Đối với Quân đội, CTDV không chỉ là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình mà còn là giải pháp căn bản để xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc, trực tiếp góp phần xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.Chính vì vậy, nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị (SQCT) hiện nay không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
NỘI DUNG
Trường SQCT là trung tâm đào tạo CBCT cấp phân đội cho toàn quân, những người trực tiếp tổ chức và tiến hành CTDV tại cơ sở sau khi tốt nghiệp. Trong những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường luôn quán triệt sâu sắc các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Nhà trường lần thứ XI, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xác định CTDV là một nội dung quan trọng trong xây dựng Nhà trường vững mạnh về chính trị, trong đó "Thường xuyên đổi mới hình thức, củng cố và mở rộng địa bàn công tác dân vận, tuyên truyền đặc biệt, hoạt động kết nghĩa, gắn với thực hiện các chương trình, phong trào thi đua".
Có thể thấy, nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT là tổng thể các hoạt động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể và lực lượng bằng những nội dung, hình thức, biện pháp tác động vào các yếu tố cấu thành chất lượng CTDV làm cho chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT đáp ứng tốt hơn mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ công tác dân vận của Nhà trường trong tình hình mới. Nhận thức tầm quan trọng của CTDV, các đơn vị quản lý học viên ở Nhà trường đã tích cực triển khai hoạt động dân vận thông qua hoạt động giao lưu, kết nghĩa, các đợt thực tập, dã ngoại, tham gia xây dựng nông thôn mới, giúp đỡ nhân dân xóa đói giảm nghèo, để lại hình ảnh tốt đẹp về "Bộ đội Cụ Hồ" trong lòng nhân dân. Tuy nhiên, trước sự tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và các nền tảng mạng xã hội, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo và những sơ hở trong quản lý xã hội để thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình", kích động chia rẽ khối đại đoàn kết quân dân. Tại một số đơn vị quản lý học viên, việc tiến hành CTDV và hoạt động nâng cao chất lượng công tác dân vận có lúc còn mang tính hình thức, chưa theo kịp sự biến đổi nhanh chóng của tình hình địa bàn; năng lực vận động quần chúng của một bộ phận học viên còn hạn chế, chưa thực sự nhạy bén trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng.
Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang đứng trước thời điểm lịch sử để bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", yêu cầu về sự đồng thuận xã hội và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp; các thách thức an ninh phi truyền thống, nhất là sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch trên không gian mạng đang trực tiếp tác động đến tư tưởng, tình cảm của nhân dân. Trước bối cảnh đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Trường SQCT lần thứ XI nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định đột phá vào việc "Đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo" gắn lý luận với thực tiễn, trong đó rèn luyện kỹ năng CTĐ, CTCT nói chung và CTDV nói riêng là yêu cầu cấp thiết. Theo đó, nội dung, hình thức CTDV phải gắn liền với quá trình chuyển đổi số, nâng cao năng lực nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cơ sở. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là môi trường thực tiễn sinh động để rèn luyện bản lĩnh, kỹ năng vận động quần chúng cho người học viên, người CBCT tương lai, đáp ứng chuẩn đầu ra theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo. Trước những yêu cầu mới đặt ra, việc nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT hiện nay cần được triển khai đồng bộ, toàn diện với những giải pháp thiết thực, khả thi. Trong đó, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với nâng cao chất lượng công tác dân vận của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Nhận thức là cơ sở của hành động, có ý thức đúng thì trách nhiệm mới cao, hành động mới chính xác và mang lại hiệu quả thực chất. Giải pháp tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm giữ vị trí quan trọng hàng đầu, là điều kiện tiên quyết mở đường cho các giải pháp khác trong hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng CTDV tại Trường SQCT. Ý nghĩa của giải pháp này nhằm thống nhất tư tưởng, khơi dậy tinh thần chủ động, khắc phục triệt để tâm lý lơ là, xem nhẹ hoặc khoán trắng việc dân vận cho cơ quan chính trị hay cán bộ chuyên trách. Khi nhận thức của cấp ủy, chỉ huy, cán bộ quản lý và từng học viên được nâng cao, CTDV sẽ thực sự trở thành nhu cầu tự giác, phát huy tối đa chức năng "đội quân công tác" của Quân đội ngay trong quá trình đào tạo sĩ quan cán bộ chính trị cấp phân đội.
