Các tỉnh biên giới khu vực Đông Bắc Bộ có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số và còn không ít khó khăn về kinh tế - xã hội. Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trực tiếp đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước vào cuộc sống, vì vậy cần có phong cách gần dân, hiểu dân, trọng dân.
Thực tiễn cho thấy, một bộ phận cán bộ chủ chốt cấp xã chưa thật sự sâu sát cơ sở; việc tiếp dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và giải quyết kiến nghị có lúc còn hạn chế. Những biểu hiện quan liêu, hành chính hóa quan hệ với Nhân dân ảnh hưởng đến hiệu quả lãnh đạo, quản lý và niềm tin của người dân. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực, trách nhiệm và phong cách làm việc của cán bộ cấp xã. Vì vậy, nâng cao hiệu quả học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng của Hồ Chí Minh ở các tỉnh biên giới khu vực Đông Bắc Bộ có ý nghĩa cấp thiết.
Bên cạnh kết quả đạt được, việc tổ chức học tập ở một số địa phương còn thiên về truyền đạt lý thuyết, ít gắn với tình huống thực tiễn; chất lượng triển khai giữa các xã chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ còn hạn chế về kỹ năng đối thoại, dân vận; công tác kiểm tra, đánh giá thiếu tiêu chí cụ thể. Hạ tầng số tại một số xã biên giới chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới hình thức học tập.
Để khắc phục những hạn chế trên, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu chuyển đổi số, thời gian tới các tỉnh biên giới khu vực Đông Bắc Bộ cần tập trung thực hiện các giải pháp sau:
Thứ nhất, đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đảng và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng của Hồ Chí Minh
Hiệu quả học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng phụ thuộc trước hết vào sự lãnh đạo của cấp ủy và trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Nếu chỉ ban hành kế hoạch mà thiếu kiểm tra, đôn đốc thì khó tạo chuyển biến thực chất. Cấp ủy cấp xã cần đưa nội dung học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng vào nghị quyết, chương trình công tác, kế hoạch kiểm tra, giám sát hằng năm; gắn kết quả thực hiện với đánh giá tổ chức đảng và cán bộ.
Người đứng đầu phải chủ động tiếp dân, đối thoại, lắng nghe và giải quyết kịp thời kiến nghị từ cơ sở; lấy chất lượng phục vụ và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả công tác. Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá với các chỉ số về tiếp xúc, đối thoại; tỷ lệ giải quyết kiến nghị; tinh thần trách nhiệm; khả năng huy động cộng đồng; mức độ hài lòng của người dân và kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện theo hướng đồng bộ, rõ trách nhiệm và tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị
Cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể: cấp ủy lãnh đạo; chính quyền tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tuyên truyền, vận động, giám sát; Nhân dân tham gia góp ý và giám sát. Tại các xã biên giới, cần duy trì phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền, Bộ đội Biên phòng, Công an, các đoàn thể, già làng, trưởng bản và người có uy tín để vận động quần chúng, giải quyết vấn đề phát sinh và bảo vệ chủ quyền biên giới.
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần rà soát quy chế phối hợp giữa cấp xã và cơ quan cấp trên, phân định rõ thẩm quyền, tránh chồng chéo, đồng thời nâng cao trách nhiệm chủ động giải quyết công việc cho người dân.
Thứ ba, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã theo hướng lấy thực tiễn và chuyển đổi số làm nền tảng
Đổi mới đào tạo, bồi dưỡng theo hướng giảm truyền thụ một chiều, tăng thực hành kỹ năng tiếp dân, đối thoại, dân vận và xử lý tình huống thực tế. Chú trọng nghiên cứu thực tế tại cơ sở, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới, để cán bộ rèn luyện tác phong gần dân, hiểu dân và giải quyết công việc dựa trên thực tiễn.
