Nâng cao hiệu quả phòng chống xâm hại trẻ vị thành niên trên môi trường mạng

1. Đặt vấn đề

Sự bùng nổ của Internet và các nền tảng mạng xã hội đã tạo ra không gian học tập, giải trí hữu ích nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng đối với trẻ vị thành niên - nhóm đối tượng đang trong giai đoạn hoàn thiện về tâm sinh lý và thiếu kỹ năng phòng vệ. Xâm hại trẻ em trên môi trường mạng không còn là nguy cơ xa lạ mà đã trở thành vấn đề an ninh phi truyền thống cấp bách.

2. Thực trạng của một số hình thức xâm hại phổ biến trên môi trường mạng

- Dụ dỗ tình dục - "Cái bẫy" của sự tin tưởng

Đây là hình thức nguy hiểm nhất vì nó đánh vào tâm lý cần sự thấu hiểu của TVTN. Kẻ xấu thường giả danh là người cùng lứa tuổi hoặc một người trưởng thành thành đạt, lắng nghe và tặng quà (thẻ nạp game, tiền ảo) để thiết lập lòng tin. Theo báo cáo của Internet Watch Foundation (IWF) - Tổ chức quan sát internet, số lượng các vụ dụ dỗ trẻ em tự sản xuất nội dung nhạy cảm đã tăng 82% trong giai đoạn 2021-2024. Tại Việt Nam, khoảng 36% TVTN thừa nhận đã từng kết bạn với người lạ hoàn toàn trên mạng xã hội, tạo tiền đề cho hành vi dụ dỗ tình dục. Lợi dụng về đặc điểm tâm lý TVTN, kẻ xâm hại thường sử dụng kỹ thuật "cô lập tâm lý", khiến trẻ tin rằng chỉ có chúng mới là người hiểu trẻ nhất, từ đó dễ dàng dẫn dụ trẻ thực hiện các hành vi tình dục qua webcam hoặc gặp mặt trực tiếp.

- Bắt nạt qua mạng - "Sát thủ" không tiếng súng

Khác với bắt nạt truyền thống, bắt nạt qua mạng diễn ra 24/7 và có sức lan tỏa khủng khiếp. Chủ yếu là chúng công kích cá nhân, nhục mạ ngoại hình, hoặc cô lập trẻ khỏi các nhóm hội kín trên Facebook, Zalo, Discord. Một nghiên cứu diện rộng tại Việt Nam cho thấy khoảng 21% trẻ em cho biết mình từng là nạn nhân của bắt nạt qua mạng. Đáng lo ngại hơn, 75% nạn nhân không biết tìm kiếm sự trợ giúp từ đâu do sợ bị phát hiện và thu hồi thiết bị điện tử hoặc bị cha mẹ mắng nhiếc. Các em chỉ âm thầm chịu đựng, gây ra các rối loạn lo âu, trầm cảm, và trong những trường hợp cực đoan, dẫn đến ý định tự sát.

- Tống tiền bằng hình ảnh nhạy cảm

Sự kết hợp giữa xâm hại tình dục và tống tiền, đang có sự gia tăng đột biến. Kẻ xấu dẫn dụ trẻ gửi ảnh/clip nhạy cảm, sau đó đe dọa sẽ phát tán cho gia đình, nhà trường nếu không gửi thêm ảnh hoặc chuyển tiền. Theo báo cáo từ cơ quan an ninh, tình báo nội địa và thực thi pháp luật liên bang của Hoa Kỳ (FBI) và các tổ chức an ninh mạng quốc tế cảnh báo về sự gia tăng 100% các vụ Sextortion nhắm vào nam giới ở độ tuổi vị thành niên trong 2 năm qua. Tại Việt Nam, nhiều vụ việc trẻ bị tống tiền từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, hoặc bị ép buộc quan hệ tình dục để đổi lấy sự im lặng của kẻ xấu. Đơn cử như vụ việc tại Hà Nội và Bắc Ninh: Cơ quan công an từng triệt phá các đối tượng sử dụng tài khoản Facebook giả gái xinh đẹp để "chat sex" với các nam sinh, sau đó quay lại màn hình và yêu cầu chuyển khoản từ 5-10 triệu đồng nếu không sẽ gửi clip cho danh sách bạn bè và giáo viên chủ nhiệm. Trẻ trả tiền không phải để "xóa clip" (vì thực tế kẻ xấu không bao giờ xóa), mà là để mua sự "trì hoãn" cơn ác mộng.

Bảng tóm tắt so sánh các hình thức xâm hại

Phần lớn trẻ em hiện nay đã biết cách sử dụng công nghệ rất sớm, nhưng lại thiếu "Hệ miễn dịch tâm lý" để nhận diện những hành vi thao túng tinh vi. Thực trạng này cho thấy một lỗ hổng lớn trong "Kỹ năng an toàn số" của trẻ. Pháp luật và giáo dục cần phải đi nhanh hơn tốc độ biến tướng của tội phạm mạng.

3. Phân tích dưới góc độ Tâm lý học và Pháp luật

3.1. Góc độ Tâm lý học: Tại sao trẻ vị thành niên dễ trở thành nạn nhân?

Sự tổn thương của TVTN trên không gian mạng không đơn thuần đến từ sự sơ hở, mà bắt nguồn sâu xa từ đặc điểm phát triển tâm sinh lý lứa tuổi.

- Nhu cầu khẳng định bản thân và "Cơn đói" của sự công nhận:

Theo lý thuyết của Erik Erikson, TVTN nằm trong giai đoạn "Khủng hoảng bản sắc". Trẻ khao khát khẳng định cái tôi và tìm kiếm sự thuộc về. Khi môi trường gia đình thiếu sự kết nối hoặc có mâu thuẫn, trẻ dễ tìm đến "gia đình ảo" trên mạng. Một khảo sát thực tế cho thấy nhiều nạn nhân của các vụ dụ dỗ thường là những trẻ cảm thấy bị bỏ rơi ở đời thực. Kẻ xấu chỉ cần những câu khen ngợi: "Em thật đặc biệt", "Chỉ có anh mới hiểu em" đã đủ để trẻ hạ thấp hàng rào phòng thủ - là cơ hội đến cho kẻ "Đào lửa".

- Hiệu ứng giải ức chế trực tuyến:

Các nhà nghiên cứu tâmlý học đã chỉ ra rằng việc ẩn danh và không đối diện trực tiếp khiến trẻ có cảm giác "tàng hình". Trẻ tin rằng hành động trên mạng không để lại hậu quả như đời thực, dẫn đến việc chia sẻ thông tin nhạy cảm, ảnh riêng tư một cách bốc đồng. Các vụ việc "Lộ ảnh nóng" của học sinh THCS/THPT thường bắt nguồn từ việc trẻ tin tưởng gửi ảnh cho "người yêu mạng" vì nghĩ rằng đó là không gian riêng tư, không ai biết mình là ai.

- Sự thiếu hụt về tư duy phản biện và sự phát triển não bộ:

Về mặt sinh học, vỏ não trước trán (trung tâm điều khiển suy nghĩ logic và kiểm soát xung động) ở TVTN chưa hoàn thiện cho đến tuổi 25. Ngược lại, hạch hạnh nhân (trung tâm cảm xúc) lại hoạt động rất mạnh.

Ta có thể xem xét mức độ rủi ro qua công thức đơn giản: R = (E xV)/C; Trong đó:

(Risk): Nguy cơ bị xâm hại; (Exposure): Mức độ phơi nhiễm (thời gian online, chia sẻ thông tin trên môi trường mạng). Thời gian trực tuyến càng dài, tần suất chia sẻ thông tin cá nhân càng cao, trẻ càng dễ rơi vào tầm ngắm của các thuật toán tìm kiếm và những kẻ "săn mồi" trực tuyến. Đây được xem là yếu tố điều kiện cần. (Vulnerability): Sự tổn thương tâm lý (nhu cầu được bù đắp tình cảm). Những trẻ đang đối mặt với sự cô đơn, thiếu hụt tình cảm gia đình hoặc mâu thuẫn cá nhân thường có "màng lọc" tâm lý mỏng hơn. Khi đó, "V" đóng vai trò là chất xúc tác, biến sự phơi nhiễm thông thường thành một cơ hội thuận lợi để kẻ xấu thực hiện hành vi thao túng cảm xúc. Khi cả hai yếu tố này đồng thời tăng cao, tử số của công thức sẽ giãn nở cực đại, tạo ra một áp lực khổng lồ lên hệ thống phòng vệ của trẻ. (Critical Thinking): Tư duy phản biện (Khả năng nhận diện bẫy). Điểm mấu chốt nằm ở biến số "C". Trong logic toán học, mẫu số càng nhỏ thì giá trị của phân số (Risk) - Nguy cơ bị xâm hại càng lớn.

Tư duy phản biện "C": Đóng vai trò là "hệ miễn dịch" - tính chủ động. Một đứa trẻ có khả năng đặt câu hỏi trước các yêu cầu lạ, nhận diện được các bẫy tâm lý và thấu hiểu các thủ đoạn thao túng sẽ có khả năng làm giảm những tác động tiêu cực từ cạm bẫy. Ngay cả khi mức độ phơi nhiễm "E" là không thể tránh khỏi trong thời đại số, nếu tư duy phản biện "C" đủ mạnh, nguy cơ "R" - Nguy cơ bị xâm hại sẽ được kéo xuống mức tối thiểu.

3.2. Góc độ Pháp luật: Khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam

Việt Nam đã xây dựng được một hàng rào pháp lý khá kiên cố, tuy nhiên việc thực thi vẫn gặp những thách thức mang tính đặc thù của công nghệ.

Luật Trẻ em 2016 - "Lá chắn" quyền riêng tư. Điều 21 quy định trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân. Đặc biệt, Điều 54 nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Đây là cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi phát tán hình ảnh trẻ em khi chưa được sự đồng ý của trẻ hoặc người giám hộ, ngay cả khi đó là hành vi của cha mẹ.

Luật An ninh mạng 2018 - Quy định trách nhiệm bên thứ ba: Điều 29 quy định các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng phải có trách nhiệm ngăn chặn việc chia sẻ thông tin có nội dung xâm hại trẻ em và phải gỡ bỏ thông tin trong vòng 24 giờ khi có yêu cầu. Tuy nhiên, việc thực thi còn gặp phải không ít những rào cản như: Chứng cứ trên mạng rất dễ bị xóa sạch hoặc chỉnh sửa bằng AI. Việc trích xuất dữ liệu từ các máy chủ đặt tại nước ngoài thường mất nhiều thời gian, làm lỡ "thời điểm vàng" để cứu vãn hình ảnh cho nạn nhân. Hay những rào cản mang tính xuyên biên giới: Ví như một kẻ xâm hại ở quốc gia X có thể dụ dỗ một TVTN ở Việt Nam. Việc dẫn độ và xử lý các đối tượng tội phạm hình sự gặp trở ngại lớn về tư pháp quốc tế. Có những đối tượng ẩn danh tinh vi: Với các công nghệ VPN - Mạng riêng ảo, trình duyệt Tor - Bộ định tuyến hành tây, hoặc các ứng dụng nhắn tin mã hóa đầu cuối, việc xác định danh tính thực của tội phạm là một thách thức cực lớn đối với lực lượng an ninh mạng.

Bảng tóm tắt các thách thức thực thi pháp luật

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống xâm hại TVTN trên môi trường mạng

4.1. Nhóm giải pháp thuộc về pháp lý và chính sách

Để giải quyết tận gốc vấn đề, pháp luật không thể chỉ dừng lại ở việc "chạy theo" tội phạm mà phải có tư duy khoa học mang tính dự báo, phát hiện và chủ động ngăn chặn kịp thời.

- Hoàn thiện chế tài: Hình sự hóa hành vi "Dụ dỗ trẻ em trên mạng"

Bộ luật Hình sự Việt Nam hiện hành chủ yếu tập trung xử lý khi hậu quả đã xảy ra (hành vi xâm hại tình dục thực tế). Tuy nhiên, hành vi "Dụ dỗ" - giai đoạn tiền xâm hại - vẫn chưa được quy định thành một tội danh độc lập rõ ràng. Vì thế, chúng ta cần bổ sung tội danh "Dụ dỗ trẻ em cho mục đích tình dục trên không gian mạng". Tội danh này gồm các hành vi: Thiết lập mối quan hệ giả tạo với trẻ em; Gửi các ấn phẩm khiêu dâm hoặc yêu cầu trẻ gửi ảnh nhạy cảm; Hứa hẹn lợi ích vật chất để dụ dỗ gặp mặt ngoài đời thực. Như vậy, việc hình sự hóa sớm hành vi này cho phép cơ quan điều tra can thiệp ngay từ khi tội phạm mới bắt đầu tiếp cận nạn nhân, thay vì chờ đến khi trẻ đã bị tổn thương cả về thể xác và tinh thần. Điều này tạo ra tính răn đe cực lớn đối với những đối tượng đang có ý định thực hiện hành vi "săn mồi" trực tuyến.

- Trách nhiệm pháp lý của các nhà cung cấp dịch vụ (ISP và Mạng xã hội)

Không gian mạng là "sân chơi" do các tập đoàn công nghệ tạo ra, vì vậy họ phải có trách nhiệm bảo đảm an toàn của sân chơi đó thông qua "Bản thiết kế" ban đầu:

Áp dụng công nghệ AI và Hashing: Pháp luật cần bắt buộc các nhà mạng tích hợp công nghệ như PhotoDNA (của Microsoft) hoặc các thuật toán học máy (Machine Learning) để: Tự động nhận diện và chặn các hình ảnh lạm dụng trẻ em trước khi chúng được tải lên.

Sử dụng các phần mềm để xử lý ngôn ngữ tự nhiên để cảnh báo các cuộc hội thoại có dấu hiệu "Dụ dỗ" (ví dụ: chúng yêu cầu trẻ giữ bí mật với cha mẹ, yêu cầu gửi ảnh nudes).

Quy định mức phạt đủ nặng dựa trên doanh thu đối với các nền tảng không gỡ bỏ kịp thời các nội dung độc hại xâm hại trẻ em khi có phản hồi từ người dùng hoặc yêu cầu từ cơ quan chức năng.

- Cơ chế Hợp tác Quốc tế: Vượt qua rào cản biên giới

Tội phạm mạng thường hoạt động xuyên biên giới (kẻ thủ ác ở nước X, nạn nhân ở nước Y, máy chủ ở nước Z). Do đó, sự phối hợp quốc tế là chìa khóa duy nhất để thực thi công lý.

Gia nhập Công ước Budapest về tội phạm mạng: Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế để thuận tiện trong việc yêu cầu dẫn độ và thu thập chứng cứ số từ nước ngoài.

Phối hợp với Interpol - Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế và các tổ chức quốc tế: Xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các đối tượng có tiền án xâm hại trẻ em; Thiết lập đường dây nóng quốc tế kết nối trực tiếp giữa Cục An ninh mạng Việt Nam với các tổ chức quốc tế để xử lý các yêu cầu khẩn cấp về gỡ bỏ nội dung Sextortion xuyên biên giới. Đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong việc yêu cầu các tập đoàn công nghệ cung cấp thông tin người dùng (địa chỉ IP, lịch sử đăng nhập) khi có dấu hiệu phạm tội nghiêm trọng.

Bảng so sánh sự thay đổi đề xuất trong khung pháp lý

4.2. Nhóm giải pháp Tâm lý - Giáo dục

Nếu các biện pháp pháp lý và kỹ thuật tạo ra "lá chắn ngoại vi", thì giải pháp Tâm lý - Giáo dục chính là cốt lõi để xây dựng và phát huy nội lực cho trẻ.

- Giáo dục kỹ năng nhận diện và phản kháng học đường

Trang bị cho trẻ năng lực tự nhận diện rủi ro thay vì chỉ thụ động chờ đợi sự bảo vệ của các yếu tố bên ngoài. Chuyển đổi từ phổ biến kiến thức sang rèn luyện tư duy phản biện: Giáo dục an toàn mạng hiện nay thường chỉ dừng lại ở các quy tắc "nên" và "không nên". Tuy nhiên, thực tiễn đòi hỏi trẻ phải có Tư duy phản biện để đặt câu hỏi trước các tình huống bất thường.

Kỹ năng nhận diện các thủ đoạn thao túng: Chương trình học cần cụ thể hóa các giai đoạn của hành vi dụ dỗ. Giai đoạn tiếp cận: Kẻ xấu thường đóng vai người có thiện chí, đồng cảm, biểu hiện rõ nét nhất là biết lắng nghe và thấu cảm, có thể tặng quà hoặc thả them những lời khen ngợi ngoại hình. Giai đoạn cô lập: Yêu cầu trẻ chuyển sang các nền tảng nhắn tin bí mật và thuyết phục rằng "người lớn không hiểu được chúng ta đâu" để dễ bề "dắt mũi" theo ý đồ xấu. Giai đoạn cưỡng ép: Sử dụng những thông tin như hình ảnh, clip nhạy cảm có sẵn để đe dọa. Tổ chức cho các em thực hành: Áp dụng các bài tập tình huống và diễn án giả định để trẻ thực hành kỹ năng từ chối và thoát khỏi sự thao túng tâm lý ngay từ những bước đầu tiên.

- Gia đình cần chuyển dịch từ "Kiểm soát độc đoán" sang "Đồng hành thấu cảm"

Gia đình là rào cản tâm lý cuối cùng nhưng cũng quan trọng nhất để ngăn chặn hậu quả nặng nề nhất của tình trạng TVTN bị xâm hại trên không gian mạng.

Từ bỏ tư duy "Cấm là an toàn": Việc cấm đoán tuyệt đối hoặc đe dọa tịch thu thiết bị thường phản tác dụng. Theo tâm lý học lứa tuổi, TVTN có xu hướng phản kháng sự áp đặt. Nếu trẻ bị đe dọa, khi gặp rắc rối (ví dụ bị tống tiền ảnh nhạy cảm), trẻ sẽ chọn im lặng và tự giải quyết vì sợ cha mẹ hơn sợ kẻ xấu.

Xây dựng "Hợp đồng số" dựa trên sự tin tưởng: Thay vì kiểm soát lén lút, cha mẹ cần thảo luận công khai với con về các quy tắc an toàn. Mục tiêu là để trẻ hiểu rằng: Internet là một không gian công cộng đầy rủi ro và bố mẹ ở đây để hỗ trợ chứ không phải để trừng phạt.

Lắng nghe không phán xét: Khi trẻ chia sẻ về một trải nghiệm khó chịu trên mạng, phản ứng của cha mẹ (bình tĩnh thay vì hốt hoảng hay trách móc) quyết định việc trẻ có tiếp tục tin tưởng để tìm kiếm sự giúp đỡ trong những lần sau hay không.

- Hỗ trợ tâm lý sau khi TVTN bị xâm hại:

Hậu quả của xâm hại mạng thường kéo dài và có sức tàn phá tâm trí ghê gớm do tính lan tỏa của dữ liệu số. Vì thế, thiết lập hệ thống đường dây nóng chuyên biệt như tổng đài như 111 cần có đội ngũ chuyên gia được đào tạo sâu về tội phạm mạng và tâm lý học để họ có sự thấu cảm đúng mức với nạn nhân. Can thiệp khủng hoảng và giảm thiểu sang chấn: Trẻ bị xâm hại mạng thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, trầm cảm do sợ hình ảnh cá nhân bị phát tán vĩnh viễn. Công tác tham vấn cần tập trung vào việc: Giải tỏa cảm giác tội lỗi: Giúp trẻ hiểu mình là nạn nhân, không phải kẻ có lỗi. Xây dựng lại lòng tự trọng: Ngăn chặn các hành vi tự hủy hoại hoặc ý định tự sát. Thực hiệc các giải pháp tâm lý phải đi đôi với hỗ trợ kỹ thuật để gỡ bỏ nội dung độc hại. Việc nhìn thấy hình ảnh nhạy cảm của mình vẫn tồn tại trên mạng là một hình thức bị "tái xâm hại" liên tục đối với trẻ. Sự hỗ trợ từ cộng đồng, nhà trường và gia đình trong việc ngăn chặn bắt nạt hội đồng sau sự cố là yếu tố then chốt để trẻ tái hòa nhập.

Sự kết hợp giữa giáo dục kỹ năng từ nhà trường, sự thấu cảm của gia đình và sự chữa lành từ các chuyên gia tâmlý tạo thành một quy trình khép kín. Trong đó, giáo dục là phòng ngừa, gia đình là chốt chặn và hỗ trợ tâm lý là sự cứu chuộc. Chỉ khi giải quyết được các đứt gãy về mặt tâm lý và thiếu hụt về kỹ năng, chúng ta mới có thể giúp TVTN thực sự làm chủ được cuộc sống trong kỷ nguyên số của chính mình.

5. Kết luận

Công cuộc bảo vệ trẻ vị thành niên trước những nguy cơ xâm hại trên không gian mạng không thể là trách nhiệm đơn lẻ của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào, mà đòi hỏi một chiến lược tổng thể mang tính liên ngành. Sự an toàn của trẻ em trong kỷ nguyên số chỉ có thể được đảm bảo vững chắc dựa trên mô hình "Kiềng ba chân" vững chãi, bao gồm: sự nghiêm minh của pháp luật, tính ưu việt của công nghệ và sự thấu cảm trong giáo dục gia đình.

Trước hết, một hệ thống pháp luật nghiêm minh với những chế tài cụ thể, tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế sẽ đóng vai trò là khung xương sống, tạo ra sức mạnh răn đe và trừng trị đích đáng các hành vi phạm tội. Song hành với đó, việc ứng dụng công nghệ thông minh như trí tuệ nhân tạo và các thuật toán nhận diện tự động sẽ tạo ra một lớp "lá chắn kỹ thuật" chủ động, giúp ngăn chặn rủi ro ngay từ khi chúng chưa tiếp cận đến đối tượng. Tuy nhiên, mọi biện pháp bên ngoài sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi sự thấu cảm từ gia đình và giáo dục của nhà trường. Đây chính là nền tảng cốt lõi giúp hình thành "kháng thể số" tự thân cho mỗi cá nhân, biến niềm tin giữa cha mẹ và con cái thành kênh giao tiếp quan trọng nhất để phát hiện và xử lý khủng hoảng.

Tóm lại, việc xây dựng một hệ sinh thái số an toàn không phải là mục tiêu ngắn hạn mà là một lộ trình kiên trì. Chỉ khi chúng ta thiết lập được lớp bảo vệ đa tầng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa "công nghệ - luật pháp - con người", trẻ em mới có thể thực sự tự do và an toàn để phát triển toàn diện trong thế giới ảo - vốn đã là một phần không thể tách rời của cuộc sống thực tại.

Đỗ Đông Chinh - Trường Đại học Thông tin Liên lạc

Tài liệu tham khảo:

1. Luật Trẻ em 2016. Luật số 102/2016/QH13 của Quốc hội

2. Luật An ninh mạng 2018. Luật số 24/2018/QH14 của Quốc hội

3. Cẩm nang "Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng" (Cục An toàn thông tin - Bộ TT&TT): Bộ tài liệu này định nghĩa rõ các khái niệm như Sextortion, Grooming, Cyberbullying và các bước xử lý kỹ thuật.

4. Quyết định số 830/QĐ-TTg, ngày 01/06/2021 của Thủ tướng Chính phủ, về "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025".

5. Quyết định số 88/QĐ-BTTTT ngày 21/01/2025 của Bộ Thông tin và Truyền thông về "Bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng".

6. Báo cáo của Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111: Tra cứu báo cáo thường niên hoặc các thông cáo báo chí của Cục Trẻ em (Bộ LĐ-TB&XH). Các số liệu về cuộc gọi cầu cứu do bị xâm hại mạng thường được công bố tại đây.

7. Báo cáo Tiếng nói Trẻ em Việt Nam (UNICEF & MSD): Trẻ em đã nói về những rủi ro của bản thân các em gặp phải trên không gian mạng.

8. Thuyết Phát triển Tâm lý xã hội - Erik Erikson: Giai đoạn khủng hoảng bản sắc tuổi vị thành niên.

9. Thuyết Phát triển Nhận thức - Jean Piaget: Sự hạn chế trong tư duy phản biện và khả năng dự báo rủi ro của trẻ vị thành niên.