Trên cơ sở đó, nhóm tác giả luận giải và đề xuất các giải pháp cơ bản, đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức, hoàn thiện cơ chế, xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh và phát huy tính tự giác, tự rèn luyện của sĩ quan trẻ, đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng vũ trang Quân khu vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu" trong tình hình mới.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư gắn liền với sự bùng nổ của mạng xã hội và các nền tảng truyền thông kỹ thuật số đã biến không gian mạng thành một môi trường xã hội thứ hai, nơi các quan hệ giao tiếp, tương tác của con người diễn ra với tốc độ tức thời và không bị giới hạn bởi không gian địa lý. Theo Luật An ninh mạng năm 2018, không gian mạng được xác định là: "Mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin... là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian, thời gian". Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và lực lượng vũ trang Quân khu 4 nói riêng, đội ngũ sĩ quan trẻ - những cán bộ có tuổi đời dưới 35, đang trực tiếp quản lý, huấn luyện, chỉ huy bộ đội tại các đơn vị cơ sở là lực lượng năng động, nhạy bén, có nhu cầu kết nối, giao lưu xã hội rất cao trên môi trường số. Tuy nhiên, địa bàn Quân khu 4 là dải đất miền Trung có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng - an ninh, luôn là trọng điểm mà các thế lực thù địch, cơ hội chính trị tập trung chống phá quyết liệt về tư tưởng, lý luận. Chúng triệt để lợi dụng tính chất "phi biên giới", "nặc danh" của internet để cài cắm luận điệu xuyên tạc, kích động tâm lý bất mãn, thực hiện chiến lược "diễn biến hòa bình" nhằm "phi chính trị hóa" quân đội. Trong bối cảnh đó, nếu các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của sĩ quan trẻ không được quản lý chặt chẽ và định hướng đúng đắn sẽ rất dễ dẫn đến nguy cơ lộ lọt bí mật quân sự, suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa". Do đó, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, định hướng các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của sĩ quan trẻ Quân khu 4 hiện nay là vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ, ĐỊNH HƯỚNG CÁC MỐI QUAN HỆ XÃ HỘI TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG CỦA SĨ QUAN TRẺ QUÂN KHU 4
Vận dụng luận điểm kinh điển của triết học Mác - Lênin rằng bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, có thể hiểu quan hệ xã hội của sĩ quan trẻ trên không gian mạng chính là hệ thống các mối liên hệ giao tiếp, tương tác, kết nối giữa sĩ quan trẻ với gia đình, người thân, đồng chí, đồng đội, các tổ chức và toàn thể cộng đồng thông qua các dịch vụ trực tuyến như Facebook, Zalo, TikTok, diễn đàn học thuật hay các trang thông tin điện tử cá nhân. Quá trình tham gia và thiết lập các mối quan hệ này bộc lộ những đặc thù nổi bật.
Trước hết là tính đa chiều và tính mở rất cao, cho phép sĩ quan trẻ dễ dàng kết nối vượt ra ngoài khuôn viên doanh trại để tiếp xúc đồng thời với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau. Đi liền với đó là sự đan xen sâu sắc giữa mối quan hệ quân nhân và quan hệ công dân khi sĩ quan trẻ vừa phải giữ vững chuẩn mực nhân cách người quân nhân cách mạng, vừa thực hiện các nhu cầu giao lưu, thể hiện bản thân của một người trẻ tuổi. Đặc biệt, các mối quan hệ này luôn mang tính nhạy cảm chính trị sâu sắc bởi từng phát ngôn, hình ảnh chia sẻ, lượt thích, bình luận của sĩ quan trẻ trên môi trường số đều trực tiếp phản ánh hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", đồng thời gắn liền với yêu cầu bảo đảm bí mật quân sự và kỷ luật quân đội.
Một là, về ưu điểm và kết quả đạt được.
