Ảnh minh họa: lamdong.edu.vn
1. Đặt vấn đề
Sinh viên là bộ phận thanh niên có trình độ học vấn cao, đang trong giai đoạn hình thành nhân cách và định hướng nghề nghiệp, đồng thời là nguồn nhân lực chất lượng cao quyết định tương lai của đất nước. Do đó, công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên có ý nghĩa chiến lược, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật.
Hà Nội hiện là trung tâm đào tạo lớn với quy mô hang trăm nghì sinh viên người và dự báo tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới. Các trường đại học trên địa bàn đã quan tâm triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua chương trình đào tạo và hoạt động ngoại khóa. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn khoảng cách khá rõ giữa việc trang bị tri thức pháp luật với việc hình thành ý thức tự giác và hành vi chấp hành. Một bộ phận sinh viên vẫn còn biểu hiện thiếu hiểu biết đầy đủ, dễ bị tác động tiêu cực, dẫn đến vi phạm kỷ luật nhà trường, luật giao thông hoặc có những hành vi thiếu trách nhiệm trên không gian mạng. Những hạn chế này ảnh hưởng không nhỏ đến văn hóa học đường và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng giáo dục pháp luật cho sinh viên tại một số trường đại học Hà Nội giai đoạn 2022–2026 là yêu cầu cấp thiết.
2. Định hướng về giáo dục pháp luật cho sinh viên
Giáo dục pháp luật được hiểu là hoạt động có định hướng, có tổ chức và chủ đích của chủ thể giáo dục, thông qua các hình thức và phương pháp phù hợp nhằm hình thành ở đối tượng hệ thống tri thức pháp lý bền vững, ý thức pháp luật, tình cảm, niềm tin cũng như hành vi xử sự phù hợp với pháp luật hiện hành. Khác với phổ biến pháp luật mang tính thông tin rộng rãi, giáo dục pháp luật có tính hệ thống, sâu hơn và gắn với quá trình hình thành nhân cách. Đối với sinh viên – nhóm đối tượng thuộc độ tuổi thanh niên theo quy định của Luật Thanh niên – công tác này mang đặc thù riêng vì sinh viên đang trong giai đoạn nhận thức phát triển mạnh, dễ tiếp thu cái mới nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh.
Mục đích của giáo dục pháp luật cho sinh viên được xác định trên nhiều tầng bậc. Trước hết là hình thành và mở rộng hệ thống tri thức pháp luật, giúp sinh viên nắm được những quy định cơ bản của Hiến pháp, các đạo luật và văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đời sống cũng như ngành nghề tương lai. Tiếp theo là hình thành tình cảm, niềm tin vào pháp luật, từ đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành và nhu cầu chủ động tìm hiểu pháp luật. Mục tiêu cao hơn là tạo sự thống nhất giữa ý thức, thái độ với hành vi thực tiễn, đồng thời xây dựng thói quen và văn hóa pháp lý nói chung cũng như văn hóa nghề nghiệp nói riêng. Khi các mục tiêu này được thực hiện đồng bộ, giáo dục pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và quản lý xã hội bằng pháp luật, đồng thời phòng ngừa hiệu quả các hành vi vi phạm.
Các yếu tố cấu thành công tác giáo dục pháp luật bao gồm chủ thể, đối tượng, nội dung, hình thức và phương pháp. Chủ thể chính là đội ngũ giảng viên pháp luật, giáo viên các môn liên quan, cán bộ Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên cùng các báo cáo viên, tuyên truyền viên. Nội dung tập trung vào kiến thức cơ bản về Nhà nước và pháp luật, quyền và nghĩa vụ công dân, quy phạm và quan hệ pháp luật, hành vi vi phạm cùng trách nhiệm pháp lý, pháp luật chuyên ngành phù hợp với từng khối ngành, cũng như các vấn đề thời sự như phòng chống tệ nạn xã hội, tham nhũng và an toàn giao thông. Hình thức đa dạng gồm học phần chính khóa, lồng ghép qua hoạt động chính trị – tư tưởng, văn hóa – văn nghệ, tổ chức thi tìm hiểu pháp luật, sinh hoạt câu lạc bộ, trải nghiệm thực tiễn và tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như nền tảng số. Phương pháp cần kết hợp giữa thuyết trình, thảo luận, tình huống và trải nghiệm để tăng tính hấp dẫn và hiệu quả tiếp thu đối với sinh viên.
