1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh hiện nay, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: "Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ lượng tử..., kéo theo nhiều biến đổi mang tính thời đại, đang làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội"[1]. Đồng thời, Đảng ta nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao, coi đây là yếu tố quyết định phát triển.
Là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị cho toàn quân, Học viện Chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống nhà trường quân đội. Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo đặt ra ngày càng cao, trong đó nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số trở thành vấn đề có ý nghĩa then chốt.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhận thức của một bộ phận nhỏ cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số còn chưa đầy đủ, chưa thống nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai thực hiện. Vì vậy, việc nghiên cứu giải pháp nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số ở Học viện Chính trị hiện nay có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số ở Học viện Chính trị hiện nay
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào tư duy con người, diễn ra theo quy luật biện chứng và gắn bó chặt chẽ với hoạt động thực tiễn. Trong tác phẩm Bút ký triết học, V.I.Lênin đã chỉ ra: "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn - đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức hiện thực khách quan"[2]. Nhận thức không phải là sự phản ánh thụ động, giản đơn, mà là quá trình tích cực, có mục đích, trong đó chủ thể từng bước nhận thức sâu sắc bản chất và quy luật vận động của sự vật, hiện tượng. Trong đời sống chính trị - xã hội, nhận thức giữ vai trò định hướng đối với hoạt động của chủ thể; nhận thức đúng đắn là cơ sở hình thành quan điểm, lập trường và phương thức hành động phù hợp, còn nhận thức sai lệch sẽ dẫn đến những quyết định thiếu chính xác. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm trọn nhiệm vụ cách mạng được"[3].
Chuyển đổi số là quá trình thay đổi căn bản, toàn diện phương thức tổ chức và hoạt động của các cơ quan, đơn vị trên cơ sở ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực thích ứng. Hiệu quả của quá trình này chịu sự chi phối của nhiều yếu tố, trong đó nhận thức của con người giữ vai trò quyết định, bởi nó trực tiếp định hướng việc xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung và phương thức triển khai, mà thực chất mọi sự đổi mới trước hết là sự đổi mới về tư duy. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định: "các thành tựu mới của khoa học và công nghệ được ứng dụng để tối ưu hoá quy trình sản xuất, quản lý và tiêu dùng"[4], đồng thời nhấn mạnh: "nguồn lực phát triển quan trọng nhất là tri thức, nhân lực có năng lực sáng tạo và thích ứng công nghệ cao"[5]. Điều đó cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là vấn đề công nghệ, mà trước hết là vấn đề con người và tư duy phát triển.
Chuyển đổi số trong Quân đội được xác định là quá trình chuyển đổi toàn diện phương thức lãnh đạo, chỉ huy, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên nền tảng số, bao gồm đổi mới phương thức ra quyết định, điều hành, bảo đảm thông tin, cũng như nâng cao hiệu quả phối hợp và thực hiện nhiệm vụ trong môi trường số. Chuyển đổi số giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng sẵn sàng chiến đấu của Quân đội. Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương cũng khẳng định: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong các đột phá quan trọng hàng đầu, là mũi nhọn tiên phong góp phần xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại"[6].
Đối với Học viện Chính trị thuộc Bộ Quốc phòng, chuyển đổi số là quá trình đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý, gắn với xây dựng Học viện "thông minh, hiện đại". Quá trình này không chỉ dừng lại ở việc số hóa hay ứng dụng công nghệ thông tin, mà bao hàm sự đổi mới đồng bộ về chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo và phương thức quản lý, đồng thời phải bảo đảm giữ vững định hướng chính trị - tư tưởng trong giáo dục lý luận.
Trong bối cảnh đó, nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số được hiểu là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể lãnh đạo, quản lý nhằm làm cho đội ngũ này hiểu đúng, hiểu sâu và thống nhất về bản chất, vai trò, nội dung và yêu cầu của chuyển đổi số; từ đó hình thành lập trường, thái độ và phương pháp hành động phù hợp. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu: "Không ngừng đổi mới tư duy…, tôn trọng quy luật khách quan"[7], cho thấy chuyển đổi số trước hết là sự chuyển đổi về nhận thức. Đồng thời, Nghị quyết số 3488 của Quân ủy Trung ương cũng khẳng định: "Nhân tố con người là chủ thể quyết định của sự đột phá, phát triển"[8], qua đó nhấn mạnh vai trò trung tâm của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong quá trình này.
