Bởi vì có thực hiện đoàn kết thống nhất trong Đảng mới tạo được tiền đề mục tiêu thống nhất toàn dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến đoàn kết thống nhất thật sự, kiên quyết ngăn ngừa để tránh tình trạng "đoàn kết xuôi chiều". Đoàn kết thật sự là phải vừa đoàn kết vừa đấu tranh, đoàn kết phải gắn với việc thực hiện nghiêm túc tự phê bình và phê bình. Nhận thức rõ được điều đó, Hội nghị Trung ương 4 khoá XIII đã đưa ra Quy định số 207-QĐ/TW ngày 25/10/2026 về những điều đảng viên không được làm, tại Điều 3 quy định: "Phản bác, phủ nhận, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; không thực hiện trách nhiệm nêu gương; chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, vụ lợi; "lợi ích nhóm", cục bộ, "tư duy nhiệm kỳ", đoàn kết xuôi chiều, dân chủ hình thức, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh; độc đoán, chuyên quyền, quan liêu, xa rời quần chúng".
Thực tế trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức đảng, đã xuất hiện những biến tướng của nguyên tắc đoàn kết thống nhất, đó là tình trạng "đoàn kết xuôi chiều" với biểu hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, như: biểu hiện phụ họa theo ý kiến của người đứng đầu, ngại thể hiện chính kiến, sợ mất lòng, sợ va chạm, sợ bị đánh giá là không ủng hộ cấp trên; có lúc, có nơi thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không dám đấu tranh; một số việc tính dân chủ còn hạn chế hoặc có đưa ra bàn bạc nhưng khi quyết định vẫn theo ý chí của người đứng đầu... Như vậy, "đoàn kết xuôi chiều" mang bản chất là "đoàn kết giả tạo", cái "giả" ở đây là ở chỗ, những người không bao giờ đưa ra chính kiến rõ ràng, chuyên nói dựa ý kiến lãnh đạo, chuyên dẫn lời của những vị có "tầm ảnh hưởng" để nói ý đồ cá nhân. Ở nhiều nơi hiện nay tuy được xem là "đoàn kết" nhưng thực chất vẫn có tình trạng cán bộ, đảng viên, nhân viên cấp dưới rất ngần ngại khi phát biểu trung thực, thẳng thắn, sợ nêu chính kiến, sợ mất lòng cấp trên và nhiều nỗi sợ vô hình khác. Từ đó, dễ dàng nảy sinh các hiện tượng thiếu thống nhất, tác động tiêu cực đến tư tưởng và tâm lý của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân, làm suy giảm bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ, đảng viên, khiến họ "thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh", lâu dài sẽ tiềm ẩn hình thành "nhóm lợi ích" để trục lợi. Căn bệnh "đoàn kết xuôi chiều", thực chất là "dân chủ hình thức", nó làm suy yếu, được ẩn dưới vỏ bọc "đúng quy trình", "đúng quy định", "dân chủ", làm tổn hại đến sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nó cũng chính là căn nguyên dẫn đến mất đoàn kết nội bộ, tiềm ẩn tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, làm xói mòn và giảm sút niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Ai cũng biết đoàn kết tạo ra sức mạnh vô địch, nhưng đó phải là đoàn kết thực sự. Nếu đoàn kết thống nhất làm nên sức mạnh của Đảng, thì "đoàn kết xuôi chiều" sẽ làm chia rẽ, suy yếu Đảng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh phương châm "cầu đồng tồn dị"; mặt khác, Người cũng nêu rõ, đoàn kết phải gắn với đấu tranh, đấu tranh để tăng cường đoàn kết và căn dặn mọi người phải ngăn ngừa tình trạng "đoàn kết xuôi chiều", nêu cao tinh thần phê bình và tự phê bình để biểu dương mặt tốt, khắc phục những mặt chưa tốt, củng cố đoàn kết, ngày 19/3/1958, nói chuyện với Hội nghị mở rộng của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Người đã dặn: "Đoàn kết thật sự nghĩa là mục đích phải nhất trí và lập trường cũng phải nhất trí. Đoàn kết thực sự nghĩa là vừa đoàn kết, vừa đấu tranh, học hỏi những cái tốt của nhau, phê bình những cái sai của nhau và phê bình trên lập trường thân ái, vì nước, vì dân"[2].
Từ thực tiễn đó, việc khắc phục bệnh "đoàn kết xuôi chiều", "dân chủ hình thức" là một trong những việc quan trọng và phải được quan tâm giải quyết một cách thường xuyên, liên tục trong công tác xây dựng Đảng. Để thực hiện hiệu quả, cần làm tốt một số giải pháp sau:
Một là, các cấp ủy đảng cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đảng viên quán triệt sâu sắc các nguyên tắc tổ chức và hoạt động cơ bản của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, nâng cao năng lực làm chủ và đề cao ý thức trách nhiệm đối với mọi hoạt động của cấp ủy, tổ chức đảng mà mình sinh hoạt, cần đề cao trách nhiệm nêu gương theo tinh thần của Quy định số 55-QĐ/TW ngày 19/12/2016 của Bộ Chính trị "Về một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên" và Quy định số 08-QĐi/TW ngày 28/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương khoá XII "Về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương". Thật sự dân chủ trong phân công công tác, chủ trì các cuộc họp, lắng nghe và tôn trọng ý kiến các thành viên, kể cả những ý kiến trái chiều. Khuyến khích thảo luận, tranh luận thẳng thắn, xây dựng; khuyến khích tự phê bình và phê bình, tiếp thu những ý kiến đúng đắn một cách cầu thị; không hách dịch, áp đặt ý kiến cá nhân; tránh trù dập người có ý kiến khác.