3. Thực trạng giáo dục pháp luật cho sinh viên tại một số trường đại học Hà Nội giai đoạn 2022–2026
Trong giai đoạn 2022–2026, công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên tại các trường đại học Hà Nội đã đạt được những kết quả tích cực trên nhiều phương diện. Hầu hết các trường đã đưa học phần Pháp luật đại cương vào chương trình đào tạo bắt buộc, một số trường còn bổ sung các học phần luật chuyên ngành phù hợp với đặc thù đào tạo. Tại Trường Đại học Luật Hà Nội – cơ sở có quy mô lớn với hơn 13.000 sinh viên đại học – chất lượng đào tạo được nâng lên rõ rệt. Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc và loại giỏi tăng dần qua các năm học: năm học 2021–2022 đạt 1,3% xuất sắc và 46,6% giỏi; năm học 2022–2023 tăng lên 3,2% xuất sắc và 62,04% giỏi; đến năm học 2023–2024 đạt 8,4% xuất sắc và 61,5% giỏi[1]. Nhà trường đặc biệt chú trọng hình thức trải nghiệm thông qua tổ chức phiên tòa giả định, các cuộc thi kỹ năng pháp lý, duy trì hoạt động câu lạc bộ pháp lý và thành lập Trung tâm Thực hành pháp luật vào năm 2025, tạo môi trường thực hành nghề nghiệp gần với thực tiễn.
Tại các trường đa ngành như Đại học Thủ đô Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Ngân hàng, Đại học Sư phạm Hà Nội và một số cơ sở khác, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai khá đa dạng. Các hoạt động thi tìm hiểu pháp luật, tọa đàm chuyên đề, kỷ niệm Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, lồng ghép nội dung pháp luật vào sinh hoạt Đoàn – Hội và phong trào thanh niên tình nguyện, xung kích được tổ chức thường xuyên. Nhiều trường kết hợp giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và lối sống theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, góp phần nâng cao nhận thức chung của sinh viên về quyền và nghĩa vụ công dân.
Một số mô hình giáo dục pháp luật tại một số trường đại học Hà Nội
Trong giai đoạn 2022–2026, các trường đại học trên địa bàn Hà Nội đã hình thành và phát triển những mô hình giáo dục pháp luật mang đặc thù riêng, phù hợp với định hướng đào tạo và điều kiện thực tiễn của từng cơ sở. Việc phân tích các mô hình này giúp làm rõ ưu điểm, hạn chế và bài học kinh nghiệm cho công tác giáo dục pháp luật nói chung.
Tại Trường Đại học Luật Hà Nội, mô hình giáo dục pháp luật được xây dựng theo hướng chuyên sâu và thực hành nghề nghiệp. Nhà trường không chỉ duy trì hệ thống học phần pháp luật bài bản trong chương trình đào tạo mà còn chú trọng phát triển các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Phiên tòa giả định được tổ chức thường xuyên ở nhiều cấp độ, từ khoa đến toàn trường và tham gia các cuộc thi quốc gia như VMoot, giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng tranh tụng, lập luận và vận dụng pháp luật vào tình huống cụ thể. Các câu lạc bộ pháp lý (CLB Kỹ năng Luật gia, CLB Luật gia Trẻ…) duy trì sinh hoạt định kỳ với các chuyên đề chuyên sâu, tọa đàm và chiến dịch tuyên truyền. Đặc biệt, việc thành lập Trung tâm Thực hành pháp luật năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng, tạo không gian kết nối đào tạo với thực tiễn nghề luật, tổ chức kiến tập, thực tập, tư vấn pháp luật miễn phí và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo[2]. Mô hình này có ưu điểm nổi bật là tính chuyên nghiệp cao, gắn lý thuyết với thực hành, góp phần nâng cao tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc qua các năm. Tuy nhiên, mô hình đòi hỏi nguồn lực lớn về cơ sở vật chất, đội ngũ chuyên gia và kinh phí, do đó khó nhân rộng hoàn toàn sang các trường không chuyên luật.
Ở các trường đại học đa ngành như Đại học Thủ đô Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Ngân hàng và Đại học Sư phạm Hà Nội, mô hình giáo dục pháp luật mang tính tích hợp và lồng ghép. Học phần Pháp luật đại cương được giảng dạy bắt buộc, kết hợp với một số học phần luật chuyên ngành phù hợp (Luật Kinh tế, Luật Lao động, Luật Du lịch…). Hoạt động ngoại khóa chủ yếu được triển khai thông qua hệ thống Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên, bao gồm thi tìm hiểu pháp luật, tọa đàm chuyên đề, kỷ niệm Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, tuyên truyền trên website, fanpage và loa truyền thanh. Nhiều trường kết hợp giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống và các phong trào thanh niên tình nguyện, xung kích tham gia giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống tệ nạn xã hội[3]. Ưu điểm của mô hình này là tính phổ cập cao, dễ triển khai trên diện rộng, phù hợp với điều kiện nguồn lực hạn chế và đối tượng sinh viên không chuyên luật. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là tính trải nghiệm còn mỏng, nội dung đôi khi mang tính phong trào, chưa đủ chiều sâu để chuyển hóa tri thức thành hành vi và thói quen pháp lý bền vững. Tỷ lệ sinh viên tham gia các hoạt động ngoại khóa về pháp luật còn khiêm tốn, ước khoảng 30–40% theo một số báo cáo[4].