Thực tiễn nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT hiện nay cho thấy, tuy đã có sự chuyển biến trên nhiều phương diện, nhưng nhìn chung, nhận thức, trách nhiệm của một số cấp ủy, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng và một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định, có lúc chưa nhận thức sâu sắc về ý nghĩa, tầm quan trọng của nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT nên chưa phát huy hết trách nhiệm trong tham gia hoạt động này, còn có biểu hiện xem nhẹ, tham gia hời hợt, thậm chí thờ ơ, đùn đẩy trách nhiệm. Vì vậy, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng là vấn đề đặc biệt quan trọng, nhằm khắc phục dứt điểm những khâu yếu, mặt yếu trong năm học cũ, định hướng tốt động cơ nghề nghiệp cho học viên, ngăn ngừa các vụ việc vi phạm kỷ luật quan hệ quân dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà trường vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu".
Để tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT hiện nay, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần thường xuyên quan tâm tổ chức việc học tập, quán triệt những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, của Đảng, Nhà nước và Quân đội về CTDV, đổi mới CTDV một cách hiệu quả và khoa học; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của chủ thể và các lực lượng tiến hành CTDV góp phần cùng với địa phương thực hiện chiến lược phát triển kinh tế, xã hội tăng cường quốc phòng, an ninh; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của chủ thể và các lực lượng tiến hành CTDV trong việc quản lý, sử dụng các cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ hoạt động CTDV; giáo dục nâng cao hiểu biết về đối tượng của CTDV trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh đó để tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT hiện nay, cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp sao cho phù hợp.
Hai là, xác định đúng nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nâng cao chất lượng công tác dân vận của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Trong hệ thống các giải pháp, giải pháp xác định đúng nội dung và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp tiến hành giữ vị trí trung tâm, quyết định trực tiếp đến hiệu quả thực tế CTDV tại các đơn vị quản lý học viên. Nếu xác định nội dung đúng đắn sẽ đảm bảo tính định hướng chính trị và tính thiết thực của hoạt động; nếu vận dụng hình thức, biện pháp linh hoạt sẽ tạo ra sức hấp dẫn, thu hút đông đảo cán bộ, học viên và quần chúng nhân dân tham gia. Ý nghĩa của giải pháp này nhằm hiện thực hóa nhận thức tư duy thành hành động cụ thể, xóa bỏ triệt để tình trạng dân vận rập khuôn, khô cứng, chậm đổi mới, từ đó trực tiếp nâng cao năng lực thực hành xã hội và kỹ năng CTĐ, CTCT chính trị cho học viên phân đội.
Quán triệt sâu sắc tầm quan trọng và ý nghĩa thực tiễn cốt lõi đó, để giải pháp này phát huy hiệu quả tối đa, trước hết, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tập trung triển khai toàn diện nội dung trọng tâm đó là xác định đúng nội dung CTDV của các đơn vị quản lý học viên ở Trường SQCT hiện nay và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp CTDV của các đơn vị quản lý học viên. Bên cạnh đó cần tích cực tham gia CTDV, rèn luyện kỷ luật quân dân cho học viên thông qua các hoạt động xây dựng nông thôn mới và hỗ trợ nhân dân phát triển kinh tế - xã hội. Đơn vị quản lý cần lồng ghép chặt chẽ hoạt động hành quân dã ngoại làm CTDV, Hè tình nguyện với phong trào thi đua "Dân vận khéo", xây dựng "Đơn vị dân vận tốt". Tùy thuộc vào năng lực thực tế, phân đội tập trung đóng góp ngày công lao động thiết thực để giúp đỡ nhân dân tu sửa đường giao thông nông thôn, khơi thông kênh mương nội đồng, dọn dẹp vệ sinh môi trường. Sự có mặt và xung kích của cán bộ, học viên trong ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, bão lũ, hỏa hoạn chính là minh chứng sống động nhất để bồi đắp tư cách đạo đức cách mạng, tạo sự gắn kết máu thịt với nhân dân, tỏa sáng hình ảnh cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ" mẫu mực ngay từ môi trường Nhà trường.
Ba là, chú trọng bồi dưỡng nâng cao trình độ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cho học viên đào tạo cán bộ chính trị của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị để tiến hành công tác dân vận trong tình hình mới
Học viên đào tạo cán bộ chính trị tại Trường SQCT chính là đội ngũ Chính trị viên, cán bộ chủ trì về chính trị cấp phân đội trong tương lai, là lực lượng nòng cốt trực tiếp tổ chức và tiến hành CTĐ, CTCT nói chung và CTDV nói riêng ở đơn vị cơ sở. Hoạt động bồi dưỡng này mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi trực tiếp cụ thể hóa mục tiêu "chuẩn đầu ra" của Nhà trường, giúp biến những tri thức lý luận chính trị, xã hội thuần túy trên giảng đường thành năng lực hành vi thực hành phân đội và kỹ năng dân vận thiết thực cho học viên. Trong bối cảnh tình hình địa bàn đóng quân, dã ngoại luôn vận động và đan xen nhiều yếu tố phức tạp, chất lượng của công tác bồi dưỡng chính là cái nôi căn bản để định hình bản lĩnh chính trị vững vàng, rèn đúc tác phong công tác độc lập và siết chặt kỷ luật dân vận. Qua đó, giải pháp này bảo đảm cho học viên sau khi tốt nghiệp ra trường có đủ năng lực làm chủ trận địa tư tưởng, chủ động phối hợp chặt chẽ với hệ thống chính trị địa phương để xây dựng cơ sở vững mạnh, xử trí thắng lợi các tình huống bất ngờ phát sinh và hoàn thành xuất sắc chức trách được giao trên mọi cương vị công tác.
