Từ đó, đề xuất năm nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.
1. Yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ công chức cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
1.1. Khái quát mô hình chính quyền địa phương 02 cấp ở tỉnh Lào Cai
Thực hiện chủ trương của Trung ương về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Lào Cai chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương gồm cấp tỉnh và cấp xã, kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện. Đây là bước chuyển quan trọng trong quá trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước, nhằm tinh giản cấp trung gian, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, tỉnh Lào Cai có diện tích tự nhiên trên 13.256 km², quy mô dân số khoảng 1,78 triệu người; toàn tỉnh có 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 89 xã và 10 phường. Là tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc, có đường biên giới tiếp giáp với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), địa hình rộng, chia cắt mạnh, nhiều khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa; đồng thời là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội giữa các địa bàn còn có sự chênh lệch. Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu cao đối với năng lực quản trị của chính quyền cơ sở cũng như chất lượng đội ngũ công chức trực tiếp thực thi công vụ tại cấp xã.
Việc không còn tổ chức chính quyền cấp huyện đã làm thay đổi căn bản phương thức quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp xã. Nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền hoặc do cấp huyện trực tiếp hướng dẫn, kiểm tra, giải quyết được chuyển giao cho cấp xã theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền. Chính quyền cấp xã không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn mà còn trực tiếp tổ chức triển khai nhiều nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đất đai, đầu tư xây dựng, tài chính - ngân sách, văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp. Điều này làm cho cấp xã thực sự trở thành cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp nhất và giữ vai trò trung tâm trong tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Để bảo đảm vận hành thông suốt mô hình mới, tỉnh Lào Cai đã đồng thời triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã theo hướng tinh gọn, thống nhất, giảm đầu mối nhưng vẫn bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ được giao. Cùng với việc rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức, tỉnh đã thực hiện điều động, tăng cường, biệt phái công chức từ cấp tỉnh về cơ sở; thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Sau một năm vận hành, tổ chức bộ máy chính quyền cấp xã cơ bản được kiện toàn, từng bước ổn định, bảo đảm duy trì hoạt động thường xuyên, liên tục và không làm gián đoạn việc cung ứng dịch vụ hành chính công.
Có thể thấy, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp không chỉ là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức bộ máy mà còn làm thay đổi phương thức quản trị ở cấp cơ sở. Trong bối cảnh đó, chất lượng đội ngũ công chức cấp xã trở thành nhân tố quyết định hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Vì vậy, việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã từ thực tiễn tỉnh Lào Cai có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, góp phần đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả trong giai đoạn mới.
1.2. Những yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ công chức cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp không chỉ làm thay đổi cơ cấu tổ chức bộ máy mà còn tạo ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ công chức cấp xã. Nếu như trước đây, công chức cấp xã chủ yếu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trong phạm vi một đơn vị hành chính với sự hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ thường xuyên của cấp huyện thì trong mô hình mới, nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp trực tiếp cho cấp xã. Điều này làm gia tăng cả về khối lượng công việc, phạm vi quản lý và mức độ chịu trách nhiệm của công chức trong quá trình thực thi công vụ.
Trước hết, khối lượng và tính chất công việc của công chức cấp xã có sự thay đổi đáng kể. Sau khi không còn chính quyền cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện trực tiếp thực hiện hoặc tham mưu đã được chuyển giao cho cấp xã theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền. Công chức cấp xã không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn mà còn trực tiếp tham gia quản lý, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đầu tư công, ngân sách, đất đai, xây dựng, tài nguyên môi trường, văn hóa, an sinh xã hội, cải cách hành chính và nhiều lĩnh vực chuyên ngành khác. Điều đó đòi hỏi công chức phải có khả năng xử lý công việc đa lĩnh vực, chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
Bên cạnh đó, phạm vi quản lý của chính quyền cấp xã được mở rộng cả về quy mô dân số, diện tích và tính đa dạng của địa bàn quản lý sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Đối với một tỉnh miền núi, biên giới như Lào Cai, nhiều xã có diện tích lớn, địa hình chia cắt, dân cư phân tán và có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Điều này đòi hỏi công chức cấp xã không chỉ nắm vững chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải có năng lực quản lý địa bàn, kỹ năng làm việc với cộng đồng, khả năng phối hợp với các lực lượng và xử lý linh hoạt những tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Một yêu cầu nổi bật khác là nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp thông qua cải cách thủ tục hành chính. Trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, cấp xã trở thành cấp trực tiếp tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả đối với nhiều thủ tục hành chính hơn trước. Điều này đòi hỏi công chức phải thành thạo quy trình nghiệp vụ, thực hiện đúng quy định của pháp luật, đồng thời bảo đảm tính chuyên nghiệp, minh bạch và tinh thần phục vụ nhân dân. Hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở ngày càng được đánh giá thông qua mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với chất lượng cung ứng dịch vụ công.