Một số trường còn phát triển mô hình kết hợp giữa giáo dục chính khóa với tuyên truyền số và hỗ trợ pháp lý cộng đồng. Việc sử dụng nền tảng mạng xã hội, cổng thông tin điện tử để đăng tải tài liệu, tổ chức thi trực tuyến và giải đáp thắc mắc pháp luật ngày càng phổ biến, phù hợp với thói quen tiếp cận thông tin của sinh viên. Tuy nhiên, nội dung pháp luật về không gian mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm trên môi trường số vẫn chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến khoảng trống nhận thức khá rõ như kết quả khảo sát giai đoạn 2024–2025 đã chỉ ra.
Nhìn chung, các mô hình giáo dục pháp luật tại các trường đại học Hà Nội hiện nay đang vận động theo hai hướng chính: mô hình chuyên sâu – thực hành (điển hình là Trường Đại học Luật Hà Nội) và mô hình tích hợp – phổ cập (phổ biến ở các trường đa ngành). Mỗi mô hình đều có giá trị riêng, song để nâng cao hiệu quả chung, cần có sự học hỏi, điều chỉnh và kết hợp linh hoạt. Các trường đa ngành có thể học tập cách tổ chức trải nghiệm và câu lạc bộ pháp lý từ trường chuyên ngành, trong khi trường chuyên ngành cần tiếp tục đổi mới nội dung theo hướng gắn với nhu cầu xã hội và công nghệ số. Việc tổng kết, đánh giá và nhân rộng những mô hình hiệu quả sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho sinh viên trong giai đoạn tới.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giáo dục pháp luật vẫn còn tồn tại những hạn chế đáng kể. Mục tiêu trang bị tri thức pháp luật được thực hiện ở mức khá, song mục tiêu hình thành thói quen, văn hóa pháp lý và sự thống nhất giữa ý thức với hành vi còn ở mức trung bình. Nội dung giáo dục chưa thật sự toàn diện; các vấn đề về mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân, quy phạm pháp luật, trách nhiệm pháp lý cũng như pháp luật điều chỉnh hoạt động trên không gian mạng chưa được đi sâu và cập nhật kịp thời. Kết quả khảo sát tại một số trường đại học khu vực phía Bắc trong giai đoạn 2024–2025 cho thấy khoảng 62% sinh viên chưa được tiếp cận bài bản các quy định pháp luật liên quan đến mạng xã hội và gần 59% chưa phân biệt rõ ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận với các hành vi vi phạm pháp luật[5]. Hình thức trải nghiệm thực tiễn chưa được triển khai rộng rãi tại các trường không chuyên luật; tỷ lệ sinh viên từng tham gia các hoạt động ngoại khóa về pháp luật còn khiêm tốn. Hệ quả là vẫn còn hiện tượng sinh viên vi phạm quy chế nhà trường, luật giao thông đường bộ và có biểu hiện thiếu ý thức trên môi trường số, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và văn hóa học đường.
Những hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Nội dung chương trình đôi khi còn mang tính lý thuyết chung, chưa sát với nhu cầu thực tiễn và đặc thù ngành nghề của từng nhóm đối tượng. Hình thức tổ chức chưa đủ hấp dẫn và thiếu chiều sâu trải nghiệm, dẫn đến sự tham gia chưa cao của sinh viên. Sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình và các cơ quan chức năng địa phương chưa thật sự thường xuyên và hiệu quả. Nguồn lực về đội ngũ giảng viên có chuyên môn sâu, kinh phí dành cho hoạt động ngoại khóa cùng cơ sở vật chất hỗ trợ vẫn còn hạn chế ở không ít cơ sở đào tạo.
4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho sinh viên
Để khắc phục những hạn chế và nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho sinh viên trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp cơ bản. Trước hết, cần hoàn thiện nội dung giáo dục theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận và gắn với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo cũng như yêu cầu nghề nghiệp tương lai. Nội dung cần được cập nhật thường xuyên, tăng cường các phần về pháp luật số, phòng chống tham nhũng, trách nhiệm pháp lý và kỹ năng vận dụng pháp luật vào các tình huống thực tiễn đời sống cũng như chuyên môn.
Thứ hai, cần đổi mới mạnh mẽ hình thức và phương pháp giáo dục. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng các học phần chính khóa, các trường nên đẩy mạnh tổ chức phiên tòa giả định, tạo điều kiện cho sinh viên được dự phiên tòa thực tế, tham gia các hoạt động hỗ trợ pháp lý cộng đồng và duy trì câu lạc bộ pháp luật hoạt động một cách thực chất, thường xuyên. Việc tận dụng website nhà trường, mạng xã hội và các nền tảng số để tuyên truyền pháp luật cần được chú trọng hơn, phù hợp với thói quen tiếp cận thông tin của sinh viên hiện nay. Phương pháp giảng dạy cần kết hợp linh hoạt giữa thuyết trình, thảo luận nhóm, phân tích tình huống và trải nghiệm để tăng tính hấp dẫn và hiệu quả.
