1. Đặt vấn đề
Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 chỉ rõ: "Giáo dục và đào tạo trong Quân đội là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, quan trọng hàng đầu của cấp ủy, chỉ huy các cấp; là một trong những khâu then chốt, đột phá, quyết định đến chất lượng xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ , hiện đại" [1]. Vì vậy, xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là yêu cầu khách quan, tất yếu trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và sự nghiệp xây dựng quân đội hiện nay. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý, điều hành nhà trường. Điều đó đòi hỏi các nhà trường quân đội không chỉ đổi mới về cơ sở vật chất, hạ tầng và phương thức hoạt động mà còn phải phát huy hiệu quả nguồn lực con người, nhất là những lực lượng có khả năng tiếp cận, ứng dụng và làm chủ tri thức, công nghệ mới.
Trong các nhà trường quân đội, sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực, có những ưu thế về sức trẻ, trình độ, khả năng tiếp cận khoa học, công nghệ và tinh thần đổi mới, sáng tạo. Thực tiễn cho thấy, nguồn lực sĩ quan trẻ đã và đang tham gia ngày càng sâu vào các hoạt động của nhà trường, song khả năng phát huy còn chịu sự tác động của nhiều yếu tố và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại. Vì vậy, nghiên cứu làm rõ những yếu tố tác động và đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những yếu tố tác động đến phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình chịu sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố. Những yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và tạo ra cả điều kiện thuận lợi cũng như những yêu cầu mới đối với quá trình phát huy nguồn lực. Vì vậy, nhận diện đúng các yếu tố tác động có ý nghĩa quan trọng trong xác định nội dung và phương thức tác động phù hợp.
Một là, sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người chỉ huy các cấp. Đây là yếu tố có ý nghĩa định hướng đối với quá trình phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ. Chủ trương, quan điểm của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại được cụ thể hóa trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc học viện, Ban Giám hiệu nhà trường và cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa, đơn vị. Nhận thức, trách nhiệm và phương thức lãnh đạo, quản lý của các chủ thể tác động trực tiếp đến việc xác định vị trí, giao nhiệm vụ, tạo môi trường và sử dụng sĩ quan trẻ.
Hai là, năng lực, trình độ, tính tích cực, chủ động, tự giác của bản thân sĩ quan trẻ. Đây là yếu tố nội tại, trực tiếp quyết định khả năng chuyển hóa các điều kiện bên ngoài thành kết quả hoạt động. Bên cạnh phẩm chất chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và trình độ chuyên môn, năng lực số, khả năng nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ, tư duy đổi mới, khả năng thích ứng và tinh thần tự học có ảnh hưởng ngày càng rõ đến mức độ tham gia của sĩ quan trẻ vào quá trình xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại. Trong cùng một môi trường và điều kiện, những sĩ quan trẻ có năng lực, ý thức trách nhiệm và tính chủ động cao sẽ có khả năng tiếp cận nhanh hơn, vận dụng hiệu quả hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn.
Ba là, cơ chế, chính sách, môi trường và điều kiện để phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ. Phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại cần được đặt trong hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp và môi trường hoạt động thuận lợi. Cơ chế, chính sách phải tạo cơ sở để sĩ quan trẻ được đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và đánh giá phù hợp với năng lực, sở trường và yêu cầu nhiệm vụ; đồng thời ghi nhận đúng mức những đóng góp trong giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Cùng với đó, cần xây dựng môi trường làm việc dân chủ, khoa học, chính quy, kỷ luật, khuyến khích trao đổi, sáng tạo và phát huy trí tuệ của sĩ quan trẻ, tạo điều kiện để lực lượng này được tham gia và đóng góp ngày càng sâu vào các hoạt động của nhà trường.
Bốn là, phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ phải được tiến hành đồng bộ, thường xuyên, liên tục. Phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình tổng hợp, liên quan đến nhiều mặt hoạt động và nhiều chủ thể, do đó phải được tiến hành đồng bộ, thống nhất, thường xuyên và liên tục. Nội dung phát huy không chỉ tập trung vào một nhiệm vụ hay một thời điểm nhất định mà phải gắn với giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, điều hành, chuyển đổi số và xây dựng môi trường văn hóa của nhà trường. Đồng thời, cần bảo đảm sự gắn kết giữa phát huy năng lực chuyên môn, khoa học, công nghệ với phẩm chất chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm của sĩ quan trẻ, tạo sự thống nhất giữa yêu cầu nhiệm vụ với quá trình học tập, rèn luyện và phát triển của mỗi cá nhân.