Từ góc độ thực tiễn, nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả triển khai chuyển đổi số tại Học viện Chính trị. Trước hết, nhận thức đúng đắn tạo cơ sở hình thành sự thống nhất về ý chí và hành động, bảo đảm chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Thứ hai, nhận thức đúng giúp phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động và sáng tạo của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong đổi mới phương pháp giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục. Thứ ba, nâng cao nhận thức là cơ sở để định hướng đúng nội dung, phương thức và lộ trình chuyển đổi số, tránh các biểu hiện lệch lạc như hình thức hoặc chạy theo công nghệ. Thứ tư, nhận thức đúng đắn góp phần giữ vững định hướng chính trị - tư tưởng trong môi trường số, bảo đảm sự thống nhất giữa đổi mới công nghệ và mục tiêu đào tạo cán bộ chính trị cho Quân đội.
Như vậy, nâng cao nhận thức vừa là khâu khởi đầu, vừa là nhân tố quyết định bảo đảm tính đúng đắn và hiệu quả của quá trình chuyển đổi số tại Học viện Chính trị, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong tình hình mới.
2.2. Giải pháp nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số ở Học viện Chính trị hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số cho cán bộ, giảng viên một cách toàn diện, có hệ thống
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, giữ vai trò định hướng đối với toàn bộ quá trình triển khai chuyển đổi số tại Học viện Chính trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ là sự thay đổi về công nghệ mà còn là sự chuyển đổi về tư duy, mô hình tổ chức và phương thức hoạt động, việc nâng cao nhận thức cần được tiến hành một cách toàn diện, đồng bộ và thường xuyên.
Nội dung nâng cao nhận thức phải gắn chặt với công tác giáo dục chính trị và nhiệm vụ đào tạo cán bộ chính trị trong Quân đội; làm rõ bản chất, vai trò và tính tất yếu của chuyển đổi số, đồng thời khắc phục những biểu hiện nhận thức phiến diện, hình thức. Việc triển khai cần được thực hiện thông qua tích hợp nội dung chuyển đổi số vào chương trình giảng dạy, sinh hoạt của các tổ chức và sinh hoạt chuyên đề; tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn; đồng thời đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo.
Đặc biệt, cần tập trung hình thành tư duy số và phương pháp tiếp cận mới cho cán bộ, giảng viên, coi đây là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản lý đào tạo. Qua đó, tạo sự chuyển biến từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lý tính và từ nhận thức lý tính đến hành động thực tiễn trong triển khai chuyển đổi số.
Hai là, phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số
Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định, giữ vai trò bảo đảm định hướng chính trị và tổ chức thực hiện hiệu quả quá trình nâng cao nhận thức về chuyển đổi số tại Học viện Chính trị. Nội dung giải pháp đòi hỏi Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện cùng cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa, đơn vị phải quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương về chuyển đổi số; cụ thể hóa thành nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác phù hợp với chức năng, nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học của Học viện. Trên cơ sở đó, xác định rõ mục tiêu, nội dung, lộ trình và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, khoa, đơn vị; tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện, kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc về nhận thức và hành động.
Đồng thời, cần gắn việc nâng cao nhận thức về chuyển đổi số với công tác xây dựng Đảng bộ Học viện trong sạch, vững mạnh và xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa. Coi kết quả nâng cao nhận thức và triển khai chuyển đổi số là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Đặc biệt, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ chủ trì, cấp ủy viên các cấp trong ứng dụng công nghệ số và đổi mới phương pháp công tác, qua đó tạo sự lan tỏa, bảo đảm sự thống nhất giữa nhận thức và hành động trong toàn Học viện.
Ba là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trong nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số
Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả trong nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số tại Học viện Chính trị. Nâng cao nhận thức không phải là hoạt động đơn lẻ, mà là quá trình tổng hợp, đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể trong mối quan hệ phối hợp thống nhất. Trong điều kiện chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nếu thiếu sự gắn kết giữa các tổ chức, lực lượng sẽ dẫn đến triển khai phân tán, hiệu quả thấp; ngược lại, phát huy tốt sức mạnh tổng hợp sẽ tạo sự thống nhất, đồng bộ trong toàn Học viện giữa nhận thức và hành động, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số.
Theo đó, cần phát huy vai trò của các chủ thể trong một chỉnh thể thống nhất. Cấp ủy, chỉ huy các cấp giữ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện; các cơ quan chức năng làm nòng cốt trong tham mưu, định hướng, hướng dẫn và kiểm tra việc tổ chức thực hiện; các khoa và đội ngũ giảng viên trực tiếp tích hợp, chuyển hóa nội dung nhận thức về chuyển đổi số thông qua giảng dạy và nghiên cứu khoa học; đội ngũ cán bộ quản lý và các tổ chức quần chúng tham gia giáo dục, tuyên truyền, tạo môi trường và động lực thúc đẩy nâng cao nhận thức về chuyển đổi số. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, bảo đảm sự thống nhất từ nhận thức đến hành động trong toàn Học viện.