Thứ ba, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác giáo dục pháp luật. Đội ngũ giảng viên và cán bộ Đoàn – Hội cần được bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức pháp luật mới cũng như kỹ năng truyền đạt, kỹ năng tổ chức hoạt động. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và các cơ quan tư pháp, công an địa phương trong công tác giáo dục, quản lý và hỗ trợ sinh viên.
Cuối cùng, cần bảo đảm các điều kiện về kinh phí, cơ sở vật chất và cơ chế tổ chức thực hiện. Các trường cần bố trí nguồn lực hợp lý, đầu tư tủ sách pháp luật, tài liệu chuyên đề và không gian sinh hoạt cho câu lạc bộ. Việc xây dựng kế hoạch giáo dục pháp luật dài hạn với lộ trình cụ thể, kèm theo cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ sẽ giúp công tác này đi vào thực chất, tránh hình thức. Đặc biệt, cần phát huy tính tự giác học tập và tìm hiểu pháp luật của bản thân sinh viên, đồng thời nhân rộng những mô hình hiệu quả đã được triển khai thành công tại các trường đi đầu.
5. Kết luận
Giai đoạn 2022–2026, công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên tại các trường đại học Hà Nội đã có những chuyển biến tích cực về quy mô triển khai, chất lượng tri thức pháp luật và sự đa dạng của hình thức tổ chức, đặc biệt tại các cơ sở chuyên ngành. Tuy nhiên, việc chuyển hóa tri thức thành ý thức tự giác và hành vi chấp hành pháp luật vẫn còn là thách thức lớn. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về nội dung, hình thức, nguồn nhân lực và điều kiện bảo đảm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác, xây dựng thế hệ sinh viên có nền tảng pháp lý vững vàng, ý thức trách nhiệm cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
1.Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.
2.Lê Thị Thu Hằng. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông giai đoạn hiện nay. Tạp chí Giáo dục số 18, 2019,
3.Đinh Ngọc Hà, Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của sinh viên khi tham gia mạng xã hội. Tạp chí Quản lý Nhà nước ngày 14/8/2025. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/08/14/nang-cao-y-thuc-tuan-thu-phap-luat-cua-sinh-vien-khi-tham-gia-mang-xa-hoi/
4.Nguyễn Vân Khánh, bài viết Xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật của sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội, Tác phẩm đoạt giải Cuộc thi viết "Văn hoá tuân thủ pháp luật" năm 2025. https://pbgdpl.hanoi.gov.vn/chi-tiet-tim-kiem/-/asset_publisher/kyB8zPQFRdzV/content/tac-pham-oat-giai-cuoc-thi-viet-van-hoa-tuan-thu-phap-luat-nam-2025-nguyen-van-khanh?_101_INSTANCE_kyB8zPQFRdzV_viewMode=view
5. Nguyễn Thị Thủy Trúc. Một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho sinh viên Trường Đại học Quảng Nam. Đề tài khoa học cấp cơ sở, năm 2021.
6.Nguyễn Thế Mừng (2024), Nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho sinh viên Trường Đại học Điện lực, Tạp chí Quản lý nhà nước 24/3/2024. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/04/23/nang-cao-hieu-qua-giao-duc-phap-luat-cho-sinh-vien-truong-dai-hoc-dien-luc/
7.Các báo cáo và thống kê của Tổng cục Thống kê, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội giai đoạn 2022–2026.
8.Kết quả khảo sát nhận thức pháp luật của sinh viên tại một số trường đại học khu vực phía Bắc (2024–2025).
[1] Nguyễn Vân Khánh, bài viết Xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật của sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội, Tác phẩm đoạt giải Cuộc thi viết "Văn hoá tuân thủ pháp luật" năm 2025
[2] Nguyễn Vân Khánh, bài viết Xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật của sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội, Tác phẩm đoạt giải Cuộc thi viết "Văn hoá tuân thủ pháp luật" năm 2025
[3] Nguyễn Thế Mừng (2024), Nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho sinh viên Trường Đại học Điện lực, Tạp chí Quản lý nhà nước 24/3/2024
[4] Đinh Ngọc Hà, Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của sinh viên khi tham gia mạng xã hội. Tạp chí Quản lý Nhà nước ngày 14/8/2025
[5] Đinh Ngọc Hà, Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của sinh viên khi tham gia mạng xã hội. Tạp chí Quản lý Nhà nước ngày 14/8/2025
Lê Ngọc Hưng
Học viện Hành chính và Quản trị công