2.2. Giải pháp phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể về phát huy vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ. Phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ trước hết phải bắt đầu từ nhận thức đúng về vị trí, tiềm năng và khả năng đóng góp của lực lượng này trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại. Cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng, khoa giáo viên và các đơn vị cần nhận thức đầy đủ rằng sĩ quan trẻ không chỉ là lực lượng thực hiện nhiệm vụ mà còn là nguồn lực trí tuệ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng của nhà trường. Trên cơ sở quán triệt quan điểm, chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, cần cụ thể hóa trong nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phù hợp với đặc điểm của từng nhà trường.
Quá trình nâng cao nhận thức, cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong tạo lập môi trường và điều kiện để sĩ quan trẻ phát huy năng lực. Đảng ủy, Ban Giám đốc học viện, Ban Giám hiệu nhà trường và cấp ủy, chỉ huy các cấp phải thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo, quan tâm phát hiện, sử dụng và bồi dưỡng những sĩ quan trẻ có năng lực; đồng thời coi kết quả phát huy nguồn lực này là một nội dung gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ và thực hiện nhiệm vụ của nhà trường. Cán bộ chủ trì cần phát huy vai trò nêu gương trong tiếp cận và ứng dụng khoa học, công nghệ, tôn trọng trí tuệ, khuyến khích sáng tạo và tiếp thu những đề xuất phù hợp của sĩ quan trẻ. Qua đó tạo sự thống nhất từ nhận thức đến hành động, khắc phục biểu hiện xem việc phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ chỉ là nhiệm vụ riêng của tổ chức đoàn hoặc của một số cơ quan, đơn vị.
Hai là, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng, năng lực của nguồn lực sĩ quan trẻ đáp ứng yêu cầu nhà trường thông minh, hiện đại. Năng lực của sĩ quan trẻ là yếu tố trực tiếp quyết định khả năng tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ những thành tựu khoa học, công nghệ. Vì vậy, đào tạo, bồi dưỡng phải hướng vào phát triển toàn diện phẩm chất, trình độ chuyên môn, năng lực số, năng lực nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ và khả năng thích ứng với phương thức hoạt động hiện đại. Nội dung bồi dưỡng cần xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của từng vị trí công tác, tránh dàn trải, hình thức; đồng thời kết hợp giữa kiến thức nền tảng với những nội dung chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, công nghệ mô phỏng, an toàn thông tin và các công nghệ có liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ của nhà trường.
Cùng với đổi mới nội dung, cần đa dạng hóa phương thức đào tạo, bồi dưỡng, kết hợp giữa học tập tập trung, trực tuyến, tự học, tự nghiên cứu và học tập thông qua thực tiễn. Chú trọng hình thức giao nhiệm vụ, giải quyết những vấn đề thực tiễn của nhà trường để sĩ quan trẻ vừa học tập, vừa vận dụng kiến thức, từng bước hình thành năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Căn cứ kết quả đào tạo, bồi dưỡng và năng lực thực tế cần quan tâm bố trí, sử dụng phù hợp, tạo điều kiện để mỗi sĩ quan trẻ phát huy đúng sở trường, đồng thời hình thành lực lượng nòng cốt có khả năng đảm nhiệm những nhiệm vụ đòi hỏi trình độ chuyên sâu về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, chú trọng xây dựng môi trường số, cơ chế và điều kiện thuận lợi để sĩ quan trẻ phát huy năng lực, đổi mới sáng tạo. Tiềm năng của nguồn lực sĩ quan trẻ chỉ có thể trở thành hiệu quả thực tế khi được đặt trong môi trường hoạt động phù hợp. Vì vậy, các nhà trường cần tạo điều kiện để sĩ quan trẻ được tham gia vào những nhiệm vụ mới, nhiệm vụ khó, nhất là các nhiệm vụ liên quan đến chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Việc giao nhiệm vụ cần gắn với năng lực, sở trường và mức độ trưởng thành của từng cá nhân, đồng thời bảo đảm rõ trách nhiệm, quyền hạn và điều kiện thực hiện. Qua thực tiễn, kịp thời phát hiện những nhân tố có năng lực, những sáng kiến có giá trị để tiếp tục bồi dưỡng và phát triển.