Đẩy mạnh học liệu số, lớp học trực tuyến, ngân hàng tình huống và cơ sở dữ liệu về công tác dân vận; nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ chuẩn bị bài giảng, tổng hợp thông tin và đánh giá học tập, đồng thời bảo đảm kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thứ tư, phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tổ chức thực hiện học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng của Hồ Chí Minh
Phong cách làm việc quần chúng của Hồ Chí Minh dựa trên quan điểm "lấy dân làm gốc". Do đó, học tập và làm theo phong cách này phải gắn với việc phát huy quyền tham gia, góp ý, giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Ở các xã biên giới, cần đa dạng hóa hình thức tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân, phù hợp với điều kiện địa hình, ngôn ngữ, phong tục và tập quán; duy trì các diễn đàn để người dân phản ánh, góp ý về phong cách, lề lối làm việc của cán bộ.
Có thể bổ sung kênh góp ý trực tuyến, phản ánh hiện trường và khảo sát mức độ hài lòng bằng mã QR, song cần duy trì hình thức trực tiếp đối với người dân chưa thuận tiện sử dụng công nghệ.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần tăng cường giám sát việc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và thực hiện cam kết sau đối thoại; sử dụng kết quả giám sát làm căn cứ góp ý, đánh giá cán bộ.
Thứ năm, đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết theo hướng lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo
Kiểm tra, giám sát không nên chỉ dựa vào hồ sơ, báo cáo mà phải xem xét sự chuyển biến trong phong cách làm việc và chất lượng phục vụ Nhân dân. Cần kết hợp đánh giá định tính với các chỉ số như số cuộc đối thoại, tỷ lệ kiến nghị được giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và kết quả huy động cộng đồng tham gia nhiệm vụ tại địa phương.
Khung đánh giá có thể gồm năm nhóm: (1) trách nhiệm nêu gương; (2) mức độ gần dân, đối thoại, tiếp thu ý kiến; (3) chất lượng giải quyết công việc; (4) kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị; (5) ứng dụng chuyển đổi số trong tương tác với người dân.
Nâng cao chất lượng sơ kết, tổng kết; kịp thời biểu dương, nhân rộng cách làm hiệu quả, đồng thời chỉ rõ hạn chế, nguyên nhân và biện pháp khắc phục.
Thứ sáu, bảo đảm các điều kiện để tổ chức thực hiện hiệu quả đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
Để thực hiện hiệu quả các giải pháp, cần bảo đảm đồng bộ thể chế, nguồn lực, chất lượng đội ngũ và hạ tầng số.
Trước hết, tiếp tục hoàn thiện các quy định của Đảng, chính sách của Nhà nước về trách nhiệm nêu gương, đạo đức công vụ, công tác dân vận và đánh giá cán bộ; đồng thời cụ thể hóa các quy định này thành tiêu chí phù hợp với điều kiện của các tỉnh biên giới Đông Bắc Bộ.
Hai là, ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng số ở cấp xã, nhất là tại các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý cán bộ, điều hành công việc, tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân, bảo đảm kết nối đồng bộ với hệ thống quản trị của cấp tỉnh và Trung ương.
Ba là, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã về kỹ năng dân vận, kỹ năng lãnh đạo, quản trị hiện đại, năng lực số và khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực thi công vụ. Trong điều kiện cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc hình thành năng lực số cần được coi là một yêu cầu mới đối với phong cách làm việc quần chúng, giúp cán bộ vừa gần dân theo phương thức truyền thống, vừa phục vụ Nhân dân hiệu quả trên môi trường số.
Bốn là, xây dựng cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để phòng ngừa biểu hiện quan liêu, xa dân, hình thức trong quá trình tổ chức thực hiện.
Nâng cao hiệu quả học tập và làm theo phong cách làm việc quần chúng của Hồ Chí Minh đối với cán bộ chủ chốt cấp xã các tỉnh biên giới khu vực Đông Bắc Bộ đòi hỏi sự lãnh đạo thường xuyên của cấp ủy, phối hợp chặt chẽ trong hệ thống chính trị, phát huy giám sát của Nhân dân và đổi mới đánh giá cán bộ. Thực hiện đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ gần dân, trọng dân, có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương trong giai đoạn mới./.
Nguyễn Trung Thành
Trường Chính trị Hoàng Văn Thụ tỉnh Lạng Sơn
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Bộ Chính trị (2016), Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
4. Bộ Chính trị (2016), Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới
5. Bộ Chính trị (2021), Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW.
6. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
7. Quốc hội (2022), Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 ngày 10/11/2022.
8. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2013), Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 03/6/2013 về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới.