Có một thời gian dài, tôi thường nghĩ cuộc sống của mình quá nhiều khó khăn. Mỗi khi một chuyện không như ý xảy ra, tôi dễ rơi vào trạng thái chán nản, tự hỏi tại sao mình phải chịu đựng nhiều đến vậy. Tôi dành rất nhiều thời gian nghĩ về những điều đã mất, những cơ hội bỏ lỡ và những bất công mà mình gặp phải. Cảm giác ấy có lúc rất thật, nhưng càng chìm sâu, tôi càng khó tìm ra hướng đi mới.
Sau này, tôi nhận ra vấn đề không nằm ở việc mình có được phép buồn bã hay không, mà ở chỗ tôi đã để những trải nghiệm tiêu cực chiếm quá nhiều không gian trong cuộc sống. Khó khăn là một phần của hành trình, nhưng nó không nhất thiết phải trở thành toàn bộ câu chuyện về con người tôi.
1. Đừng để cảm xúc tiêu cực trở thành danh tính của mình
Khi gặp chuyện không may, chúng ta cần thời gian để buồn, thất vọng hoặc tức giận. Những cảm xúc ấy không có gì đáng xấu hổ. Tuy nhiên, có một ranh giới giữa việc thừa nhận mình đang đau khổ và việc liên tục định nghĩa bản thân bằng nỗi đau ấy.
Nếu một lần thất bại khiến bạn tin rằng mình là kẻ thất bại, một mối quan hệ đổ vỡ khiến bạn cho rằng mình không xứng đáng được yêu thương, hay một giai đoạn khó khăn khiến bạn tin rằng cuộc đời mình sẽ mãi bất hạnh, bạn đang biến một trải nghiệm thành kết luận về toàn bộ tương lai.
Tôi từng nghĩ việc nhắc đi nhắc lại những chuyện khiến mình tổn thương sẽ giúp bản thân tìm được câu trả lời. Nhưng đôi khi, càng kể lại câu chuyện ấy trong đầu, tôi càng khó thoát khỏi cảm giác cũ. Điều tôi cần không phải là ép mình quên đi mọi chuyện, mà là học cách thừa nhận: Chuyện đó đã xảy ra, nó khiến tôi đau lòng, nhưng nó không quyết định tất cả những gì tôi có thể trở thành.
Bạn có thể cho phép mình buồn mà không cần sống mãi trong nỗi buồn. Bạn có thể thừa nhận mình từng bị đối xử không công bằng mà vẫn tìm cách xây dựng một cuộc sống tốt hơn. Đó không phải phủ nhận tổn thương, mà là không trao cho nó quyền định nghĩa con người mình.
2. Đừng chờ có người động viên mới dám bước tiếp
Không phải lúc nào chúng ta cũng có người ở bên để lắng nghe, chỉ đường hay khích lệ. Có những quyết định bạn phải tự đưa ra, những giai đoạn bạn phải tự tìm cách vượt qua và những nỗ lực không được ai nhìn thấy.
Nếu cứ chờ người khác công nhận mình đủ giỏi, đủ tốt hoặc đủ xứng đáng rồi mới hành động, bạn có thể bỏ lỡ rất nhiều cơ hội. Bởi sự tự tin đôi khi không xuất hiện trước khi bắt đầu, mà được hình thành từ quá trình bạn thử sức, mắc lỗi, điều chỉnh và nhận ra mình có thể làm được nhiều hơn tưởng tượng.
Điều đó không có nghĩa bạn phải tự mình gánh vác tất cả. Biết tìm kiếm sự giúp đỡ, chia sẻ khó khăn với người đáng tin cậy và nhờ đến chuyên gia khi cần thiết cũng là biểu hiện của sự trưởng thành. Quan trọng là đừng biến sự thiếu vắng lời động viên thành lý do duy nhất khiến mình dừng lại.
Bạn không cần phải chờ đến khi có ai đó nói rằng mình làm được. Hãy bắt đầu bằng một việc nằm trong khả năng, rồi để những bước tiến nhỏ giúp bạn xây dựng niềm tin vào chính mình.
3. Nhìn lại những niềm tin đang âm thầm giới hạn cuộc sống
Có những suy nghĩ được lặp lại quá lâu đến mức chúng ta mặc nhiên xem đó là sự thật: Muốn thành công phải chịu khổ thật nhiều, kiếm tiền là việc vô cùng khó khăn, mình không đủ giỏi để có cơ hội tốt hơn, hay thay đổi bản thân là điều gần như không thể.
Những niềm tin ấy đôi khi hình thành từ trải nghiệm gia đình, môi trường sống hoặc những lần thất bại trước đây. Chúng có thể từng giúp chúng ta thận trọng, nhưng cũng có thể trở thành rào cản nếu không còn phù hợp với hoàn cảnh hiện tại.
Tôi từng có nỗi lo lớn về tiền bạc. Sống xa gia đình, không muốn dựa dẫm vào người thân, tôi thường căng thẳng mỗi khi phát sinh một khoản chi ngoài dự kiến. Trong đầu tôi luôn xuất hiện câu hỏi: Liệu mình có đủ tiền không, nếu tiếp tục chi tiêu thì chuyện gì sẽ xảy ra?
