Từ khóa: Đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; mạng xã hội.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mạng xã hội ngày càng trở thành không gian quan trọng để sinh viên tiếp nhận, trao đổi, chia sẻ thông tin và tham gia các hoạt động xã hội. Bên cạnh những giá trị tích cực trong kết nối, học tập, nghiên cứu và mở rộng tri thức, môi trường này cũng tạo điều kiện để các thông tin sai trái, xuyên tạc, thù địch lan truyền nhanh chóng, tác động trực tiếp đến nhận thức, thái độ và hành vi của người sử dụng.
Sinh viên là lực lượng trẻ, năng động, có trình độ, nhạy bén với công nghệ và thường xuyên tương tác trên các nền tảng số; vì vậy, đây vừa là nhóm dễ chịu tác động của thông tin tiêu cực, vừa là lực lượng có khả năng tham gia chủ động vào quá trình nhận diện, đấu tranh và phản bác các thông tin sai trái, thù địch. Việc nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận về sự tham gia của sinh viên trong hoạt động này có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức, định hướng hành vi, phát huy trách nhiệm và năng lực tham gia của sinh viên trên không gian mạng. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích khái niệm, nội dung, phương thức và vai trò của sinh viên trong đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội.
2. Một số khái niệm liên quan
Khái niệm sinh viên
Theo Từ điển Giáo dục học: "Sinh viên là người học của cơ sở giáo dục cao đẳng, đại học"(1). Dưới góc độ pháp lý, Luật Giáo dục đại học (năm 2025) xác định người học tại cơ sở giáo dục đại học bao gồm sinh viên của chương trình đào tạo đại học, học viên của chương trình đào tạo thạc sĩ và nghiên cứu sinh của chương trình đào tạo tiến sĩ. Từ các cách tiếp cận trên, có thể hiểu, sinh viên là người đang theo học chương trình đào tạo đại học tại cơ sở giáo dục đại học, thực hiện các hoạt động học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học và các hoạt động xã hội theo mục tiêu, yêu cầu của quá trình đào tạo.
Sinh viên là một bộ phận của lực lượng trẻ có trình độ học vấn, đang trong quá trình hình thành và phát triển về tri thức, nghề nghiệp, bản lĩnh, nhân cách và trách nhiệm xã hội; đồng thời là nhóm có mức độ tiếp cận, sử dụng Internet và các nền tảng mạng xã hội tương đối thường xuyên. Những đặc điểm này tạo điều kiện để sinh viên tiếp nhận, trao đổi, sản xuất và lan truyền thông tin, đồng thời tham gia vào các hoạt động xã hội, trong đó có đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội.
Khái niệm đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội
Theo khoản 1, Điều 2 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, Luật số 01/2026/QH16 quy định: "Thông tin là tin, dữ liệu được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác do cơ quan, đơn vị tạo ra hoặc nắm giữ"(2). Từ các cách tiếp cận trên, có thể hiểu thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng, dữ liệu phản ánh hiện thực khách quan và truyền đạt thông qua ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh hoặc các phương tiện biểu đạt khác nhằm mục đích nhận thức và tác động đến tư tưởng, hành vi của con người, xã hội.
Theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt: "Sai trái là không đúng, không phù hợp với lẽ phải, lẽ ra không nên làm, không nên có"(3). Trong lĩnh vực tư tưởng, "sai trái" được hiểu là những nhận thức, quan điểm, thái độ và hành vi không đúng, không phù hợp với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chuẩn mực xã hội. Trong Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: "Thù địch là kẻ ở phía đối lập, có hành động, tư tưởng chống đối lại một cách quyết tiệt (nói khái quát)"(4). Dưới góc độ pháp lý, khoản 25, Điều 3 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định: "Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin được thiết lập trên nền tảng trang thông tin điện tử hoặc ứng dụng trên mạng, cung cấp các dịch vụ, công cụ cho phép người sử dụng dịch vụ cung cấp, trao đổi, tương tác, chia sẻ thông tin với nhau"(5). Cách tiếp cận này làm rõ mạng xã hội không chỉ là môi trường kết nối mà còn là hệ thống cung cấp các công cụ để người sử dụng trực tiếp tạo lập, trao đổi, tương tác và lan truyền thông tin.
