Chính vì vậy, nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
Nội dung nghiên cứu
Năng lực số (NLS) của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội là tổng hợp các kiến thức, thái độ, kỹ năng và kinh nghiệm của người sĩ quan trẻ được vận dụng phù hợp để mang lại chất lượng, hiệu quả cao trong sống, học tập và thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu của xã hội số. NLS không chỉ giúp sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội sống, học tập, làm việc, kết nối và thực hiện tốt vai trò là công dân số có trách nhiệm, mà còn đóng vai trò quan trọng để giải quyết những thách thức trong bối cảnh phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và thực hiện các nhiệm vụ khác, bao gồm cả các yêu cầu chuyển đổi số quốc gia, có thể xem là chìa khóa thúc đẩy sự phát triển của mỗi nhà trường, góp phần đẩy nhanh quá trình xây dựng Quân đội hiện đại, nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Chính vì vậy, có thể thấy nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội là tổng thể các chủ trương, nội dung, hình thức, biện pháp hoạt động của các tổ chức, lực lượng tác động làm cho các yếu tố cấu thành năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội phát triển lên trình độ mới cao hơn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ.
Trong thời gian qua, cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng ở các nhà trường quân đội và các lực lượng liên quan đã chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo tiến hành nhiều nội dung, biện pháp nâng cao NLS của sĩ quan trẻ và đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội vẫn còn có những hạn chế, bất cập: Một số cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng nhận thức chưa đầy đủ, sâu sắc; nội dung, hình thức, biện pháp nâng cao có thời điểm, có nơi chưa toàn diện, phù hợp; NLS của một bộ phận sĩ quan trẻ còn có mặt chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, một bộ phận chưa làm chủ được thiết bị và phần mềm; việc tạo lập và xuất bản nội dung số chưa phổ biến; ý thức về vấn đề an toàn trên không gian mạng chưa cao...
Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định: "Phát triển, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội đến năm 2030 thuộc nhóm dẫn đầu quốc gia, một số lĩnh vực đạt trình độ quốc tế; thu hút, trọng dụng nhân tài đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại". Bên cạnh đó yêu cầu đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, đặc biệt là "Tổ chức, sắp xếp hệ thống nhà trường Quân đội tinh, gọn, mạnh, chuyên sâu. Xây dựng một số nhà trường thông minh, hiện đại, chất lượng cao, theo mô hình trường đại học nghiên cứu, trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ ngang tầm quốc gia và khu vực". Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là môi trường thực tiễn sinh động để rèn luyện bản lĩnh, kỹ năng số cho người sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội. Trước những yêu cầu mới đặt ra, việc nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhfa trường quân đội hiện nay cần được triển khai đồng bộ, toàn diện với những giải pháp thiết thực, khả thi. Trong đó, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, tạo chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay
Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu, bởi cả lý luận và thực tiễn đều chỉ rõ, mọi hoạt động của con người được bắt đầu từ nhận thức; nhận thức là cơ sở chỉ đạo và định hướng mọi hoạt động thực tiễn của con người; chỉ có trên cơ sở nhận thức đúng thì mới có hành động đúng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: "Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được". Thực tiễn nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội cho thấy, tuy đã có sự chuyển biến trên nhiều phương diện, nhưng nhìn chung, nhận thức, trách nhiệm của một số cấp ủy, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng và một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định, có lúc chưa nhận thức sâu sắc về ý nghĩa, tầm quan trọng của nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội nên chưa phát huy hết trách nhiệm trong tham gia hoạt động này, còn có biểu hiện xem nhẹ, tham gia hời hợt, thậm chí thờ ơ, đùn đẩy trách nhiệm. Vì vậy, tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng là vấn đề đặc biệt quan trọng hiện nay.
Để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng trong nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay, cần thường xuyên tuyên truyền, giáo dục làm cho mọi cấp ủy, tổ chức đảng, tổ chức quần chúng, mọi cán bộ, đảng viên nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết phải nâng cao NLS của sĩ quan trẻ, để thấy được rằng: Sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội là một bộ phận trong đội ngũ cán bộ, sĩ quan nói chung; là nhân tố năng động, sáng tạo, quan trọng góp phần xây dựng và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ, chi bộ, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", mà còn là lực lượng nòng cốt quán triệt và tổ chức thực hiện thắng lợi mọi quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước, chỉ thị, nghị quyết của cấp trên, trực tiếp tham mưu, tổ chức thực hiện công tác Đoàn và phong trào thanh niên, và là nguồn dự trữ cán bộ cho đội ngũ cán bộ quân đội. Nâng cao phẩm chất, năng lực, uy tín của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội là vấn đề đặc biệt quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới và là trách nhiệm của mọi tổ chức, lực lượng.