Cùng với đó, yêu cầu phối hợp liên ngành và ứng dụng chuyển đổi số ngày càng trở nên cấp thiết. Trong điều kiện giảm đầu mối trung gian, công chức cấp xã phải chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, các đơn vị sự nghiệp, lực lượng chức năng và các tổ chức chính trị - xã hội để xử lý công việc. Đồng thời, việc triển khai chính quyền số, quản trị số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến đòi hỏi đội ngũ công chức phải thành thạo kỹ năng sử dụng các nền tảng số, khai thác dữ liệu, vận hành hệ thống thông tin và xử lý công việc trên môi trường điện tử. Đây không còn là yêu cầu mang tính hỗ trợ mà đã trở thành năng lực cốt lõi của công chức trong nền hành chính hiện đại.
Sự thay đổi về mô hình tổ chức cũng làm gia tăng yêu cầu đối với năng lực tham mưu và trách nhiệm cá nhân của công chức cấp xã. Khi không còn cấp huyện làm trung gian trong quá trình tổng hợp, thẩm định hoặc hướng dẫn nghiệp vụ, công chức cấp xã phải trực tiếp tham mưu cho UBND cấp xã trong việc xây dựng, tổ chức thực hiện và kiểm tra các nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn. Điều này đòi hỏi công chức phải có tư duy tổng hợp, khả năng phân tích chính sách, kỹ năng tham mưu, đề xuất giải pháp và tinh thần trách nhiệm cao trong thực thi công vụ.
Từ những thay đổi trên có thể thấy, chất lượng đội ngũ công chức cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp không chỉ được đánh giá thông qua trình độ chuyên môn mà còn được phản ánh ở năng lực quản lý, kỹ năng tham mưu, kỹ năng ứng dụng công nghệ số, khả năng phối hợp liên ngành, đạo đức công vụ và năng lực thích ứng với yêu cầu đổi mới của nền hành chính. Đây là những tiêu chí quan trọng quyết định hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã cũng như chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp trong bối cảnh xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và lấy người dân làm trung tâm.
Những yêu cầu nêu trên là cơ sở lý luận và thực tiễn để đánh giá chất lượng đội ngũ công chức cấp xã của tỉnh Lào Cai sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Trên cơ sở đó, phần tiếp theo của bài viết tập trung phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ công chức cấp xã của tỉnh Lào Cai, qua đó làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương mới.
2. Thực trạng chất lượng đội ngũ công chức cấp xã ở tỉnh Lào Cai
2.1. Những kết quả đạt được
Qua một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, chất lượng đội ngũ công chức cấp xã ở tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực. Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện ở việc bảo đảm đủ nguồn nhân lực để vận hành bộ máy mới mà còn thể hiện ở sự nâng cao về chất lượng chuyên môn, năng lực thực thi công vụ và phương thức quản lý đội ngũ theo hướng hiện đại.
Thứ nhất, đội ngũ công chức cấp xã cơ bản đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Ngay sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy, tỉnh Lào Cai đã hoàn thành việc bố trí đội ngũ công chức tại 99 xã, phường, bảo đảm các cơ quan chuyên môn và Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đi vào hoạt động đồng bộ. Đến thời điểm sơ kết, 100% đơn vị hành chính cấp xã đã vận hành ổn định, không để xảy ra tình trạng gián đoạn trong giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Đây là kết quả của việc chủ động chuẩn bị nhân lực, rà soát vị trí việc làm và điều hòa biên chế ngay từ đầu quá trình triển khai mô hình mới.