Những năm qua, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 cùng cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị đã quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 29-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng" cùng Nghị quyết số 35-NQ/TW về "Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới". Qua đó, công tác quản lý và định hướng các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của sĩ quan trẻ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Thứ nhất, cấp ủy, chỉ huy các cấp đã chủ động ban hành các quy chế, quy định nhằm cụ thể hóa Hướng dẫn số 1382/HD-CT của Tổng cục Chính trị về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân trên internet. Đa số sĩ quan trẻ đã nâng cao rõ rệt nhận thức chính trị, đề cao ý thức tự giác và chấp hành nghiêm túc các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự.
Thứ hai, công tác định hướng dư luận và lan tỏa thông tin tích cực được duy trì có nền nếp. Sĩ quan trẻ lực lượng vũ trang Quân khu 4 đã phát huy tốt vai trò xung kích trong "Lực lượng 47", tích cực chia sẻ các tấm gương người tốt, việc tốt cùng hình ảnh bộ đội xả thân giúp đỡ nhân dân phòng chống thiên tai, bão lũ, sạt lở đất tại các địa bàn trọng điểm miền Trung. Khắc ghi lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh rằng lực lượng bao nhiêu là nhờ ở dân hết, sự tương tác tích cực của sĩ quan trẻ trên không gian mạng đã góp phần củng cố vững chắc "thế trận lòng dân" nơi tiền tuyến số.
Thứ ba, tuyệt đại đa số sĩ quan trẻ giữ vững bản lĩnh chính trị, giữ gìn chuẩn mực văn hóa ứng xử quân nhân trong mọi mối quan hệ bạn bè, đồng nghiệp trên mạng, đồng thời biết chủ động chắt lọc thông tin và nâng cao sức đề kháng trước các luồng quan điểm sai trái, thù địch.
Hai là, những hạn chế và vấn đề đặt ra.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý, định hướng các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của sĩ quan trẻ Quân khu 4 vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định.
Về nhận thức và hành vi, một bộ phận sĩ quan trẻ nhận thức về nguy cơ lộ lọt thông tin quân sự qua mạng xã hội còn khá đơn giản. Thực tế vẫn còn hiện tượng cá nhân đăng tải hình ảnh đơn vị, vũ khí trang bị, lịch trình công tác hoặc tham gia vào các hội nhóm trực tuyến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ bị các thế lực thù địch thu thập dữ liệu.
Về phương thức quản lý, công tác chỉ đạo ở một số đơn vị cơ sở có lúc còn mang tính hành chính, xơ cứng, nặng về cấm đoán đơn thuần hoặc có biểu hiện buông lỏng, chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng công nghệ số.
Về kỹ năng ứng xử và định hướng, năng lực nhận diện các thủ đoạn ngụy tạo thông tin, sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo như Deepfake hay các mô hình ngôn ngữ lớn của một số sĩ quan trẻ còn hạn chế, dẫn đến việc xử lý các tình huống tương tác, phản bác trên mạng đôi khi còn lúng túng, thiếu lý lẽ sắc bén.
Những hạn chế nêu trên xuất phát từ tác động tiêu cực của cơ chế thị trường và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch. Bên cạnh đó, công tác giáo dục, định hướng của một số cấp ủy cơ sở chưa thực sự linh hoạt, đồng thời tinh thần tự học tập, tự rèn luyện văn hóa số của một số sĩ quan trẻ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ, ĐỊNH HƯỚNG CÁC MỐI QUAN HỆ XÃ HỘI TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG CỦA SĨ QUAN TRẺ QUÂN KHU 4
Nhằm xây dựng đội ngũ sĩ quan trẻ lực lượng vũ trang Quân khu 4 có bản lĩnh chính trị kiên định, sử dụng không gian mạng đúng mục đích và thiết lập các mối quan hệ xã hội văn minh, an toàn, các cơ quan, đơn vị cần triển khai đồng bộ hệ thống các giải pháp cơ bản sau.
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp gắn liền với hoàn thiện quy chế, quy định quản lý không gian mạng.
Đây là giải pháp then chốt giữ vai trò quyết định định hướng chính trị cho toàn bộ hoạt động giao tiếp xã hội của sĩ quan trẻ. Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp trong toàn Quân khu cần thường xuyên quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về công tác thông tin, an ninh mạng. Trên cơ sở đó, các cơ quan, đơn vị cần cụ thể hóa và ban hành hệ thống quy chế quản lý sát thực tế. Việc xây dựng và chuẩn hóa các quy ước ứng xử trên không gian mạng phải bám sát đặc thù nhiệm vụ của từng loại hình đơn vị, từ các sư đoàn bộ binh chủ lực làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu như Sư đoàn 324, Sư đoàn 968 đến các đoàn kinh tế - quốc phòng hay bộ chỉ huy quân sự các tỉnh. Quy chế cần phân định rõ những điều sĩ quan trẻ không được làm, xác lập các nguyên tắc nghiêm ngặt về bảo mật vị trí đóng quân, tài liệu nội bộ và hình ảnh huấn luyện, diễn tập khi tham gia mạng xã hội. Song song với việc hoàn thiện thể chế, cần chủ động đổi mới phương thức giám sát, kiểm tra thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chính trị, cơ quan bảo vệ an ninh quân đội và lực lượng tác chiến không gian mạng thuộc Bộ Tư lệnh 86. Sự phối hợp này giúp các đơn vị rà soát, phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn thông tin, nhận diện các hội nhóm xấu độc tìm cách tiếp cận, lôi kéo cán bộ, từ đó kịp thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm minh các biểu hiện vi phạm kỷ luật.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức giáo dục chính trị, nâng cao năng lực tự bảo vệ và chuẩn mực văn hóa số cho sĩ quan trẻ.
Giáo dục, bồi dưỡng là con đường căn bản để chuyển hóa các yêu cầu kỷ luật của quân đội thành ý thức tự giác bên trong của mỗi quân nhân. Do đó, công tác giáo dục chính trị tư tưởng cần được đổi mới toàn diện nhằm nâng cao khả năng tự đề kháng của sĩ quan trẻ trước các tác động tiêu cực trên môi trường mạng.
Trước hết, cần tập trung nâng cao trình độ nhận diện âm mưu, thủ đoạn của chiến lược "diễn biến hòa bình" trên không gian mạng. Đơn vị cần trang bị cho sĩ quan trẻ kiến thức chuyên sâu để nhận diện các chiêu bài kích động mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo, các luận điệu xuyên tạc lịch sử và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn miền Trung. Nhờ đó, cán bộ trẻ có thể phân định rạch ròi giữa thông tin chính thống và các nguồn tin giả mạo, phản động. Đồng thời, cần đa dạng hóa các hình thức truyền thông giáo dục thông qua tổ chức diễn đàn thanh niên, tọa đàm khoa học, cuộc thi viết chính luận, thiết kế infographic hoặc xây dựng các video clip ngắn phản ánh trực quan kỹ năng ứng xử trên mạng xã hội. Các nội dung này cần được lồng ghép linh hoạt vào các buổi sinh hoạt chính trị, ngày Pháp luật và diễn đàn sĩ quan trẻ. Ngoài ra, việc bồi dưỡng kỹ năng công nghệ cũng cần được chú trọng nhằm phổ biến kiến thức an toàn thông tin, kỹ năng phòng chống mã độc, quản lý quyền riêng tư trên các tài khoản cá nhân, triệt tiêu nguy cơ lộ lọt dữ liệu bí mật quân sự.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, phát huy tính tích cực xã hội của sĩ quan trẻ trong lan tỏa thông tin tích cực và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái.