Bên cạnh đó, cần giáo dục, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của các tổ chức, lực lượng trong nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội
Nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội có sự tham gia của nhiều tổ chức, lực lượng khác nhau. Mỗi tổ chức, lực lượng có vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ khác nhau. Vì vậy, để hoạt động nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội đạt được mục đích, yêu cầu đề ra, vấn đề quan trọng là tạo được sự chuyển biến thực sự trong nhận thức về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của từng tổ chức, lực lượng. Chỉ khi nhận thức rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mình, các tổ chức, lực lượng mới tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo, bảo đảm hoạt động nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội được tiến hành theo đúng sự lãnh đạo, chỉ đạo, đúng chương trình, kế hoạch, phân rõ được quyền hạn, trách nhiệm của từng tổ chức, lực lượng, không bị chồng chéo trong quá trình tiến hành; tránh được tình trạng tham gia nhưng không đúng vai trò, chức năng, hoặc tham gia nhưng không biết công việc phải làm, dẫn đến hiệu quả không cao.
Để giáo dục nâng cao nhận thức, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng trong nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội, cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo nhiều hình thức, biện pháp khác nhau, trong đó chú trọng một số hình thức, biện pháp chủ yếu như: Thông qua các hình thức sinh hoạt của cấp ủy, tổ chức đảng, của đơn vị, của các tổ chức quần chúng, hội đồng quân nhân; thông qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng đối với nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội ; thông qua các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ công tác; thông qua các hội nghị sơ kết, tổng kết để tạo sự chuyển biến về nhận thức của các tổ chức, lực lượng đối với nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội.
Hai là, xác định đúng nội dung; vận dụng linh hoạt các hình thức, biện pháp nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội trong tình hình mới.
Đây là giải pháp mang tính đột phá, quyết định trực tiếp đến hiệu quả nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay. Nội dung, hình thức, biện pháp đúng đắn, khoa học, phù hợp sẽ là cơ sở để hoạt động nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội có chất lượng tốt, không rơi vào đường mòn lối cũ, đơn điệu, hình thức chủ nghĩa; ngược lại, nếu nội dung, hình thức, biện pháp không phù hợp sẽ dẫn đến trì trệ, thậm chí là sai lầm, khuyết điểm. Lựa chọn nội dung phù hợp, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội thực chất là phải xác định cho được các yếu tố cấu thành nhà trường; đồng thời, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp đang có và tích cực chủ động nghiên cứu, tìm tòi các hình thức, biện pháp nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội mới.
Trước hết cần lựa chọn nội dung nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội phù hợp. Nội dung nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội rất phong phú, đa dạng, từ thái độ, trách nhiệm đến hệ thống các tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng số, nhằm phát triển, hoàn thiện phẩm chất, năng lực, uy tín của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội. Lựa chọn đúng nội dung là khâu cơ bản, quan trọng hàng đầu, quyết định chất lượng hoạt động nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội. Trong những năm tới nhiệm vụ cách mạng của Đảng, của quân đội và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy của các nhà trường ngày càng phát triển, đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Trong khi đó, sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội rất đa dạng; trình độ nhận thức, chức trách, nhiệm vụ của từng người cũng khác nhau. Do đó, cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì các cấp cần đánh giá đúng thực trạng NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội, kịp thời phát hiện những vấn đề mới nảy sinh để nghiên cứu, đề xuất nội dung nâng cao phù hợp, sát với yêu cầu nhiệm vụ. Lựa chọn nội dung nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội cần phải toàn diện, nhưng có trọng tâm, trọng điểm, trong đó cần tập trung vào các nội dung cơ bản như: Nâng cao trình độ tri thức; nâng cao kiến thức chính trị, quân sự, kiến thức khoa học xã hội và nhân văn quân sự và kiến thức chuyên ngành, kiến thức xã hội khác; nâng cao kiến thức số, kỹ năng, kinh nghiệm số và phương pháp, tác phong công tác của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội
Bên cạnh đó, cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo hình thức, biện pháp nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội thông qua các hình thức như: Thông qua tập huấn cán bộ; thông qua thực hiện chức trách, nhiệm vụ của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội; thông qua cấp trên bồi dưỡng cấp dưới; thông qua tổ chức hội thi, hội thao chuyển đổi số; thông qua tổ chức các hội nghị giao ban, triển khai nhiệm vụ, sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm. Ngoài các hình thức, biện pháp trên, ở các nhà trường Quân đội còn có thể vận dụng các hình thức, biện pháp khác như: Thông qua tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm công tác giữa các nhà trường với các nhà trường và các đơn vị quân đội...
