Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những hạn chế về nhận thức, hạ tầng số, học liệu số và năng lực số của một bộ phận cán bộ, giảng viên, học viên. Trên cơ sở phân tích vai trò chuyển đổi số, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong đó, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu, là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình quản lý, phương thức hoạt động và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở mỗi quốc gia. Đối với lĩnh vực giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số không chỉ là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động chuyên môn mà còn là quá trình đổi mới toàn diện từ tư duy quản lý, phương pháp dạy học, phương thức học tập đến tổ chức nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển của thời đại số.
Nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của chuyển đổi số, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, chuyển đổi số vừa là yêu cầu khách quan của quá trình hiện đại hóa quân đội, vừa là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Trường Sĩ quan Lục quân 1 là trung tâm đào tạo sĩ quan Chỉ huy Tham mưu Lục quân cấp phân đội của Quân đội nhân dân Việt Nam, có nhiệm vụ quan trọng trong đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Những năm qua, nhà trường đã quan tâm triển khai nhiều nội dung chuyển đổi số trong quản lý, điều hành, giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; từng bước xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, phát triển học liệu số, ứng dụng các nền tảng số trong dạy học và quản lý giáo dục. Những kết quả đạt được đã góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và hiệu quả hoạt động của nhà trường.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh của khoa học, công nghệ và quá trình chuyển đổi số trong Quân đội hiện nay, việc triển khai chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 vẫn còn một số hạn chế, việc "cải cách hành chính quân sự, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số có nội dung chưa đáp ứng tốt yêu cầu đề ra" [1]; hạ tầng số, cơ sở dữ liệu số và học liệu số còn có mặt chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận cán bộ, giảng viên và học viên còn hạn chế; việc ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục chưa thật sự đồng bộ, hiệu quả.
Từ những vấn đề trên, nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại và Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với nhiệm vụ chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay
Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là một quá trình đổi mới toàn diện, tác động trực tiếp đến nhận thức, phương thức quản lý, tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ của nhà trường. Do đó, để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số, trước hết cần tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp, coi đây là nhân tố giữ vai trò định hướng, quyết định đến chất lượng và hiệu quả của quá trình chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy nhận thức đầy đủ, quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, có tầm nhìn chiến lược và lộ trình thực hiện phù hợp thì ở đó chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, hiệu quả; ngược lại, nếu thiếu sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ sẽ dẫn đến tình trạng thực hiện mang tính hình thức, thiếu thống nhất và không phát huy được giá trị của công nghệ số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Theo đó, cấp ủy, chỉ huy các cấp trong Nhà trường cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời nhận thức đúng vị trí, vai trò của chuyển đổi số đối với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong các nhà trường quân đội. Trên cơ sở đó, đưa nội dung chuyển đổi số vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác và chương trình hành động của từng cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên; xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường. Quá trình lãnh đạo cần bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ, gắn chặt giữa chuyển đổi số với đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo và nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, tránh tư tưởng coi chuyển đổi số chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn hoặc bộ phận kỹ thuật.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ trì, người đứng đầu các cơ quan, khoa giáo viên và đơn vị trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số. Mỗi cán bộ lãnh đạo, chỉ huy không chỉ là người chỉ đạo mà còn phải là lực lượng tiên phong trong đổi mới tư duy quản lý, ứng dụng công nghệ số vào hoạt động lãnh đạo, điều hành và giải quyết công việc. Việc xây dựng môi trường làm việc số, văn hóa số và phương pháp quản lý hiện đại cần được bắt đầu từ sự gương mẫu, quyết tâm và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ trì các cấp. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ chuyển đổi số; kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc để có biện pháp chỉ đạo, điều chỉnh phù hợp. Cùng với đó, chú trọng biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu, cách làm sáng tạo trong thực hiện chuyển đổi số; tạo động lực thúc đẩy các cơ quan, đơn vị tích cực đổi mới và nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ.
Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp không chỉ bảo đảm cho quá trình chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 được triển khai thống nhất, đồng bộ và hiệu quả mà còn tạo nền tảng quan trọng để phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, các nguồn lực trong nhà trường. Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định, tạo tiền đề để thực hiện thành công các giải pháp khác, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại trong giai đoạn hiện nay.