Thời gian qua, các đơn vị quản lý học viên tại Trường SQCT đã chủ động lồng ghép nội dung CTDV vào các hoạt động thực tiễn như hành quân dã ngoại, làm CTDV, Hè tình nguyện, tạo được hiệu ứng xã hội tốt đẹp và bồi đắp tư cách đạo đức cho bộ đội. Tuy nhiên, chất lượng các hoạt động này có lúc, có nơi chưa đồng đều và chưa tương xứng với yêu cầu chuẩn đầu ra của cán bộ chính trị phân đội. Các phong trào thực tiễn đôi khi còn nặng về tính bề nổi, hành chính, chưa tạo ra nhiều không gian tự chủ để học viên tự cọ xát, tích lũy kinh nghiệm. Đặc biệt, năng lực hành vi, phương pháp tác phong dân vận của một bộ phận học viên vẫn còn bộc lộ khâu yếu: Lúng túng khi tiếp xúc với các đối tượng quần chúng đặc thù (đồng bào dân tộc, tôn giáo); thiếu nhạy bén trong xử lý tình huống tại cơ sở; và đặc biệt là kỹ năng ứng dụng công nghệ số để hiện đại hóa phương thức tuyên truyền, vận động nhân dân trên không gian mạng còn nhiều hạn chế. Thực trạng này đòi hỏi các đơn vị quản lý phải nhanh chóng đổi mới, nâng cao chất lượng toàn diện các hoạt động thực tiễn theo các nội dung thiết thực.
Bốn là, phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng đối với nâng cao chất lượng công tác dân vận của các đơn vị quản lý học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Công tác dân vận tại các đơn vị quản lý học viên là hoạt động tổng hợp, mang tính quần chúng sâu sắc, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của nhiều tổ chức, lực lượng khác nhau. Do đó, giải pháp phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng có vị trí đặc biệt quan trọng, là nhân tố quyết định đến việc quy tụ sức mạnh chung, bảo đảm tính thống nhất, toàn diện và liên tục trong mọi hoạt động vận động quần chúng ở cấp cơ sở. Chỉ khi mỗi tổ chức và lực lượng đặt đúng vị trí, phát huy hết chức năng, thẩm quyền của mình sẽ tạo ra cơ chế vận hành nhịp nhàng, thông suốt. Điều này không chỉ giúp cho các hoạt động thực tiễn như hành quân dã ngoại, diễn tập, phong trào "Dân vận khéo" đi vào chiều sâu, mà còn là môi trường tốt nhất để giáo dục tư cách đạo đức cách mạng, rèn luyện kỹ năng hành vi chính trị và uốn nắn tác phong công tác cho học viên. Việc đồng sức, đồng lòng của các lực lượng chính là lá chắn vững chắc để giữ vững an ninh chính trị địa bàn và rèn nghiêm kỷ luật dân vận trong toàn phân đội.
Thời gian qua, các tổ chức và lực lượng tại các đơn vị quản lý học viên đã phối hợp tương đối nhịp nhàng trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các hoạt động CTDV, góp phần giữ vững an ninh địa bàn đóng quân và rèn luyện tư cách đạo đức cho học viên. Tuy nhiên, hoạt động phối hợp giữa các lực lượng có lúc còn thiếu tính đồng bộ; vai trò xung kích của tổ chức Đoàn thanh niên và tính phản biện dân chủ của Hội đồng quân nhân trong công tác vận động quần chúng chưa được khơi dậy triệt để. Một số cán bộ chủ trì tại phân đội chưa phát huy tốt vai trò nêu gương, còn lúng túng trong việc truyền thụ kinh nghiệm thực tiễn và uốn nắn kỹ năng sư phạm quân sự cho học viên khi xử lý các tình huống phức tạp ở cơ sở. Những hạn chế mang tính thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp bách phải phát huy mạnh mẽ vai trò của các tổ chức, lực lượng theo các nội dung cụ thể và thiết thực gắn với mục tiêu, yêu cầu đào tạo.