Trong điều kiện không còn chính quyền cấp huyện, công chức cấp xã phải trực tiếp tiếp nhận nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước hơn trước, đồng thời bảo đảm tiến độ giải quyết thủ tục hành chính và thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Thực tiễn cho thấy đội ngũ công chức đã nhanh chóng thích ứng với phương thức tổ chức mới, từng bước làm chủ quy trình nghiệp vụ, duy trì hoạt động thông suốt của chính quyền cơ sở. Đây là minh chứng cho thấy chất lượng đội ngũ công chức cơ bản đáp ứng yêu cầu vận hành của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Thứ hai, chất lượng chuyên môn và năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức từng bước được nâng lên.
Một trong những chuyển biến quan trọng là việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua cơ cấu lại đội ngũ theo tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm. Báo cáo sơ kết cho thấy đội ngũ cán bộ, công chức của tỉnh cơ bản đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn; cơ cấu độ tuổi, giới tính và thành phần dân tộc ngày càng hợp lý, tạo nền tảng cho việc xây dựng đội ngũ công chức chuyên nghiệp, ổn định và có tính kế thừa. Trong đó, cán bộ, công chức nữ chiếm 56,2%; cán bộ, công chức là người dân tộc thiểu số chiếm khoảng 17%; lực lượng dưới 42 tuổi chiếm 35,8%, góp phần trẻ hóa đội ngũ và nâng cao khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới của nền hành chính.
Không chỉ nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức cũng có sự chuyển biến tích cực thông qua việc trực tiếp tham gia giải quyết các nhiệm vụ mới được phân cấp từ cấp huyện. Việc xử lý các lĩnh vực như đất đai, đầu tư, tài chính, xây dựng, cải cách hành chính và chuyển đổi số tại cấp xã đã góp phần nâng cao kỹ năng tổng hợp, khả năng phối hợp và năng lực tham mưu của đội ngũ công chức.
Thứ ba, công tác bố trí, điều động và sử dụng công chức được đổi mới theo yêu cầu của vị trí việc làm.
Một điểm nổi bật trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp là việc chuyển mạnh từ quản lý theo biên chế sang quản lý theo vị trí việc làm. UBND tỉnh đã phê duyệt vị trí việc làm cho toàn bộ 99 xã, phường, tạo căn cứ pháp lý để bố trí, sử dụng, đánh giá và quản lý công chức theo đúng chức năng, nhiệm vụ của từng vị trí.
Đồng thời, tỉnh đã thực hiện đồng bộ các giải pháp điều hòa nguồn nhân lực, gồm điều động 49 cán bộ, công chức; tuyển dụng 42 công chức; tăng cường, biệt phái 79 cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh về cơ sở, góp phần hỗ trợ các địa phương còn khó khăn về nhân lực và nâng cao chất lượng tham mưu, điều hành tại cấp xã. Cùng với đó, hơn 570 vị trí việc làm được sắp xếp, bố trí hoặc kiêm nhiệm theo hướng tinh gọn, phù hợp với yêu cầu của mô hình tổ chức mới. Những kết quả này cho thấy việc sử dụng đội ngũ công chức đã có bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị nguồn nhân lực công dựa trên năng lực và yêu cầu thực tiễn.
Thứ tư, công tác đào tạo, bồi dưỡng được gắn với yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Cùng với kiện toàn tổ chức bộ máy, tỉnh Lào Cai đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ thông qua đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng quản lý nhà nước, chuyển đổi số, cải cách hành chính, kỹ năng tham mưu, kỹ năng giải quyết tình huống và các lĩnh vực chuyên môn phát sinh sau khi thực hiện phân cấp, phân quyền.
Theo báo cáo sơ kết, tỉnh đã tổ chức 19 lớp đào tạo, bồi dưỡng với 4.615 lượt cán bộ, công chức, viên chức tham gia, qua đó góp phần chuẩn hóa trình độ, cập nhật kiến thức mới và nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ. Việc chuyển từ đào tạo theo tiêu chuẩn chức danh sang bồi dưỡng theo yêu cầu của vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn đã giúp công chức nâng cao khả năng thích ứng với mô hình quản lý mới, đồng thời từng bước hình thành đội ngũ có tư duy quản trị hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng chính quyền số.