2.2. Đổi mới hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trên nền tảng công nghệ số
Đổi mới hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trên nền tảng công nghệ số là nội dung trung tâm, đồng thời là mục tiêu trực tiếp của quá trình chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, sự xuất hiện của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với phương thức tổ chức dạy học và nghiên cứu khoa học. Điều đó đòi hỏi nhà trường phải chủ động đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đào tạo theo hướng hiện đại, thông minh, lấy người học làm trung tâm và phát huy tối đa khả năng tự học, tự nghiên cứu của học viên.
Theo đó, cần đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng số trong quản lý và tổ chức quá trình dạy học; từng bước phát triển hệ thống lớp học thông minh, bài giảng điện tử, học liệu số và môi trường học tập trực tuyến. Quá trình giảng dạy cần kết hợp linh hoạt giữa phương thức đào tạo trực tiếp với đào tạo trực tuyến, bảo đảm phát huy ưu thế của từng hình thức. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ mô phỏng, sa bàn điện tử, thực tế ảo và các phần mềm chuyên dụng trong huấn luyện quân sự, giúp học viên tiếp cận kiến thức trực quan, nâng cao khả năng tư duy, phân tích và xử lý tình huống. Việc đổi mới phương pháp dạy học cần hướng tới phát triển năng lực, kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng với môi trường tác chiến công nghệ cao trong tương lai.
Đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình nghiên cứu, từ thu thập, xử lý dữ liệu, phân tích thông tin đến công bố và chia sẻ kết quả nghiên cứu. Khuyến khích cán bộ, giảng viên, học viên khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu điện tử, thư viện số và các nguồn học liệu mở phục vụ nghiên cứu khoa học. Đồng thời, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ số hỗ trợ nghiên cứu, nâng cao chất lượng các đề tài, sáng kiến và sản phẩm khoa học. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học số hiện đại, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và hợp tác nghiên cứu giữa nhà trường với các học viện, nhà trường trong và ngoài Quân đội.
Thực hiện tốt giải pháp này sẽ tạo ra sự chuyển biến căn bản trong hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của Trường Sĩ quan Lục quân 1; góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan chỉ huy, tham mưu lục quân đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong thời kỳ mới.
2.3. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực số cho đội ngũ cán bộ, giảng viênvà học viên
Con người là chủ thể, đồng thời là nhân tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của quá trình chuyển đổi số. Dù hạ tầng công nghệ có hiện đại đến đâu, nếu đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên không có nhận thức đúng, thiếu kỹ năng và năng lực khai thác công nghệ số thì quá trình chuyển đổi số khó có thể đạt được mục tiêu đề ra. Vì vậy, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực số cho các chủ thể tham gia giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là yêu cầu quan trọng, góp phần tạo ra sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động trong triển khai chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay.
Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục làm cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, ý nghĩa của chuyển đổi số đối với sự phát triển của giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong Quân đội. Quá trình giáo dục cần gắn với quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời làm rõ yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có khả năng thích ứng với môi trường số và tác chiến công nghệ cao trong tương lai. Trên cơ sở đó, khắc phục tư tưởng ngại đổi mới, tâm lý e ngại công nghệ hoặc nhận thức chưa đầy đủ về chuyển đổi số trong một bộ phận cán bộ, giảng viên và học viên.
Cùng với nâng cao nhận thức, nhà trường cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số cho các đối tượng. Nội dung bồi dưỡng không chỉ dừng lại ở kỹ năng sử dụng các phần mềm, nền tảng số phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học mà còn tập trung phát triển năng lực khai thác, xử lý, phân tích và bảo mật dữ liệu; kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo, các công cụ hỗ trợ nghiên cứu và học tập hiện đại. Đối với đội ngũ giảng viên và cán bộ nghiên cứu khoa học, cần nâng cao năng lực thiết kế bài giảng số, xây dựng học liệu điện tử, tổ chức lớp học trực tuyến và ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu khoa học. Đối với học viên, cần hình thành phương pháp tự học, tự nghiên cứu trên môi trường số, biết lựa chọn, đánh giá và sử dụng hiệu quả các nguồn thông tin phục vụ học tập và nghiên cứu.
Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường văn hóa số trong toàn nhà trường, khuyến khích tinh thần học tập, sáng tạo và thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ. Chú trọng phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giảng viên có trình độ chuyên môn cao, am hiểu công nghệ để làm lực lượng nòng cốt trong triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ góp phần xây dựng nguồn nhân lực số chất lượng cao, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay.