Bốn là, phát huy tính tự giác, chủ động của cán bộ, giảng viên trong nâng cao nhận thức và thực hành chuyển đổi số
Đây là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng và hiệu quả chuyển đổi số tại Học viện Chính trị. Nếu các giải pháp trước tạo nền tảng về tổ chức và cơ chế, thì giải pháp này nhấn mạnh vai trò chủ thể của cán bộ, giảng viên trong quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tiễn.
Trong điều kiện chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, việc nâng cao nhận thức không thể chỉ dựa vào tác động từ bên ngoài, mà phụ thuộc chủ yếu vào tính tự giác, chủ động của mỗi cán bộ, giảng viên trong học tập, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Do đó, cần khơi dậy động cơ, ý thức trách nhiệm và nhu cầu tự thân trong việc cập nhật tri thức, kỹ năng số, mỗi cá nhân thực sự trở thành một "chiến sĩ số"; đồng thời thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy, nghiên cứu theo hướng tích hợp, khai thác hiệu quả các nền tảng và công cụ số.
Cùng với đó, cần tạo môi trường thuận lợi và cơ chế khuyến khích phù hợp, gắn kết quả tự học, tự bồi dưỡng với đánh giá, thi đua, khen thưởng; qua đó thúc đẩy chuyển biến từ nhận thức bị động sang nhận thức tự giác, chủ động, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong toàn Học viện.
Năm là, củng cố cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật phục vụ nâng cao nhận thức cho cán bộ, giảng viên và triển khai hoạt động chuyển đổi số
Đây là giải pháp bảo đảm, có ý nghĩa tạo nền tảng để chuyển hóa nhận thức về chuyển đổi số thành hành động thực tiễn. Trong điều kiện chuyển đổi số, hạ tầng công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là môi trường trực tiếp hình thành và phát triển năng lực số của mỗi cán bộ, giảng viên.
Theo đó, phải tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin theo hướng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục - đào tạo. Đại hội đại biểu đảng bộ Học viện Chính trị làn thứ XVII xác định: "đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại, trí tuệ nhân tạo vào dạy, học và quản lý, điều hành huấn luyện"[9]. Điều đó đặt ra yêu cầu phải nâng cấp hệ thống mạng, trang thiết bị dạy học; phát triển các phần mềm ứng dụng phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản lý; xây dựng hệ thống học tập trực tuyến, thư viện số và cơ sở dữ liệu chuyên ngành dùng chung.
Đồng thời, cần đặc biệt chú trọng bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng trong môi trường quân sự; xây dựng cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả các hệ thống công nghệ. Qua đó, tạo môi trường thuận lợi để cán bộ, giảng viên tiếp cận, ứng dụng công nghệ số một cách thường xuyên, góp phần củng cố niềm tin, nâng cao nhận thức và thúc đẩy chuyển đổi số đi vào thực chất, hiệu quả.
3. Kết luận
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nâng cao nhận thức của cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số ở Học viện Chính trị thuộc Bộ Quốc phòng là yêu cầu khách quan, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng giáo dục - đào tạo. Nhận thức đúng đắn không chỉ định hướng quá trình tổ chức thực hiện mà còn phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, giảng viên, đồng thời bảo đảm giữ vững định hướng chính trị - tư tưởng trong môi trường số. Trên cơ sở đó, việc triển khai đồng bộ các giải pháp về nâng cao nhận thức, tăng cường lãnh đạo, phát huy sức mạnh tổng hợp, đề cao tính tự giác và bảo đảm điều kiện vật chất - kỹ thuật sẽ tạo chuyển biến toàn diện, góp phần thực hiện hiệu quả chuyển đổi số, nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong tình hình mới.
Thượng tá, Nguyễn Thị Thu, Phòng Sau đại học,
Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng)
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
2. Đảng bộ Học viện Chính trị, Văn kiện đại hội đại biểu Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Lưu hành nội bộ, Hà Nội, 2025, tr.49.
3. V.I. Lênin toàn tập, tập 29, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2006.
4. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
5. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội, 2025.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.9. ↑
7. V.I. Lênin toàn tập, tập 29, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2006, tr.179. ↑
8. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.360. ↑
9. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.9. ↑
10. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.9. ↑
11. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội, tr.1. ↑
12. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.19. ↑
13. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội, tr.1. ↑
14. Đảng bộ Học viện Chính trị, Văn kiện đại hội đại biểu Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025-2030, Lưu hành nội bộ, tr.49. ↑