Trên cơ sở các khái niệm "sinh viên" và "đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội" đã được làm rõ, có thể hiểu: Sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội là hoạt động có ý thức, chủ động của sinh viên nhằm nhận diện, kiểm chứng, phân tích và phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc, thù địch được đăng tải, chia sẻ, lan truyền trên các nền tảng mạng xã hội; đồng thời cung cấp, chia sẻ và lan tỏa thông tin đúng đắn, tích cực, qua đó góp phần hạn chế sự lan truyền và tác động tiêu cực của thông tin sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và lợi ích quốc gia - dân tộc.
Trước sự lan truyền của thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội, sinh viên cần phát huy vai trò chủ thể nhận diện, phản bác, bảo vệ nhận thức, củng cố niềm tin và xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, cụ thể:
Chủ thể tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội là sinh viên. Với tư cách là chủ thể trực tiếp của hoạt động này, sinh viên nhận diện, kiểm chứng, phân tích, phản bác thông tin sai trái, thù địch; đồng thời cung cấp, chia sẻ và lan tỏa thông tin đúng đắn, tích cực trên các nền tảng mạng xã hội.
Mục đích của sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội là góp phần hạn chế sự lan truyền và tác động tiêu cực của thông tin sai trái, thù địch; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và lợi ích quốc gia - dân tộc; góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, củng cố nhận thức, niềm tin và trách nhiệm xã hội của người sử dụng mạng xã hội.
3. Nội dung sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội
Một là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ cần: "nhấn mạnh hơn nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng"(6). Vì vậy, nội dung này tập trung vào việc nhận diện, phân tích và phản bác những thông tin phủ nhận giá trị khoa học, cách mạng và sức sống của chủ nghĩa Mác - Lênin; xuyên tạc nguồn gốc, bản chất, nội dung và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh; cố tình tách rời hoặc đối lập tư tưởng Hồ Chí Minh với chủ nghĩa Mác - Lênin; phủ nhận vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Đồng thời, cần làm rõ tính khoa học, cách mạng, nhân văn, giá trị phương pháp luận và khả năng vận dụng, phát triển sáng tạo của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện cụ thể của Việt Nam.
Sinh viên tham gia nội dung này cần nhận thức đúng mối quan hệ thống nhất giữa chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong nền tảng tư tưởng của Đảng; thấy rõ sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực tiễn cách mạng. Việc phản bác phải dựa trên cơ sở lý luận khoa học, tư liệu lịch sử xác thực và thực tiễn cách mạng Việt Nam, qua đó góp phần khẳng định giá trị và sức sống của nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố nhận thức và niềm tin trước những thông tin xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hai là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Sinh viên tập trung nhận diện và phản bác những thông tin xuyên tạc mục tiêu, quan điểm, nội dung, cơ sở lý luận và thực tiễn của chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; xuyên tạc mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vai trò lãnh đạo của Đảng, bản chất và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; bóp méo các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Quá trình tham gia đấu tranh đòi hỏi sinh viên phải phân biệt rõ giữa những ý kiến góp ý, phản biện, kiến nghị chính đáng với những thông tin cố tình bóp méo, xuyên tạc hoặc phủ nhận. Việc phản bác phải xuất phát từ quan điểm, đường lối của Đảng, quy định của pháp luật, các căn cứ khoa học và thực tiễn khách quan; đồng thời đặt từng chủ trương, chính sách trong bối cảnh lịch sử, điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể để đánh giá đúng bản chất và ý nghĩa. Qua đó, góp phần hình thành nhận thức đúng đắn về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Ba là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm phủ nhận những thành tựu của công cuộc đổi mới.
Đối với những thông tin phủ nhận thành tựu đổi mới, sinh viên cần tập trung nhận diện và phản bác các biểu hiện cố tình hạ thấp hoặc bóp méo những kết quả Việt Nam đạt được trong quá trình phát triển; tuyệt đối hóa những khó khăn, hạn chế, bất cập hoặc hiện tượng tiêu cực để quy kết thành bản chất của công cuộc đổi mới; tách một số hiện tượng riêng lẻ khỏi bối cảnh và xu hướng phát triển chung để tạo ra cái nhìn phiến diện, tiêu cực về đất nước. Cùng với đó, cần làm rõ những thành tựu chủ yếu của công cuộc đổi mới trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế, cũng như sự thay đổi về thế và lực, đời sống nhân dân và vị thế quốc tế của Việt Nam.
Yêu cầu đặt ra là sinh viên phải nhận thức toàn diện quá trình đổi mới, không tuyệt đối hóa thành tựu nhưng cũng không từ những hạn chế, khuyết điểm để phủ nhận những kết quả đã đạt được. Qua đó, góp phần khẳng định ý nghĩa, giá trị và kết quả của công cuộc đổi mới, đồng thời đấu tranh với những cách nhìn phiến diện, quy chụp và xuyên tạc thực tiễn phát triển đất nước.
Bốn là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các luận điệu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền nhằm kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong môi trường đại học, sinh viên đến từ nhiều vùng miền, dân tộc, tôn giáo khác nhau cùng học tập, sinh hoạt và gắn bó với nhau. Chính từ thực tế đời sống đa dạng đó, cùng với những kiến thức được trang bị và khả năng tiếp cận thông tin, sinh viên tham gia nhận diện, phân tích và phản bác những thông tin bịa đặt, xuyên tạc chính sách dân tộc, tôn giáo. Qua đó, cần làm rõ quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nước về bình đẳng giữa các dân tộc, tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quyền con người, quyền công dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Bên cạnh dó, khi tham gia đấu tranh với loại thông tin này, sinh viên cần nhận thức đúng tính nhạy cảm, phức tạp của các vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền, tránh cách nhìn đơn giản, cực đoan hoặc đồng nhất mọi ý kiến khác biệt với thông tin thù địch. Qua đó, góp phần củng cố sự đồng thuận xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Năm là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các thông tin quy chụp, xuyên tạc từ hạn chế, sai sót của một số cán bộ, đảng viên thành sai lầm của cả hệ thống chính trị.
Trước những thông tin lợi dụng các vụ việc tiêu cực, hạn chế, khuyết điểm hoặc sai phạm của một số cán bộ, đảng viên để suy diễn, quy chụp thành bản chất của đội ngũ cán bộ, của Đảng, Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị, sinh viên cần nhận diện rõ thủ pháp lấy cái cá biệt để phủ nhận cái chung, lấy hiện tượng để quy kết bản chất. Đồng thời, cần phản bác những thông tin xuyên tạc công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xử lý cán bộ vi phạm thành biểu hiện của mâu thuẫn, đấu đá nội bộ hoặc khủng hoảng của hệ thống chính trị.
Yêu cầu đặt ra đối với sinh viên là phải nhìn nhận khách quan những hạn chế, khuyết điểm, sai phạm của cán bộ, đảng viên, không né tránh, bao biện hoặc phủ nhận những vấn đề có thật. Đồng thời, phân biệt đúng giữa sai phạm của cá nhân, một bộ phận với bản chất, mục tiêu và hoạt động của Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị. Qua đó góp phần khắc phục cách nhìn phiến diện, quy chụp và những thông tin lợi dụng sai phạm cá nhân để phủ nhận toàn bộ hệ thống.
Sáu là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác các thông tin xuyên tạc thân thế, phủ nhận công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Sinh viên cần tập trung nhận diện và phản bác những thông tin bịa đặt, xuyên tạc về thân thế, đời tư, quá trình hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh; những quan điểm hạ thấp hoặc phủ nhận vai trò, công lao và những cống hiến của Người đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; xuyên tạc tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; cố tình tách rời hoặc đối lập tư tưởng Hồ Chí Minh với chủ nghĩa Mác - Lênin. Đồng thời, cần làm rõ sự thật lịch sử về cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng như giá trị khoa học, cách mạng, nhân văn của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đấu tranh phản bác các thông tin xuyên tạc về Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi sinh viên phải dựa trên các tư liệu lịch sử xác thực, tác phẩm của Người, tài liệu lưu trữ, kết quả nghiên cứu khoa học và thực tiễn cách mạng Việt Nam. Việc phản bác cần bảo đảm tính khoa học, khách quan, lịch sử và cụ thể, tránh chỉ dựa trên cảm xúc hoặc sự ngưỡng mộ; đồng thời làm rõ vị trí của tư tưởng Hồ Chí Minh trong nền tảng tư tưởng của Đảng và giá trị những cống hiến của Người đối với cách mạng Việt Nam. Qua đó, góp phần bảo vệ sự thật lịch sử, giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách và di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
4. Phương thức sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội
Một là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch bằng trao đổi, bình luận, tranh luận và phản biện trực tiếp trên mạng xã hội.