Năm là, làm tốt công tác sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho các đơn vị quản lý học viên đáp ứng yêu cầu công tác dân vận của Nhà trường hiện nay
Trong hệ thống đồng bộ các giải pháp, giải pháp làm tốt công tác sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm và bảo đảm cơ sở vật chất, kinh phí giữ vị trí là giải pháp cơ sở, thực hiện chức năng bảo đảm và thực chứng kết quả thực tiễn của CTDV tại các đơn vị quản lý học viên. Qua đó cấp ủy, chỉ huy đơn vị nhìn nhận một cách khách quan, biện chứng toàn bộ tiến trình lãnh đạo và tổ chức thực hiện công tác quần chúng, từ đó kịp thời điều chỉnh nội dung, phương pháp sát với sự biến động của địa bàn. Đồng thời, việc tăng cường nguồn lực đầu tư trang thiết bị, ngân sách, bảo đảm cho cán bộ, học viên có đầy đủ công cụ kỹ thuật để triển khai các mô hình dân vận khéo trong kỷ nguyên số, tạo nền tảng vững chắc để phân đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị trung tâm.
Nhìn chung thời gian qua, các đơn vị quản lý học viên tại Trường SQCT đã duy trì tương đối nghiêm nếp sơ kết, tổng kết sau các các đợt thực hiện nhiệm vụ dã ngoại, diễn tập, bước đầu có sự quan tâm bảo đảm về tài chính và công cụ tuyên truyền cho bộ đội thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, hoạt động sơ kết, tổng kết ở một số phân đội có lúc còn mang tính hình thức. Mặt khác, hệ thống cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ CTDV tại các tiểu đoàn, đại đội còn bộc lộ sự thiếu thốn, lạc hậu; ngân sách bảo đảm cho các hoạt động hành động cách mạng chưa đáp ứng kịp yêu cầu đổi mới, đặc biệt là sự thiếu hụt các trang thiết bị số hóa để phục vụ cho nhiệm vụ tuyên truyền trên không gian mạng và triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" tại cơ sở.
Nâng cao chất lượng CTDV của các đơn vị quản lý học viên hiện nay là một đòi hỏi khách quan, có ý nghĩa quan trọng. Hoạt động này không chỉ là giải pháp củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt quân - dân, giữ vững an ninh chính trị địa bàn đóng quân và trú quân dã ngoại, mà còn là thực tế sinh động nhất để bồi đắp tư cách đạo đức cách mạng, rèn đúc tác phong sư phạm quân sự cho học viên, những chính trị viên phân đội tương lai của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trước yêu cầu mới của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, việc quán triệt quan điểm tư duy bứt phá trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng về xây dựng vững chắc "thế trận lòng dân" đã được Nhà trường cụ thể hóa thành các mục tiêu rèn luyện thực hành gắn liền với tiến trình chuyển đổi số. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong đề tài là một chỉnh thể biện chứng thống nhất, đi từ việc xác định trúng, đúng nội dung đến vận dụng linh hoạt các hình thức, biện pháp tiến hành sát với chức năng, thẩm quyền của cấp phân đội. Chất lượng của công tác này chỉ thực sự được khơi sâu khi đặt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa các hoạt động thực tiễn, phong trào thi đua rèn luyện với sự vào cuộc đồng bộ, nhịp nhàng của các tổ chức, lực lượng; đồng thời được bảo đảm vững chắc bởi nền nếp sơ kết, tổng kết thực chất và sự đầu tư đúng tầm về kinh phí, thiết bị công nghệ số tại cơ sở. Việc triển khai toàn diện và quyết liệt các giải pháp này vào đời sống hằng ngày của các hệ, tiểu đoàn, đại đội chính là chìa khóa để xóa bỏ tình trạng dân vận rập khuôn, khô cứng. Đó là tiền đề căn bản giúp người học tích lũy vốn sống, rèn nghiêm kỷ luật dân vận, nâng cao năng lực thực hành công tác Đảng, công tác chính trị và phân định rạch mòi giữa "đối tác" và "đối tượng" trên cơ sở bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc. Đây chính là hành trang cốt lõi để học viên tự tin hòa mình vào dòng chảy thực tiễn, luôn hoàn thành xuất sắc chức trách được giao trong mọi tình huống thực tế phức tạp sau khi tốt nghiệp ra trường.
Đại úy, CN. Nguyễn Văn Sang
Khoa CTĐ, CTCT, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 3/6/2013 về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới, Hà Nội, 2013.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Hà Nội, 2026.
3. Đảng bộ Trường SQCT, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ lần thứ XI Nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội, 2025.
4. Hồ Chí Minh (1949), "Dân vận", Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr.698-700.
5. Quân ủy Trung ương, Quy chế số 718-QC/QUTW, ngày 5/11/2021, của Quân ủy Trung ương, "Về công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam", Hà Nội, 2021.