2.4. Phát huy vai trò của đội ngũ hạt nhân văn nghệ nòng cốt và bảo đảm các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động múa hát tập thể
Con người là chủ thể, đồng thời là nhân tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của quá trình chuyển đổi số. Dù hạ tầng công nghệ có hiện đại đến đâu, nếu đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên không có nhận thức đúng, thiếu kỹ năng và năng lực khai thác công nghệ số thì quá trình chuyển đổi số khó có thể đạt được mục tiêu đề ra. Vì vậy, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực số cho các chủ thể tham gia giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là yêu cầu quan trọng, góp phần tạo ra sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động trong triển khai chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay.
Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục làm cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, ý nghĩa của chuyển đổi số đối với sự phát triển của giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong Quân đội. Quá trình giáo dục cần gắn với quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời làm rõ yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có khả năng thích ứng với môi trường số và tác chiến công nghệ cao trong tương lai. Trên cơ sở đó, khắc phục tư tưởng ngại đổi mới, tâm lý e ngại công nghệ hoặc nhận thức chưa đầy đủ về chuyển đổi số trong một bộ phận cán bộ, giảng viên và học viên.
Cùng với nâng cao nhận thức, nhà trường cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số cho các đối tượng. Nội dung bồi dưỡng không chỉ dừng lại ở kỹ năng sử dụng các phần mềm, nền tảng số phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học mà còn tập trung phát triển năng lực khai thác, xử lý, phân tích và bảo mật dữ liệu; kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo, các công cụ hỗ trợ nghiên cứu và học tập hiện đại. Đối với đội ngũ giảng viên và cán bộ nghiên cứu khoa học, cần nâng cao năng lực thiết kế bài giảng số, xây dựng học liệu điện tử, tổ chức lớp học trực tuyến và ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu khoa học. Đối với học viên, cần hình thành phương pháp tự học, tự nghiên cứu trên môi trường số, biết lựa chọn, đánh giá và sử dụng hiệu quả các nguồn thông tin phục vụ học tập và nghiên cứu.
Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường văn hóa số trong toàn nhà trường, khuyến khích tinh thần học tập, sáng tạo và thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ. Chú trọng phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giảng viên có trình độ chuyên môn cao, am hiểu công nghệ để làm lực lượng nòng cốt trong triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ góp phần xây dựng nguồn nhân lực số chất lượng cao, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay.
3. Kết luận
Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là xu thế tất yếu, đồng thời là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực quân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới. Đối với Trường Sĩ quan Lục quân 1, chuyển đổi số không chỉ góp phần đổi mới phương thức quản lý, tổ chức dạy học và nghiên cứu khoa học mà còn tạo động lực thúc đẩy quá trình xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại, thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và yêu cầu nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.
Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp; đổi mới hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trên nền tảng công nghệ số; nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực số của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên; đồng thời tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, cơ sở dữ liệu số và hệ thống học liệu số. Thực hiện tốt các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học của nhà trường, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng Trường Sĩ quan Lục quân 1 trở thành cơ sở đào tạo quân sự hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của Quân đội và đất nước trong kỷ nguyên số.
Hán Văn Toàn - Tào Công Sơn
Giảng viên, Trường Sĩ quan Lục quân 1
Chú thích:
[1]. Đảng bộ Trường Sĩ quan Lục quân 1: Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ khóa XVII tại Đại hội đại biểu Đảng bộ trường SQLQ1 lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 – 2030, Hà Nội, 2025, tr.8.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương (2013). Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị lần thứ 8 (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, ngày 04/11/2013.
2. Ban Chấp hành Trung ương (2024), Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngày 22/12/2024.
3. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, ngày 29/01/2025.
4. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong tình hình mới, ngày 22/08/2025.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2025), Thông tư Quy định Khung năng lực số cho người học, số 02/2025/TT-BGDĐT, ngày 24/01/2025.
6. Hồ Chí Minh (1945), "Thực hành sinh ra hiểu biết, hiểu biết sinh ra lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành", Hồ Chí Minh toàn tập, Tập (7), tr. 120-130.
7. Hồ Chí Minh (1947), "Người tuyên truyền và cách tuyên truyền", Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, tr.191 - 192.