng khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Đảng đối với nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong thời kỳ mới. Đây là cơ sở quan trọng để huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Thứ hai, Đại hội XIV đã cụ thể hóa hệ giá trị Việt Nam thành một cấu trúc đồng bộ, toàn diện. Đây là điểm mới có ý nghĩa rất quan trọng trong định hướng xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam hiện nay. Nếu như ở các kỳ Đại hội trước, Đảng mới chủ yếu đề cập đến yêu cầu xây dựng con người mới, giữ gìn bản sắc dân tộc hay phát huy giá trị văn hóa truyền thống, thì Đại hội XIV đã phát triển tư duy này lên một bước mới khi xác lập đồng bộ các hệ giá trị gồm: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.
Việc xác định hệ giá trị một cách cụ thể cho thấy Đảng ta đặc biệt coi trọng vai trò của văn hóa trong việc định hướng nhận thức, điều chỉnh hành vi và hình thành chuẩn mực xã hội. Trong đó, chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới được xây dựng trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và yêu cầu của thời đại. Những phẩm chất như yêu nước, đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, sáng tạo, khát vọng cống hiến tiếp tục được khẳng định và phát huy. Đồng thời, con người Việt Nam hiện nay còn phải có năng lực hội nhập quốc tế, ý thức pháp luật, tinh thần đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường số.
Điểm mới này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự tác động mạnh mẽ của mạng xã hội, kinh tế thị trường và giao lưu văn hóa quốc tế. Hệ giá trị được xác lập rõ ràng sẽ trở thành "thước đo" định hướng cho việc xây dựng nhân cách con người, giữ gìn bản sắc dân tộc và tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho xã hội.
Thứ ba, Đại hội XIV bổ sung nhiều lĩnh vực mới về văn hóa, nổi bật là văn hóa số và công nghiệp văn hóa. Đây là bước đột phá trong tư duy phát triển văn hóa của Đảng, phù hợp với xu thế chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo trên thế giới hiện nay. Văn kiện Đại hội xác định cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, quản lý hiệu quả thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa số, đồng thời phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa.
Nếu như trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận ở góc độ tinh thần, giáo dục và bảo tồn, thì nay Đảng đã khẳng định văn hóa còn là một ngành kinh tế đặc thù có khả năng trực tiếp tạo ra giá trị vật chất, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Điều này phản ánh tư duy mới của Đảng trong việc khai thác các giá trị văn hóa để phục vụ phát triển đất nước.
Trong thực tiễn, sự phát triển của công nghiệp văn hóa được thể hiện thông qua việc chuyển hóa các giá trị truyền thống thành sản phẩm và dịch vụ văn hóa có giá trị kinh tế cao như điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo, trò chơi điện tử, nội dung số và truyền thông đa nền tảng. Việc ứng dụng công nghệ số vào bảo tồn, quảng bá và phát huy di sản văn hóa cũng mở ra nhiều cơ hội mới để lan tỏa bản sắc Việt Nam. Quan điểm này cho thấy Đảng ta đã nhìn nhận văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nền kinh tế số.
Thứ tư, Đại hội XIV bổ sung chủ trương tích cực hợp tác và quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đây là điểm mới thể hiện rõ tư duy hội nhập quốc tế toàn diện của Đảng trong lĩnh vực văn hóa. Nếu như trước đây, nhiệm vụ chủ yếu là giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong nước, thì nay Đảng nhấn mạnh yêu cầu chủ động đưa hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Quan điểm này xuất phát từ nhận thức rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa không chỉ là tài sản tinh thần của dân tộc mà còn là "sức mạnh mềm" của quốc gia. Một nền văn hóa giàu bản sắc, nhân văn và hiện đại sẽ góp phần nâng cao uy tín, vị thế và sức hấp dẫn của Việt Nam trên trường quốc tế. Thông qua giao lưu, hợp tác và quảng bá văn hóa, Việt Nam có điều kiện tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời lan tỏa các giá trị tốt đẹp của dân tộc ra thế giới.
Cùng với đó, Đại hội XIV cũng nhấn mạnh yêu cầu giữ vững bản sắc dân tộc, nâng cao "sức đề kháng" của xã hội trước các sản phẩm văn hóa độc hại và những biểu hiện lệch chuẩn trong quá trình hội nhập. Điều này cho thấy tư duy của Đảng vừa mang tính mở cửa, hội nhập, vừa bảo đảm tính chủ động, chọn lọc và giữ vững bản lĩnh văn hóa dân tộc trong điều kiện mới.
2.2. Ý nghĩa đối với thanh niên Quân đội hiện nay trong bảo vệ và phát triển văn hóa quân sự
Những điểm mới về văn hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng không chỉ có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển đất nước mà còn tác động trực tiếp đến nhận thức, trách nhiệm và hành động của thanh niên Quân đội hiện nay. Là lực lượng trẻ, giàu nhiệt huyết, có vai trò xung kích trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên Quân đội cần nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của văn hóa trong thời kỳ mới; từ đó phát huy trách nhiệm trong bảo vệ và phát triển văn hóa quân sự, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, giữ vững và lan tỏa phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ".