Thứ năm, công tác đánh giá công chức từng bước được đổi mới theo kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, việc đánh giá công chức không chỉ dựa trên phẩm chất, ý thức chấp hành kỷ luật mà ngày càng gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ và hiệu quả phục vụ người dân. Tỉnh Lào Cai đã từng bước triển khai phương thức đánh giá theo vị trí việc làm, xác định rõ trách nhiệm cá nhân gắn với sản phẩm đầu ra, tiến độ giải quyết công việc và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng công chức.
Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ thông tin và các nền tảng quản lý điều hành trong theo dõi tiến độ xử lý công việc đã tạo điều kiện để nâng cao tính minh bạch, khách quan trong đánh giá công chức. Đây là tiền đề quan trọng để từng bước triển khai đánh giá công chức theo các chỉ số hiệu quả công việc (KPI), góp phần tạo động lực nâng cao trách nhiệm, tinh thần phục vụ và chất lượng thực thi công vụ của đội ngũ công chức cấp xã trong giai đoạn tới.
Nhìn chung, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, chất lượng đội ngũ công chức cấp xã của tỉnh Lào Cai đã có những chuyển biến tích cực cả về quy mô, cơ cấu, trình độ chuyên môn và năng lực thực thi công vụ. Tuy nhiên, những kết quả đạt được mới là bước đầu; yêu cầu ngày càng cao của mô hình chính quyền mới tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với việc xây dựng đội ngũ công chức cấp xã có trình độ chuyên môn sâu, kỹ năng quản trị hiện đại, năng lực số và khả năng thích ứng cao. Đây cũng là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm trong thời gian tới.
2.3. Những hạn chế và nguyên nhân
Mặc dù đội ngũ công chức cấp xã của tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, song trước yêu cầu ngày càng cao của nền hành chính hiện đại và việc tăng cường phân cấp, phân quyền, chất lượng đội ngũ vẫn bộc lộ một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục.
Thứ nhất, chất lượng đội ngũ công chức giữa các địa phương và giữa các lĩnh vực chuyên môn chưa đồng đều. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô quản lý của nhiều xã tăng lên cả về diện tích, dân số và số lượng thôn, bản. Tuy nhiên, năng lực của đội ngũ công chức chưa phát triển tương xứng với yêu cầu mới. Ở một số địa phương, đặc biệt là vùng cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, một bộ phận công chức còn hạn chế về kinh nghiệm quản lý tổng hợp, kỹ năng xử lý các lĩnh vực chuyên môn mới được phân cấp, dẫn đến chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chưa thật sự đồng đều.
Thứ hai, áp lực công việc của công chức cấp xã tăng lên đáng kể sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Việc không còn cấp huyện đồng nghĩa với việc nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội được chuyển trực tiếp về cấp xã. Trong khi đó, việc tinh giản đầu mối tổ chức và bố trí biên chế theo hướng tinh gọn khiến nhiều công chức phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, khối lượng công việc tăng nhưng thời gian xử lý và yêu cầu về chất lượng ngày càng cao. Điều này tạo áp lực lớn đối với đội ngũ công chức, nhất là tại các xã có địa bàn rộng, dân cư đông hoặc điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn.
Thứ ba, năng lực ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số của một bộ phận công chức chưa theo kịp yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại. Mặc dù tỉnh đã quan tâm tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng về chuyển đổi số, song khả năng khai thác dữ liệu số, sử dụng các phần mềm quản lý chuyên ngành, xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử và khai thác các nền tảng dùng chung của một bộ phận công chức còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng nhất định đến chất lượng giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến và hiệu quả triển khai chính quyền số ở cấp cơ sở.