Xuất phát từ nguyên lý triết học Mác - Lênin rằng môi trường xã hội quy định trực tiếp sự hình thành và biến đổi nhân cách con người, việc xây dựng môi trường văn hóa số phong phú, lành mạnh tại các đơn vị cơ sở là giải pháp trực tiếp tạo điều kiện cho sĩ quan trẻ tương tác, cống hiến. Các cơ quan, đơn vị thuộc lực lượng vũ trang Quân khu 4 cần tiếp tục củng cố, phát triển hệ thống trang thông tin, nhóm mạng xã hội chính danh và bán chính danh hoạt động có hiệu quả. Các kênh thông tin này cần kịp thời cập nhật các sự kiện thời sự, cung cấp các bài viết lý luận sâu sắc, hấp dẫn nhằm thu hút, định hướng nhu cầu giao lưu, tiếp nhận tri thức của đội ngũ cán bộ trẻ. Cùng với đó, việc thực hiện phương châm lấy cái đẹp dẹp cái xấu cần được phát động sâu rộng qua các phong trào lan tỏa hình ảnh cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ" trên dải đất miền Trung kiên cường. Sĩ quan trẻ cần tích cực chia sẻ những tấm gương người tốt, việc tốt, những hình ảnh cán bộ, chiến sĩ vượt qua gian nan giúp đỡ nhân dân phòng chống lụt bão, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Đặc biệt, cần phát huy tối đa vai trò xung kích của sĩ quan trẻ trong "Lực lượng 47" để tổ chức các đợt đấu tranh, bình luận sắc bén, bẻ gãy mọi luận điệu chống phá của các thế lực thù địch và các phần tử phản động lưu vong trên địa bàn Quân khu.
Bốn là, phát huy tính tích cực, tự giác, tự quản lý và tu dưỡng rèn luyện của bản thân sĩ quan trẻ.
Mọi chủ trương giáo dục và biện pháp quản lý của tổ chức chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành quá trình tự giáo dục, tự tu dưỡng của mỗi quân nhân. Mỗi sĩ quan trẻ cần chủ động xác định động cơ, trách nhiệm đúng đắn, luôn tự ý thức rõ ràng về vị thế, danh dự của người sĩ quan cách mạng. Khi tham gia môi trường mạng, cán bộ trẻ phải tự thiết lập ranh giới an toàn cho bản thân, tỉnh táo trong việc lựa chọn kết bạn, giao lưu, tuyệt đối không tham gia các hội nhóm mang màu sắc nhạy cảm chính trị, mê tín dị đoan hoặc các trò chơi cá cược trực tuyến. Bên cạnh đó, việc thực hiện phương châm tự soi, tự sửa cần được duy trì thường xuyên qua việc tự rà soát các mối quan hệ, các nội dung chia sẻ, tương tác của bản thân trên không gian mạng, đồng thời nghiêm túc tiếp thu ý kiến góp ý của cấp trên và đồng đội để kịp thời chấn chỉnh hành vi. Sĩ quan trẻ cần tích cực rèn luyện phong cách mẫu mực, đóng góp tiếng nói tích cực, chia sẻ tri thức bổ ích và xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh, góp phần lan tỏa nét đẹp nhân cách người chiến sĩ Quân khu 4 trọng nghĩa tình, kiên cường, dũng cảm và mẫu mực trong thời đại số.
4. KẾT LUẬN
Quản lý, định hướng các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của sĩ quan trẻ Quân khu 4 là nhiệm vụ vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài trong công tác xây dựng Đảng và xây dựng lực lượng vũ trang Quân khu vững mạnh về chính trị. Thực hiện đồng bộ, sáng tạo hệ thống các giải pháp về tăng cường lãnh đạo của cấp ủy, đổi mới giáo dục chính trị, xây dựng môi trường văn hóa số và đề cao tính tự giác tu dưỡng của sĩ quan trẻ sẽ tạo nên "lá chắn miễn dịch" vững chắc, giúp sĩ quan trẻ Quân khu 4 luôn giữ vững bản lĩnh, tự tin làm chủ không gian số, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Trung tá Bùi Quang Nga - Thượng úy Nguyễn Đình Chung - Thượng úy Nguyễn Văn Thủy
Ban CHQS xã Thuần Trung, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội.
2. Đỗ Khắc Cẩn & Nguyễn Kiêm Viện (2022), Nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
3. Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2018), Luật An ninh mạng (Luật số 24/2018/QH14), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.