Theo đó, mỗi học viên ở các học viên, Trường Sĩ quan trong Quân đội cần lan tỏa những giá trị tích cực, hành vi ứng xử chuẩn mực; phát huy tinh thần sáng tạo, bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam và truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam khi tham gia các hoạt động trên môi trường số, góp phần xây dựng hình ảnh người quân nhân cách mạng trong môi trường số.
2. Nội dung nghiên cứu:
Thứ nhất, sự cần thiết thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số ở các Học viện, trường Sĩ quan Quân đội
Trong giai đoạn hiện nay, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu mang tính thời đại, nó tác động sâu sắc và toàn diện đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông số đã làm cho không gian hoạt động của con người ngày càng được mở rộng, làm xuất hiện một môi trường mới có ý nghĩa chiến lược, đó là môi trường số.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, không thể phủ nhận rằng môi trường số đã và đang mang lại những thời cơ và tiện ích to lớn đới với công tác quản lý, chỉ huy, huấn luyện và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với việc giữ vững an ninh tư tưởng trong Quân đội. Với đặc điểm là tốc độc lan truyền thông tin cao, diện tác động rộng với tính chất đa chiều, khó kiểm chứng, môi trường số đang bị các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng làm phương tiện chiến lược để thực hiện âm mưu "Diễn biến hòa bình", thúc đẩy "tự diễn biến", "tự chuyển hóa". Trong bối cảnh đó, mỗi hành vi ứng xử của quân nhân trên môi trường số, từ một phát ngôn, bình luận, chia sẻ cho đến các hình ảnh, video, trạng thái cá nhân đã không còn là việc riêng tư mà đều có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của đơn vị, danh dự của Quân đội và niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.
Nhận thức sâu sắc tính hệ trọng của vấn đề này, Bộ Quốc phòng đã ban hành Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam kèm theo Quyết định số 2775/QĐ-BQP ngày 29 tháng 5 năm 2026 (sau đây gọi tắt là Quy tắc). Quy tắc này quy định chuẩn mực hành vi, trách nhiệm và văn hóa ứng xử của các tổ chức, cá nhân trong Quân đội khi tham gia hoạt động trên môi trường số (áp dụng đối với cả việc sử dụng tài khoản cá nhân ngoài giờ làm việc khi có liên quan đến hình ảnh, uy tín Quân đội). Đây là văn bản có ý nghĩa quan trọng, vừa là hành lang pháp lý, quy chuẩn đạo đức, vừa là cơ sở chính trị - pháp lý - văn hóa quan trọng để định hướng hành vi, nâng cao trách nhiệm của quân nhân khi tham gia hoạt động trên môi trường số. Việc triển khai Quy tắc này nhằm hướng tới xây dựng một môi trường số trong Quân đội lành mạnh, an toàn, chính quy, văn minh; đồng thời là công cụ để các cơ quan, đơn vị tổ chức giáo dục, quản lý và rèn luyện bộ đội trước yêu cầu của tình hình mới.
Các Học viện, Trường Sĩ quan Quân đội là trung tâm giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự, nơi trực tiếp đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan, những hạt nhân lãnh đạo, chỉ huy cho toàn quân. Đây là môi trường quân sự, sư phạm đặc thù, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa tính chính quy, kỷ luật nghiêm minh của quân đội với tính mô phạm, nhân văn, sáng tạo của nhà trường. Chất lượng sản phẩm đào tạo tại đây không chỉ đo đếm bằng tri thức, kỹ năng quân sự mà phải được định hình bằng bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và văn hóa ứng xử chuẩn mực, nhất là trên môi trường số.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, cấp ủy, chỉ huy các Học viện, trường Sĩ quan đã có nhiều chủ trương, biện pháp để thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam và đạt được những kết quả tích cực, như: Nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong việc thực hiện Quy tắc từng bước được nâng lên; nội dung, hình thức, biện pháp thực hiện Quy tắc bước đầu được quan tâm đổi mới; thái độ và hành vi ứng xử trên môi trường số của cán bộ, giảng viên, học viên có chuyển biến tích cực. Song, việc thực hiện các quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số vẫn còn những hạn chế nhất định như: nhận thức, trách nhiệm của một số về thực hiện Quy tắc còn chưa đầy đủ, sâu sắc, đồng đều; việc cụ thể hóa Quy tắc thành nội dung, hình thức, biện pháp thực hiện ở một số học viện, trường sĩ quan còn chậm, chưa thật đồng bộ, chưa thật sát với đặc điểm từng đối tượng; kết quả chuyển biến trong thái độ, hành vi ứng xử trên môi trường số của một bộ phận cán bộ, giảng viên, học viên chưa thật vững chắc. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách: Việc thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo Quyết định 2775/QĐ-BQP không thể dừng lại ở việc quán triệt, phổ biến văn bản thuần túy, mà phải được cụ thể hóa thành hệ thống các giải pháp khoa học, đồng bộ.