Thứ tư, việc bố trí đội ngũ công chức ở một số lĩnh vực chuyên môn vẫn còn khó khăn. Báo cáo sơ kết cho thấy tỉnh vẫn phải thực hiện điều động 49 công chức, tuyển dụng bổ sung 42 công chức và tăng cường, biệt phái 79 cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh về cơ sở để hỗ trợ các xã trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới. Điều này phản ánh thực tế nguồn nhân lực giữa các địa phương chưa thật sự cân đối; một số xã vẫn thiếu công chức có trình độ chuyên môn sâu ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính - kế toán, công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Thứ năm, năng lực tham mưu và kỹ năng phối hợp của một bộ phận công chức chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Trong điều kiện không còn cấp huyện làm trung gian hướng dẫn và xử lý nhiều công việc chuyên môn, công chức cấp xã phải trực tiếp tham mưu cho UBND cấp xã và phối hợp với các sở, ngành cấp tỉnh trong giải quyết công việc. Tuy nhiên, ở một số lĩnh vực, kỹ năng phân tích chính sách, tham mưu tổng hợp, phối hợp liên ngành và xử lý các tình huống phát sinh còn hạn chế, làm ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng thực hiện một số nhiệm vụ.
Những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.
Về nguyên nhân khách quan, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp là mô hình tổ chức mới, được triển khai trong thời gian ngắn, trong khi phạm vi phân cấp, phân quyền và khối lượng công việc chuyển giao cho cấp xã tăng nhanh. Bên cạnh đó, đặc điểm của tỉnh Lào Cai là địa bàn rộng, địa hình chia cắt, nhiều xã vùng cao, vùng biên giới, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các địa phương còn chênh lệch, ảnh hưởng đến việc thu hút, bố trí và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho cấp cơ sở.
Về nguyên nhân chủ quan, công tác quy hoạch, đào tạo và phát triển đội ngũ công chức ở một số địa phương chưa theo kịp yêu cầu của mô hình tổ chức mới; việc tự học tập, cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng số và năng lực quản trị của một bộ phận công chức còn chưa chủ động. Bên cạnh đó, công tác đánh giá công chức theo vị trí việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ đang trong quá trình hoàn thiện nên chưa tạo được động lực đủ mạnh để thúc đẩy nâng cao chất lượng đội ngũ một cách đồng đều.
Có thể khẳng định rằng, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, tỉnh Lào Cai đã bước đầu xây dựng được đội ngũ công chức cấp xã cơ bản đáp ứng yêu cầu tổ chức và hoạt động của bộ máy mới. Tuy nhiên, những kết quả đạt được chủ yếu mới giải quyết yêu cầu ổn định tổ chức và bảo đảm hoạt động thông suốt của chính quyền cơ sở. So với yêu cầu của mô hình quản trị địa phương hiện đại, trong đó cấp xã trở thành cấp trực tiếp thực hiện phần lớn chức năng quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công, vẫn còn tồn tại khoảng cách nhất định giữa năng lực thực tế của đội ngũ công chức với yêu cầu nhiệm vụ. Khoảng cách này thể hiện ở chất lượng chuyên môn chưa đồng đều, năng lực số và kỹ năng tham mưu còn hạn chế, khả năng thích ứng với phương thức quản trị mới chưa thật sự toàn diện. Vì vậy, việc tiếp tục đổi mới công tác quản lý, sử dụng, đào tạo và phát triển đội ngũ công chức cấp xã theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, lấy vị trí việc làm và hiệu quả thực thi công vụ làm trung tâm là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp trong giai đoạn tới.
3. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
Một là, tiếp tục hoàn thiện vị trí việc làm và cơ cấu đội ngũ công chức cấp xã
Trong điều kiện thực hiện mạnh mẽ phân cấp, phân quyền, vị trí việc làm cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng phản ánh đúng khối lượng, tính chất và yêu cầu của từng chức danh công chức tại cấp xã. Việc xác định vị trí việc làm không chỉ là căn cứ để quản lý biên chế mà còn là cơ sở cho tuyển dụng, đào tạo, sử dụng, đánh giá và trả lương theo năng lực, kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Đối với tỉnh Lào Cai, cần thường xuyên đánh giá mức độ phù hợp của cơ cấu công chức giữa các xã, nhất là đối với các địa bàn có diện tích lớn, dân số đông, vùng cao, vùng biên giới hoặc có yêu cầu quản lý chuyên ngành phức tạp. Trên cơ sở đó, điều chỉnh cơ cấu đội ngũ theo hướng bảo đảm cân đối giữa các lĩnh vực chuyên môn, ưu tiên bổ sung nhân lực cho các vị trí còn thiếu như đất đai, tài chính - kế toán, xây dựng, công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Hai là, đổi mới công tác tuyển dụng, bố trí và sử dụng công chức theo yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
Đổi mới công tác quản lý công chức cần được thực hiện theo hướng lấy năng lực thực thi công vụ và yêu cầu của vị trí việc làm làm tiêu chí chủ yếu trong tuyển dụng, bố trí và sử dụng công chức. Việc tuyển dụng cần chú trọng lựa chọn những người có trình độ chuyên môn phù hợp, kỹ năng số, khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại và năng lực giải quyết công việc đa lĩnh vực.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều động, luân chuyển, biệt phái công chức giữa cấp tỉnh và cấp xã, giữa các địa phương trong tỉnh nhằm khắc phục tình trạng mất cân đối về nguồn nhân lực, đồng thời tạo môi trường rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn cho đội ngũ công chức. Việc bố trí công chức phải bảo đảm đúng chuyên môn, phát huy năng lực, hạn chế tình trạng kiêm nhiệm kéo dài ở những vị trí có yêu cầu chuyên môn cao.