Nỗi lo ấy không hoàn toàn vô lý, bởi tài chính thực sự ảnh hưởng đến cảm giác an toàn. Nhưng khi mọi khoản chi đều khiến tôi hoảng sợ, tôi nhận ra mình cần thay đổi cách đối diện với vấn đề. Thay vì chỉ nghĩ đến nguy cơ mất tiền, tôi bắt đầu xem xét thu nhập, lập ngân sách, xây dựng khoản dự phòng và phân biệt giữa khoản chi cần thiết với khoản có thể trì hoãn.
Tôi không thể khiến mọi rủi ro biến mất chỉ bằng cách suy nghĩ tích cực. Nhưng tôi có thể thay thế sự lo lắng bất lực bằng những hành động cụ thể để quản lý tình hình tốt hơn.
Đôi khi, thay đổi cuộc đời bắt đầu từ việc đặt câu hỏi: Niềm tin này đang giúp mình sống tốt hơn, hay khiến mình không dám tiến lên? Nếu nhận ra nó không còn hữu ích, hãy thử một cách nhìn khác thực tế hơn.
4. Muốn có kết quả mới, hãy tập phản ứng theo cách mới
Chúng ta thường mong cuộc sống thay đổi nhưng lại phản ứng với mọi tình huống theo đúng thói quen cũ. Khi thất bại, ta tự trách mình. Khi bị phê bình, ta lập tức phòng thủ. Khi gặp rủi ro tài chính, ta hoảng sợ trước khi tìm hiểu vấn đề. Khi phải bắt đầu một việc mới, ta nghĩ đến những lý do khiến mình có thể thất bại.
Nếu những phản ứng ấy liên tục khiến bạn mắc kẹt, hãy thử thay đổi từ những tình huống nhỏ nhất.
Khi gặp một khoản chi bất ngờ, thay vì hoảng loạn, hãy kiểm tra mức độ cần thiết và khả năng chi trả. Khi công việc không đạt kết quả, thay vì kết luận mình không đủ năng lực, hãy xem lại phương pháp, nguồn lực và những điều có thể cải thiện. Khi ai đó không đồng tình với bạn, hãy thử lắng nghe trước khi vội vàng cho rằng mình bị phủ nhận.
Ban đầu, cách phản ứng mới có thể khiến bạn không thoải mái. Bạn đã quen với việc lo lắng nên bình tĩnh lại có vẻ khó khăn; bạn đã quen tự trách nên đối xử tử tế với bản thân có thể khiến bạn cảm thấy mình đang dễ dãi. Nhưng cảm giác xa lạ không có nghĩa là lựa chọn mới sai.
Thay đổi không phải lúc nào cũng diễn ra trong một khoảnh khắc kỳ diệu. Đôi khi, nó là kết quả của nhiều lần bạn chủ động không lặp lại thói quen cũ, cho đến khi cách hành xử mới dần trở nên tự nhiên hơn.
5. Đừng đợi hết khó khăn mới cho phép mình sống tốt
Một niềm tin khác dễ khiến chúng ta mắc kẹt là cho rằng phải trải qua đủ đau khổ mới xứng đáng có được những điều tốt đẹp. Vì thế, khi cuộc sống bắt đầu thuận lợi, ta vẫn lo sợ điều tồi tệ sắp xảy ra; khi có cơ hội tốt, ta nghi ngờ liệu mình có đủ khả năng đón nhận hay không.
Nhưng bạn không cần phải kiệt sức mới chứng minh được mình chăm chỉ. Bạn không cần chịu đựng một mối quan hệ khiến mình tổn thương để chứng minh mình biết hy sinh. Và bạn cũng không cần đợi đến khi hoàn toàn tự tin mới bắt đầu một kế hoạch có ý nghĩa.
Cuộc sống luôn có những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát. Không phải mọi khó khăn đều xuất hiện vì chúng ta suy nghĩ sai, cũng không phải mọi biến cố đều có một mục đích tốt đẹp được sắp đặt sẵn. Có những hoàn cảnh cần thời gian, nguồn lực, sự hỗ trợ hoặc những thay đổi từ bên ngoài mới có thể cải thiện.
Điều nằm trong khả năng của chúng ta là cách ứng phó với hoàn cảnh ấy: Tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần, chuẩn bị phương án dự phòng, học thêm kỹ năng và không ngừng mở rộng những lựa chọn của mình. Bạn có thể mong muốn một cuộc sống tốt đẹp hơn ngay cả khi hiện tại chưa hoàn hảo.
Sau cùng, tôi hiểu rằng đổi đời không có nghĩa là phủ nhận quá khứ hay ép mình trở thành một con người hoàn toàn khác chỉ sau một đêm. Đó là quá trình nhận ra điều gì đang cản trở mình, dám thay đổi những thói quen không còn phù hợp và kiên trì xây dựng những lựa chọn tốt hơn.
Bạn không cần phải ngừng buồn bã, không cần lúc nào cũng mạnh mẽ và cũng không cần tự trách mình vì những khó khăn nằm ngoài tầm kiểm soát. Nhưng bạn có thể bắt đầu từ hôm nay: Bớt lặp lại những lời kết tội bản thân, bớt để nỗi sợ quyết định mọi lựa chọn và dành nhiều thời gian hơn cho những hành động thực sự giúp cuộc sống tiến về phía trước.
Đôi khi, bước ngoặt không nằm ở việc thế giới đột nhiên trao cho bạn một cơ hội lớn, mà ở việc bạn bắt đầu nhìn thấy và chủ động nắm lấy những cơ hội nhỏ vốn trước đây mình chưa từng dám thử.
Thanh Trúc