Đây là phương thức sinh viên trực tiếp sử dụng tài khoản cá nhân hoặc tham gia các nhóm, diễn đàn, cộng đồng trực tuyến để tiếp cận, nhận diện và phản hồi đối với những thông tin sai trái, thù địch đang được đăng tải, chia sẻ trên mạng xã hội. Thông qua bình luận, trao đổi, tranh luận và phản biện, sinh viên sử dụng lý lẽ, luận cứ, bằng chứng và nguồn thông tin đáng tin cậy để chỉ ra những điểm sai lệch, thiếu căn cứ, xuyên tạc hoặc ngụy biện trong nội dung cần phản bác; đồng thời cung cấp cách hiểu đúng đắn về vấn đề đang được trao đổi.
Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu cần "Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng"(7). Trên cơ sở đó, việc sử dụng phương thức này đòi hỏi sinh viên phải có khả năng kiểm chứng thông tin, tư duy logic, kỹ năng lập luận và văn hóa tranh luận trên môi trường số. Phản bác cần dựa trên sự thật, thông tin có nguồn gốc rõ ràng và lý lẽ thuyết phục; tránh xúc phạm, công kích cá nhân, tranh luận cực đoan hoặc sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực. Sinh viên cũng cần cân nhắc tính chất, mức độ và phạm vi ảnh hưởng của từng thông tin để lựa chọn cách thức phản hồi phù hợp, tránh vô tình làm tăng mức độ lan truyền của những nội dung sai trái, thù địch.
Hai là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch bằng cung cấp, chia sẻ và lan tỏa thông tin chính thống, đúng đắn, tích cực trên mạng xã hội.
Đây là phương thức thể hiện sự kết hợp giữa "xây" và "chống", trong đó việc cung cấp và lan tỏa thông tin đúng đắn được coi là một cách thức chủ động góp phần phòng ngừa, hạn chế ảnh hưởng của thông tin sai trái, thù địch. Sinh viên có thể lựa chọn, chia sẻ những thông tin từ các cơ quan của Đảng, Nhà nước, cơ quan báo chí chính thống, cơ sở nghiên cứu, tổ chức có thẩm quyền và những nguồn thông tin có độ tin cậy; đồng thời giới thiệu, giải thích hoặc tóm lược nội dung theo cách phù hợp với khả năng tiếp nhận của công chúng trên mạng xã hội. Qua đó, thông tin chính xác được mở rộng phạm vi tiếp cận, góp phần tạo cơ sở để người sử dụng mạng xã hội nhận diện và đối chiếu với những nội dung sai lệch.
Phương thức này không đồng nhất với việc chia sẻ thông tin một cách máy móc. Sinh viên cần biết lan tỏa thông tin tích cực, bảo đảm tính chính xác, kịp thời, có định hướng và phù hợp với đặc điểm của từng nền tảng mạng xã hội, qua đó góp phần mở rộng không gian thông tin lành mạnh và nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai trái, thù địch của cộng đồng.
Ba là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch thông qua các hoạt động có tổ chức của nhà trường, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các tổ chức, lực lượng có liên quan.
Đây là phương thức tập hợp sự tham gia của sinh viên trong những hoạt động có mục tiêu, nội dung và định hướng tương đối thống nhất. Thông qua các cuộc thi, diễn đàn, tọa đàm, sinh hoạt chính trị, hoạt động truyền thông, câu lạc bộ, đội, nhóm và các chương trình do nhà trường, tổ chức Đoàn, Hội hoặc các chủ thể có liên quan tổ chức, sinh viên có điều kiện tham gia đấu tranh phản bác theo kế hoạch, chủ đề và yêu cầu cụ thể.