Về phương diện khoa học, các nghiên cứu về văn hóa ứng xử, kỹ năng số và hoạt động trên không gian mạng đã cung cấp nhiều luận cứ có giá trị. Tuy nhiên, nghiên cứu văn hóa ứng xử nói chung chưa đồng nhất với nghiên cứu quá trình tổ chức thực hiện một Quy tắc cụ thể. Cần tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa chuẩn mực được quy định, hoạt động tổ chức thực hiện và hành vi thực tế; xác định tiêu chí đánh giá phù hợp với môi trường quân sự, sư phạm; từ đó đề xuất giải pháp gắn với trách nhiệm, nguồn lực và điều kiện thực hiện tại nhà trường.
Dưới góc độ khoa học, đã có một số công trình nghiên cứu về văn hóa ứng xử, văn hóa ứng xử trên mạng xã hội hay xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội. Tuy nhiên, nghiên cứu văn hóa ứng xử nói chung chưa đồng nhất với nghiên cứu quá trình tổ chức thực hiện một Quy tắc cụ thể. Cần tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa các chuẩn mực được quy định, hoạt động tổ chức thực hiện và hành vi thực tế; xác định tiêu chí đánh giá phù hợp với môi trường quân sự, sư phạm; từ đó đề xuất giải pháp gắn với trách nhiệm, nguồn lực và điều kiện thực hiện tại các Học viện, trường Sĩ quan.
Thứ hai, giải pháp thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số ở các Học viện, trường Sĩ quan Quân đội trong giai đoạn mới
Một là,, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, giữ vai trò mở đầu và chi phối hiệu quả của các giải pháp khác trong thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội. Bởi lẽ, mọi giải pháp khác chỉ đạt hiệu quả khi các chủ thể nhận thức đúng, có trách nhiệm cao, xác định rõ vị trí, vai trò, chức trách của mình trong quá trình tổ chức thực hiện.
Để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng trong thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung, biện pháp cơ bản như: Tổ chức học tập, quán triệt sâu sắc Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng thời, đưa nội dung thực hiện Quy tắc vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác, chương trình giáo dục chính trị, sinh hoạt đơn vị, sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt đoàn và các hoạt động thường xuyên của nhà trường. Mặt khác, làm rõ trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên, tổ chức quần chúng và từng cá nhân trong thực hiện Quy tắc. Tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong thực hiện Quy tắc để nâng cao trách nhiệm thực chất của các chủ thể, lực lượng.
Hai là, tiếp tục cụ thể hóa Quy tắc thành quy chế, quy định, tiêu chí phù hợp với đặc thù các học viện, trường sĩ quan Quân đội
Đây là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp, giữ vai trò chuyển hóa nội dung Quy tắc từ văn bản của Bộ Quốc phòng thành cơ chế, nền nếp, chuẩn mực và hành vi cụ thể trong thực tiễn nhà trường. Nếu nâng cao nhận thức, trách nhiệm tạo tiền đề tư tưởng, thì cụ thể hóa Quy tắc tạo cơ sở pháp lý, tổ chức và phương pháp để các chủ thể thực hiện thống nhất, có căn cứ kiểm tra, đánh giá, xử lý và điều chỉnh. Đây là khâu làm cho Quy tắc trở thành quy định, tiêu chí, quy trình vận hành trong từng cơ quan, khoa, đơn vị và từng nhóm đối tượng. Đối với các học viện, trường sĩ quan Quân đội, việc cụ thể hóa Quy tắc phải đúng quy định của Bộ Quốc phòng; thống nhất với pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội; phù hợp chức năng, nhiệm vụ, đối tượng, điều kiện bảo đảm của từng nhà trường; dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, dễ đánh giá.
Để thực hiện tốt giải pháp này, cần tập trung vào một số nội dung, biện pháp chủ yếu sau, như xây dựng kế hoạch thực hiện Quy tắc ở từng học viện, trường sĩ quan. Ban hành hoặc bổ sung quy định về sử dụng internet, mạng xã hội, thiết bị thông minh, nền tảng học tập số, tài khoản cá nhân, tài khoản tập thể, trong đó quy định rõ những hành vi được khuyến khích, những hành vi phải phòng ngừa và những hành vi nghiêm cấm. Xây dựng tiêu chí đánh giá việc thực hiện Quy tắc đối với cán bộ, giảng viên, học viên. Lồng ghép tiêu chí ứng xử văn hóa trên môi trường số vào đánh giá rèn luyện, bình xét thi đua, phân loại đảng viên, đoàn viên, học viên, cán bộ, giảng viên. Xây dựng quy trình phát hiện, báo cáo, xử lý tình huống vi phạm trên môi trường số.