Giải pháp này đòi hỏi cần xây dựng môi trường cởi mở, chú trọng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; tăng cường liên kết giữa sĩ quan trẻ với đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm, chuyên gia, giảng viên và các lực lượng khác trong nhà trường. Quan tâm hình thành các nhóm nghiên cứu, nhóm ứng dụng công nghệ và những mô hình phù hợp để tập hợp trí tuệ, chia sẻ kinh nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tiễn. Đối với các sáng kiến, sản phẩm khoa học, công nghệ mới, cần tổ chức thử nghiệm trong phạm vi, điều kiện và quy định cho phép; đồng thời chú trọng đánh giá, hoàn thiện và đưa những sản phẩm có giá trị vào thực tiễn. Qua đó tạo môi trường để quá trình chuyển hóa từ tri thức, năng lực của sĩ quan trẻ thành sáng kiến, sản phẩm và hiệu quả công tác được thực hiện thực chất.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và bảo đảm các điều kiện cần thiết, tạo động lực phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ. Phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ cần được bảo đảm bằng cơ chế đánh giá, sử dụng và ghi nhận phù hợp với đặc thù hoạt động của nhà trường quân đội. Trong đánh giá cán bộ, cần quan tâm đầy đủ đến năng lực chuyên môn, năng lực số, kết quả nghiên cứu, sáng kiến và hiệu quả ứng dụng vào thực tiễn, tránh chỉ đánh giá dựa trên mức độ hoàn thành công việc thường xuyên. Cùng với đó, thực hiện tốt công tác quy hoạch, bố trí, sử dụng và bồi dưỡng, tạo điều kiện để những sĩ quan trẻ có năng lực được tiếp tục phát triển, đảm nhiệm những vị trí phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.
Đi đôi với cơ chế sử dụng, cần quan tâm bảo đảm các điều kiện về thời gian, kinh phí, cơ sở vật chất, hạ tầng số, dữ liệu và trang thiết bị phục vụ học tập, nghiên cứu, sáng tạo. Việc thi đua, khen thưởng cần kịp thời ghi nhận những đóng góp thiết thực của sĩ quan trẻ, nhất là những sáng kiến, sản phẩm khoa học, công nghệ có giá trị ứng dụng. Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với những sáng kiến, giải pháp mới, bảo đảm khuyến khích đổi mới nhưng phải tuân thủ nghiêm các quy định về tổ chức, quản lý, bảo mật và an toàn thông tin. Cơ chế, chính sách phù hợp sẽ tạo động lực vật chất và tinh thần, góp phần khuyến khích sĩ quan trẻ đầu tư trí tuệ, chủ động sáng tạo và gắn kết sự phát triển của bản thân với sự phát triển của nhà trường.
Năm là, phát huy tính tích cực, tự giác, tinh thần tự học, tự nghiên cứu và khát vọng cống hiến của sĩ quan trẻ. Sự lãnh đạo, tổ chức và bảo đảm của nhà trường chỉ tạo ra điều kiện cần; để chuyển hóa những điều kiện đó thành hiệu quả thực tế đòi hỏi mỗi sĩ quan trẻ phải phát huy vai trò chủ thể của mình. Trước hết, cần xây dựng động cơ phấn đấu đúng đắn, ý thức trách nhiệm đối với nhiệm vụ, chủ động xác định yêu cầu học tập, rèn luyện và phát triển năng lực phù hợp với yêu cầu xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại. Mỗi sĩ quan trẻ cần duy trì nền nếp tự học, tự nghiên cứu, chủ động cập nhật tri thức mới, nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, năng lực số và khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn công tác. Đồng thời phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo nhưng phải bảo đảm tính chính xác, kỷ luật, trách nhiệm và hiệu quả thực tiễn; tránh tâm lý chạy theo công nghệ hoặc đổi mới hình thức.
3. Kết luận
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc phát huy các nguồn lực, trong đó nguồn lực sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng, có nhiều tiềm năng về tri thức, sức trẻ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Phát huy tốt nguồn lực này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ của nhà trường mà còn tạo nguồn nhân lực kế cận, kế tiếp thúc đẩy đổi mới phương thức hoạt động, góp phần xây dựng nhà trường đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
Để phát huy hiệu quả vai trò nguồn lực sĩ quan trẻ, cần tác động đồng bộ đến cả nhận thức, năng lực, môi trường hoạt động, cơ chế, chính sách và tính tích cực, tự giác của bản thân sĩ quan trẻ; đồng thời bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất và phát huy sức mạnh của các tổ chức, lực lượng, nguồn lực trong nhà trường. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ tạo điều kiện để tiềm năng của sĩ quan trẻ được chuyển hóa thành năng lực, sáng kiến và những đóng góp thiết thực, góp phần xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Đặng Văn Khải - Vàng Mí Giàng
Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng
Chú thích:
[1]. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội, tr.2.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
2. Bộ Tổng Tham mưu (2025), Quyết định số 1960/QĐ-TM ngày 01/8/2025 ban hành Bộ tiêu chí Nhà trường quân đội thông minh, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội.
6. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
7. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.