Thứ nhất, góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố nền tảng tư tưởng vững chắc cho thanh niên Quân đội. Những điểm mới về văn hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định văn hóa là một trong những trụ cột phát triển đất nước, ngang tầm với kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Điều đó cho thấy văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà còn là sức mạnh nội sinh quyết định chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Đối với thanh niên Quân đội, đây là cơ sở quan trọng để nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, giữ vững mục tiêu, lý tưởng cách mạng.
Trong bối cảnh các thế lực thù địch tăng cường chống phá trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa và không gian mạng, thanh niên Quân đội cần phát huy vai trò xung kích trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch và những biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa. Mỗi quân nhân trẻ phải thường xuyên học tập lý luận chính trị, rèn luyện bản lĩnh, nâng cao khả năng "tự miễn dịch" trước các sản phẩm văn hóa độc hại, không dao động trước khó khăn, thử thách. Đây vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là biểu hiện cụ thể của văn hóa quân sự trong thời kỳ mới.
Thứ hai, góp phần xây dựng phẩm chất, nhân cách và lối sống văn hóa cho thanh niên Quân đội. Đại hội XIV đã cụ thể hóa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng nhân cách quân nhân cách mạng. Thanh niên Quân đội cần phát huy những phẩm chất tốt đẹp của dân tộc và Quân đội như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm, tính trung thực, kỷ luật và khát vọng cống hiến.
Trong môi trường quân đội, văn hóa được thể hiện trực tiếp qua hành vi, lối sống, tác phong công tác và ý thức tổ chức kỷ luật của mỗi quân nhân. Vì vậy, thanh niên Quân đội phải tự giác chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội, xây dựng tác phong chính quy, lối sống trong sạch, giản dị, "nói ít, làm nhiều, làm đến cùng". Đồng thời, cần tích cực xây dựng mối quan hệ đoàn kết, thương yêu đồng chí, đồng đội; giữ gìn hình ảnh đẹp của người quân nhân cách mạng trong lòng Nhân dân. Việc thường xuyên tu dưỡng đạo đức, rèn luyện nhân cách không chỉ giúp thanh niên hoàn thiện bản thân mà còn góp phần xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy và mẫu mực.
Thứ ba, góp phần xây dựng môi trường văn hóa số và phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong chuyển đổi số quân sự. Một điểm mới quan trọng của Đại hội XIV là nhấn mạnh phát triển văn hóa số, công nghiệp văn hóa và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với thanh niên Quân đội trong việc thích ứng với môi trường số và xây dựng văn hóa số quân sự hiện đại. Là lực lượng trẻ, có khả năng tiếp cận nhanh với khoa học công nghệ, thanh niên Quân đội cần đi đầu trong ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào học tập, huấn luyện, quản lý và thực hiện nhiệm vụ.
Bên cạnh việc nâng cao trình độ công nghệ, thanh niên Quân đội còn phải xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Mỗi quân nhân trẻ cần sử dụng mạng xã hội đúng mục đích, có trách nhiệm, biết chọn lọc thông tin, không chia sẻ các nội dung xấu độc, phản cảm hoặc trái với quan điểm, đường lối của Đảng. Đồng thời, cần tích cực lan tỏa thông tin tích cực, hình ảnh đẹp của Quân đội và phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ". Việc xây dựng "sức đề kháng" trước các sản phẩm văn hóa độc hại trên môi trường số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng, văn hóa trong Quân đội hiện nay.
Thứ tư, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ", nâng cao hình ảnh Quân đội trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Đại hội XIV bổ sung chủ trương chủ động hợp tác, quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới, khẳng định văn hóa là "sức mạnh mềm" của quốc gia trong hội nhập quốc tế. Đối với thanh niên Quân đội, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ gìn và lan tỏa hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới. Mỗi quân nhân trẻ không chỉ là người thực hiện nhiệm vụ quốc phòng mà còn là đại diện cho hình ảnh, bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam.
Thanh niên Quân đội cần tích cực tham gia các hoạt động dân vận, giúp Nhân dân phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường. Thông qua những hoạt động đó, phẩm chất cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ" tiếp tục được khẳng định và lan tỏa sâu rộng trong xã hội. Đồng thời, thanh niên Quân đội cần nâng cao trình độ ngoại ngữ, kiến thức, kỹ năng giao tiếp quốc tế để sẵn sàng tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng. Đây là cơ hội để quảng bá hình ảnh đất nước, con người và Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, chính nghĩa, nhân văn tới bạn bè quốc tế. Qua đó, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam.
III. KẾT LUẬN
Những điểm mới về văn hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thể hiện tầm nhìn chiến lược và bước phát triển mới trong nhận thức lý luận của Đảng về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển bền vững đất nước. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực quan trọng trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Đối với thanh niên Quân đội, những quan điểm mới đó vừa là định hướng, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn trong bảo vệ và phát triển văn hóa quân sự. Mỗi quân nhân trẻ cần không ngừng tu dưỡng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, phát huy tinh thần trách nhiệm, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tích cực đấu tranh trên không gian mạng và lan tỏa giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ". Qua đó, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Đại tá Trần Văn Thông - Phó Chính ủy, Trường Quân sự, Quân khu 4;
Đại úy, ThS. Lê Đình Văn - Giáo viên, Trường Quân sự, Quân khu 4
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.