Ba là, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng theo năng lực thực thi công vụ và yêu cầu chuyển đổi số
Trong bối cảnh chính quyền địa phương 02 cấp, đào tạo, bồi dưỡng cần chuyển mạnh từ trang bị kiến thức theo tiêu chuẩn chức danh sang phát triển năng lực thực thi công vụ. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào kỹ năng tham mưu chính sách, quản lý đa ngành, giải quyết tình huống, kỹ năng phối hợp liên ngành, kỹ năng giao tiếp hành chính và đặc biệt là năng lực ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước.
Đối với tỉnh Lào Cai, cần xây dựng chương trình đào tạo theo nhóm vị trí việc làm, tăng cường hình thức đào tạo trực tuyến kết hợp trực tiếp, đồng thời gắn kết quả đào tạo với quy hoạch, bổ nhiệm, sử dụng và đánh giá công chức. Đối với công chức công tác tại vùng cao, vùng biên giới, cần ưu tiên bồi dưỡng kỹ năng quản lý địa bàn, kỹ năng làm việc với đồng bào dân tộc thiểu số và năng lực tổ chức thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.
Bốn là, đổi mới công tác đánh giá công chức theo kết quả đầu ra và hiệu quả phục vụ người dân
Trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, việc đánh giá công chức cần được thực hiện trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra và mức độ hoàn thành trách nhiệm của từng vị trí việc làm. Hệ thống tiêu chí đánh giá cần được lượng hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch, có khả năng đo lường và phản ánh đúng hiệu quả thực thi công vụ.
Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong theo dõi tiến độ xử lý công việc, quản lý hồ sơ điện tử và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ; từng bước xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) phù hợp với đặc thù của công chức cấp xã. Bên cạnh các tiêu chí về tiến độ và chất lượng giải quyết công việc, cần đưa mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp và kết quả cải cách hành chính vào hệ thống đánh giá để phản ánh đầy đủ chất lượng phục vụ của đội ngũ công chức.
Năm là, hoàn thiện chính sách tạo động lực, thu hút và giữ chân đội ngũ công chức có năng lực ở cấp xã
Để xây dựng đội ngũ công chức cấp xã có chất lượng cao và ổn định lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách tạo động lực làm việc, nhất là đối với công chức công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Bên cạnh việc bảo đảm các chế độ, chính sách theo quy định, cần nghiên cứu cơ chế khuyến khích đối với công chức có thành tích nổi bật, có sáng kiến trong cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Cùng với đó, cần xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại, tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, tạo điều kiện để công chức phát huy năng lực, tính chủ động và tinh thần đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ. Đồng thời, cần quan tâm công tác quy hoạch, phát hiện, đào tạo và sử dụng đội ngũ công chức trẻ có triển vọng nhằm tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.
Như vậy, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm bảo đảm vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp mà còn là giải pháp có ý nghĩa lâu dài đối với việc xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp về vị trí việc làm, tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và chính sách tạo động lực sẽ góp phần xây dựng đội ngũ công chức cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Nguyễn Thị Mai - Trường Chính trị tỉnh Lào Cai
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022), Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
2. Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.
3. Nghị định số 170/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức.
4. Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, Báo cáo sô 160/BC-UBND ngày 29/5/2026 Sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 02 cấp trên địa bàn tỉnh Lào Cai.