Theo đó, việc cụ thể hóa Quy tắc thành quy chế, quy định, tiêu chí phù hợp với đặc thù các học viện, trường sĩ quan Quân đội là giải pháp then chốt để chuyển hóa Quy tắc từ văn bản thành nền nếp, từ yêu cầu chung thành chuẩn mực cụ thể của từng tổ chức, lực lượng, cá nhân. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ tạo cơ sở để các nhà trường giáo dục, quản lý, kiểm tra, giám sát, đánh giá và xử lý vi phạm thống nhất, khách quan, khả thi; phát huy tính tự giác, trách nhiệm của cán bộ, giảng viên, học viên; góp phần xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, an toàn, chính quy, chuẩn mực.
Ba là, tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, bồi dưỡng văn hóa ứng xử trên môi trường số
Đây là giải pháp tác động trực tiếp vào nhận thức, thái độ, hành vi của cán bộ, giảng viên, học viên. Nếu nâng cao nhận thức, trách nhiệm tạo tiền đề tư tưởng; cụ thể hóa Quy tắc thành quy chế, quy định, tiêu chí tạo cơ sở pháp lý, tổ chức; thì đổi mới giáo dục, bồi dưỡng là khâu chuyển hóa chuẩn mực của Quy tắc thành năng lực, thói quen và hành vi tự giác trong hoạt động số. Vì vậy, giải pháp này phải được triển khai thiết thực, gắn với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý học viên, bảo vệ bí mật quân sự và đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng; tránh tuyên truyền chung chung, nặng khẩu hiệu, thiếu tác động đến kỹ năng và hành vi.
Để thực hiện tốt giải pháp này, cần tập trung vào một số nội dung, biện pháp chủ yếu như đưa nội dung văn hóa ứng xử trên môi trường số vào chương trình giáo dục chính trị, pháp luật, đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng số; tổ chức các chuyên đề, tọa đàm, diễn đàn, hội thi, sinh hoạt chính trị về ứng xử văn hóa trên môi trường số; xây dựng tình huống sư phạm, tình huống pháp lý, tình huống quân sự liên quan đến ứng xử trên không gian mạng để học viên thảo luận, xử lý. Bồi dưỡng năng lực số, kỹ năng ứng xử, kỹ năng xử lý thông tin trên môi trường số cho cán bộ, giảng viên, học viên; tăng cường giáo dục đạo đức số, trách nhiệm số, văn hóa bình luận, văn hóa chia sẻ, văn hóa bảo mật, văn hóa tranh luận trên môi trường số; sử dụng hiệu quả video, infographic, bản tin số, bài giảng điện tử, học liệu số để tuyên truyền, giáo dục trực quan, sinh động. Kết hợp giáo dục tập trung với tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện của học viên, phát huy phương pháp nêu gương, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy thông tin tích cực đẩy lùi thông tin tiêu cực.
4. Kết luận
Môi trường số đang trở thành không gian hoạt động có ý nghĩa chiến lược, tác động sâu sắc đến lĩnh vực quân sự, quốc phòng và giáo dục - đào tạo trong Quân đội. Đối với các học viện, trường sĩ quan, môi trường số vừa tạo điều kiện đổi mới dạy học, nghiên cứu khoa học, quản lý, chỉ huy, điều hành, vừa đặt ra yêu cầu cao về bảo vệ bí mật quân sự, an toàn thông tin, kỷ luật phát ngôn, văn hóa ứng xử và đấu tranh phản bác thông tin xấu độc. Vì vậy, Việc quán triệt Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số là hoạt động thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, ý thức tự giác của học viên trong các nhà trường Quân đội về chấp hành pháp luật, kỷ luật Quân đội khi tham gia môi trường số. Qua đó, góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học của ở các Học viện, Trường Sĩ quan Quân đội trong giai đoạn mới.
Nguyễn Văn Mến -Trường Sĩ quan Chính trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, Hà Nội, 2026.
2. Bộ Quốc phòng, Quyết định số 2775/QĐ-BQP ngày 29/5/2026 ban hành Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Hà Nội, 2026.
3. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL ngày 05/3/2026 ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, Hà Nội, 2026.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, II, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
5. Tổng cục Chính trị, Công văn số 1598/CT-TH ngày 06/9/2019 về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác giáo dục, quản lý tư tưởng, ngăn chặn các vụ việc vi phạm pháp luật, kỷ luật, Hà Nội, 2019.