Để phương thức này phát huy hiệu quả, sự tham gia của sinh viên cần được đặt trong mối quan hệ giữa tính chủ động của cá nhân với sự định hướng, tổ chức và hỗ trợ của các chủ thể có liên quan. Nội dung hoạt động phải bám sát những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, hình thức tổ chức phù hợp với đặc điểm của sinh viên và môi trường truyền thông số; đồng thời tạo điều kiện để sinh viên trực tiếp trao đổi, phân tích, thực hành nhận diện và phản bác thông tin sai trái, thù địch. Qua đó, hoạt động có tổ chức không chỉ tạo sức lan tỏa mà còn góp phần hình thành kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh cần thiết cho sinh viên khi tham gia đấu tranh trên mạng xã hội.
Bốn là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch thông qua nghiên cứu khoa học, viết bài chính luận, tuyên truyền và tham gia các diễn đàn học thuật.
Đây là phương thức đòi hỏi sinh viên vận dụng tương đối sâu kiến thức lý luận, chuyên môn và phương pháp nghiên cứu để phân tích, lý giải và phản bác các thông tin sai trái, thù địch. Thông qua nghiên cứu khoa học, bài viết chính luận, bài tuyên truyền, tham luận khoa học, hội thảo, tọa đàm và diễn đàn học thuật, sinh viên có thể làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của những vấn đề bị xuyên tạc, nhận diện phương thức, thủ đoạn tạo lập và lan truyền thông tin sai trái, đồng thời xây dựng hệ thống luận cứ, dẫn chứng có cơ sở khoa học để phản bác.
Phương thức này yêu cầu sinh viên tuân thủ các nguyên tắc khoa học, bảo đảm tính khách quan, chính xác và có căn cứ; sử dụng nguồn tài liệu rõ ràng, đáng tin cậy và tôn trọng chuẩn mực học thuật. Việc phản bác phải được thực hiện bằng lập luận khoa học, tránh suy diễn, đơn giản hóa hoặc chỉ thể hiện quan điểm cảm tính.
Năm là, sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch bằng ứng dụng công nghệ số và các hình thức truyền thông đa phương tiện.
Sự phát triển của mạng xã hội làm cho thông tin ngày càng được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau như văn bản, hình ảnh, đồ họa, âm thanh, video ngắn, podcast và các sản phẩm đa phương tiện. Vì vậy, bên cạnh hình thức phản bác bằng văn bản truyền thống, sinh viên có thể sử dụng các công cụ và kỹ năng số để chuyển tải nội dung phản bác thành những sản phẩm truyền thông phù hợp với đặc điểm của từng nền tảng và thói quen tiếp nhận của công chúng.
Việc ứng dụng công nghệ số trong đấu tranh phản bác phải gắn với yêu cầu bảo đảm tính chính xác của nội dung, tính phù hợp của hình thức và trách nhiệm của người sản xuất, chia sẻ sản phẩm truyền thông. Sinh viên cần biết lựa chọn nền tảng, định dạng và cách thức biểu đạt phù hợp với từng nhóm công chúng; đồng thời chú trọng kiểm chứng dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, tôn trọng bản quyền và các chuẩn mực đạo đức trên môi trường số.
5. Vai trò của sinh viên tham gia đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội
Một là, góp phần trực tiếp ngăn chặn, làm giảm tác động tiêu cực của các thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội.
Thông tin sai trái, thù địch khi được đăng tải và lan truyền trên mạng xã hội có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong thời gian rất ngắn, bởi tốc độ lan truyền của thông tin trực tuyến là vô cùng nhanh chóng và khó kiểm soát. Chính vì vậy, khi sinh viên chủ động phát hiện, lên tiếng phản bác, báo cáo hoặc chia sẻ nội dung phản bác kịp thời, họ đóng vai trò như một "rào cản" ngay tại tầng đầu tiên của quá trình lan truyền thông tin. Với số lượng đông đảo, hiện diện thường xuyên trên các nền tảng mạng xã hội và khả năng tiếp cận công nghệ tốt, sinh viên có thể phát hiện và phản bác thông tin sai lệch ở nhiều không gian mạng khác nhau mà các cơ quan chức năng khó có thể bao quát hết. Sự tham gia đó làm giảm đáng kể mức độ ảnh hưởng của luồng thông tin độc hại, hạn chế khả năng thao túng nhận thức, gây hoang mang dư luận hay kích động tâm lý trong cộng đồng.