Hai là, nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình gắn với phát huy dân chủ trong tổ chức đảng là một phương pháp căn bản để tránh "đoàn kết xuôi chiều" hiện nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, đoàn kết không có nghĩa là xuôi chiều, dễ người dễ ta. Để trong Đảng đoàn kết, trở thành một khối thống nhất phải thật sự nghiêm chỉnh thực hiện tự phê bình và phê bình và phải chỉnh đốn lại Đảng. Làm tốt vấn đề này sẽ phát huy ưu điểm, tìm ra khuyết điểm để giúp nhau sửa chữa, giải quyết kịp thời những ý kiến chưa thống nhất trong nội bộ. Phê bình "phải ráo riết, triệt để, thật thà, không nể nang, không thêm bớt" nhưng phải thể hiện tính nhân văn. Phải tự giác nhận và vạch ra khuyết điểm của mình trước tập thể; thái độ khi tiếp thu phê bình phải cầu thị, nhã nhặn, phải biết lắng nghe, thể hiện sự tiếp thu một cách thiện chí và quyết tâm sửa chữa; tránh hiện tượng có nhận khuyết điểm nhưng không tâm phục khẩu phục, nên nhận qua loa, đại khái, hời hợt; không quyết tâm sửa chữa, thậm chí vẫn tiếp tục mắc phải những khuyết điểm đó.
Ba là, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa cơ hội; tăng cường kiểm tra, giám sát, chỉ đạo của cấp uỷ cấp trên, nhất là chủ động phát hiện sớm những hiện tượng có biểu hiện mất đoàn kết để giáo dục, ngăn chặn kịp thời; không để vụ việc còn manh nha trở thành mất đoàn kết trong tổ chức đảng; chú trọng kiểm tra, giám sát người đứng đầu cấp uỷ, tổ chức đảng trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Do đó chống chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa cơ hội, tăng cường kiểm tra, giám sát của cấp uỷ cấp trên cũng là góp phần ngăn chặn, loại trừ những cán bộ, đảng viên suy thoái, ngăn chặn, loại trừ phe nhóm, gây mất đoàn kết để góp phần xây dựng Đảng bộ ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Bốn là, cần nhấn mạnh vai trò gương mẫu của người đứng đầu. Thủ trưởng phải công tâm, công bằng, thật sự là trung tâm, hạt nhân đoàn kết, quy tụ được người tài, người thẳng thắn, có ý kiến khác mình. Không có thắng lợi chung chung, thành tựu chung chung. Thực hiện tốt Quy định số 96-QĐ/TW ngày 02/02/2023 của Bộ Chính trị về việc lấy phiếu tín nhiệm đối với chức danh, chức vụ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị. Trong các tiêu chí để lấy phiếu tín nhiệm, quy định nêu cụ thể về việc đánh giá "ý thức tổ chức kỷ luật, việc chấp hành các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình". Như vậy, những người "dĩ hòa vi quý", né tránh đấu tranh sẽ không nhận được sự tín nhiệm của tập thể.
Năm là, thực hiện tốt Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Bao gồm những nội dung phải công khai, hình thức và thời điểm công khai; những nội dung được bàn và quyết định; những nội dung được tham gia ý kiến; những nội dung, hình thức kiểm tra, giám sát. Ở các địa phương, cơ quan, đơn vị, nếu thực hiện tốt các nội dung nêu trên sẽ tránh được "dân chủ hình thức", là môi trường dễ nảy sinh sự thiếu thống nhất, mất đoàn kết trong nội bộ, tiềm ẩn mầm mống hình thành các "nhóm lợi ích", tác động không nhỏ đến tư tưởng và tâm lý xã hội, xói mòn niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước.
Tóm lại, đoàn kết, thống nhất là vấn đề sống còn của Đảng, là nguyên tắc cơ bản có vị trí hàng đầu trong tổ chức và hoạt động của Đảng. Nhưng phải là đoàn kết thực sự, đoàn kết trên cơ sở thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của địa phương, tổ chức, đơn vị; tránh "đoàn kết xuôi chiều" là giả tạo và hình thức. Vì vậy, xây dựng khối đoàn kết thống nhất thực sự trong Đảng, tránh "đoàn kết xuôi chiều" là một trong những nhiệm vụ cốt yếu, thường xuyên của công tác xây dựng Đảng hiện nay./.
ThS. GVC. Lê Mỹ Dung
Khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh Thanh Hóa