Hai là, góp phần lan tỏa thông tin chính thống, định hướng dư luận xã hội trên không gian mạng.
Trong một môi trường mạng xã hội bị bủa vây bởi các nội dung giật gân, bóp méo sự thật, thông tin chính thống đôi khi bị lấn át và khó tiếp cận đến đông đảo người dùng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ"(8), mỗi sinh viên hôm nay là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng số, dùng ngôn luận làm vũ khí để lan tỏa sự thật và đấu tranh trực diện với thông tin sai lệch. Với lợi thế về trình độ học vấn, sinh viên có khả năng chuyển hóa thông tin chính trị - xã hội vốn có tính hàn lâm trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn, từ đó mở rộng phạm vi tiếp cận của nguồn tin chính thống và định hướng dư luận theo chiều hướng tích cực.
Ba là, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức cảnh giác và trách nhiệm xã hội của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Trong bối cảnh các thủ đoạn diễn biến hòa bình ngày càng tinh vi, việc sinh viên chủ động vạch trần các phương thức lừa mị, xuyên tạc chính là tiền đề quan trọng để bảo vệ nhận thức chung của xã hội. Với trình độ nhận thức và tư duy phản biện sắc bén, sinh viên không chỉ bảo vệ bản thân mà còn trở thành những điểm tựa về nhận thức, giúp cộng đồng mạng nhận diện rõ bản chất của các luồng thông tin xấu độc. Điều này không dừng lại ở việc cung cấp kiến thức, mà còn lan tỏa tinh thần trách nhiệm cá nhân đối với vận mệnh quốc gia trên không gian số. Chính sự kiên định về lập trường và tính tiên phong trong hành động, sinh viên trực tiếp dẫn dắt, tạo lập thói quen ứng xử văn minh và ý thức cảnh giác cao độ trong cộng đồng, từ đó xây dựng một "thế trận lòng dân" vững chắc ngay trên môi trường mạng xã hội.
Bốn là, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh, qua đó giữ vững ổn định chính trị - xã hội.
Xét đến cùng, các thông tin sai trái, thù địch trên mạng xã hội đều hướng tới mục tiêu xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, vì vậy, mỗi hành động đấu tranh phản bác của sinh viên chính là đang góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Sự nhập cuộc quyết liệt của sinh viên không chỉ giúp "thanh lọc" môi trường số mà còn trực tiếp triệt tiêu các mầm mống kích động, gây rối từ sớm, từ xa, qua đó góp phần giữ vững sự đồng thuận xã hội và ổn định chính trị - nền tảng cốt lõi để đất nước phát triển bền vững. Bám sát quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, đó là: "Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng lại ở việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chống phá mà đã chủ động xây dựng thế trận thông tin liên hoàn, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống "phủ xanh" không gian mạng"(9).
Phạm Ngọc Mai, Đàm Thu Hoài
Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Tài liệu tham khảo:
(1) Hiền Bùi, Từ điển Giáo dục học, Nxb. Từ điển Bách khoa, H.2001, tr.71.
(2) Quốc hội, Luật Tiếp cận thông tin, Luật số 01/2026/QH16, ngày 23/4/2026.
(3), (4) Hoàng Phê, Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Đà Nẵng, Đà Nẵng 2003, tr.844, 958.
(5) Chính phủ, Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 09/11/2024 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, Hà Nội.
(6) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 2, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.359.
(7) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.248.
(8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.616.
(9) Báo Điện tử Chính phủ, Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác Tuyên giáo và Dân vận của Đảng năm 2025, https://baochinhphu.vn/toan-van-phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-hoi-nghi-toan-quoc-tong-ket-cong-tac-tuyen-giao-va-dan-van-cua-dang-nam-2025-102251219124233027.htm