Ba là, phát huy tính tích cực, chủ động của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội trong tự học tập nâng cao năng lực số
Đây là giải pháp đặc biệt quan trọng, bởi tự học tập, bồi dưỡng là biện pháp cơ bản để mỗi người không ngừng tiến bộ, trưởng thành như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: "Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời phải gắn lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi. Thế giới ngày ngày đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân". Sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội vừa là đối tượng, vừa là chủ thể của hoạt động nâng cao NLS. Tính tích cực, chủ động tự học tập, tự bồi dưỡng của sĩ quan trẻ là nhân tố quyết định đối với sự hình thành, phát triển NLS của họ. Mọi hoạt động của chủ thể suy cho cùng chỉ là tạo những dữ liệu, điều kiện cần thiết để sĩ quan trẻ tiếp thu, lĩnh hội, chuyển hoá thành kiến thức, năng lực của chính mình. Mọi hoạt động bồi dưỡng của chủ thể chỉ biến thành hiện thực và có hiệu quả thông qua tự bồi dưỡng, tự rèn luyện của bản thân cán bộ.
Những năm qua, nhìn chung, sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội đã chủ động khắc phục khó khăn, tích cực tự học tập, tự rèn luyện nhằm nâng cao phẩm chất, năng lực nói chung, NLS nói riêng. Tuy nhiên, việc tự học tập, bồi dưỡng nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội chưa thường xuyên, hiệu quả còn thấp. Một số sĩ quan trẻ có biểu hiện trung bình chủ nghĩa, thiếu ý chí phấn đấu, không tích cực, chủ động tự học tập, bồi dưỡng. Vì vậy, phát huy tính tích cực, chủ động trong tự học tập, bồi dưỡng nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội là vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng hiện nay.
Để phát huy tính tích cực, chủ động trong tự học tập, nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay, cần tập trung thực hiện tốt các nội dung cơ bản như: Xây dựng động cơ đúng đắn trong tự học tập nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội; thường xuyên trang bị tri thức và kỹ năng tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội; coi trọng rèn luyện cách thức tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội; tổ chức chặt chẽ, thường xuyên các hoạt động thực tiễn tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội; tăng cường vai trò quản lý, kiểm tra của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng trong quá trình tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội
Bên cạnh đó, hoạt động tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay cần thường xuyên được quan tâm tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, vật chất, tài liệu, tinh thần để động viên, khuyến khích sĩ quan trẻ tích cực tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội. Đồng thời cần kịp thời biểu dương, khen thưởng, nhân rộng điển hình; đồng thời, phát hiện, phê phán, uốn nắn những biểu hiện sai sót, lệch lạc trong quá trình tự bồi dưỡng nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội. Mặt khác, mỗi cấp ủy viên, cán bộ chủ trì phải thực sự là một tấm gương tiêu biểu về tự học tập, tự bồi dưỡng để sĩ quan trẻ học tập và noi theo.
Nâng cao năng lực số của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội trong tình hình mới là một yêu cầu khách quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Hoạt động này nhằm tạo động lực thúc đẩy sĩ quan trẻ ngày càng năng động, sáng tạo chuyển đổi công nghệ số trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ, vươn lên hoàn thiện bản thân; đồng thời góp phần nâng cao chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị nơi sĩ quan trẻ công tác.
Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, quán triệt quan điểm tư duy bứt phá trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Văn kiện Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII có thể thấy rằng việc thay đổi phong cách, phương pháp làm việc, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ là yếu tố quan trọng tạo nên sức mạnh, để quân đội có đủ sức mạnh để chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược. Chính vì vậy, để nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội các chủ thể cần nghiên cứu đầy đủ các vấn đề lý luận, thực tiễn; bám sát những tiêu chí đánh giá, đánh giá chính xác kết quả làm cơ sở rút ra những kinh nghiệm và đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ, toàn diện, khả thi, phù hợp cho việc nâng cao NLS của sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội góp phần xây dựng nhà trường Quân đội thông minh trong tình hình mới.
Trung tá, ThS. Nguyễn Ngọc Sơn
Khoa CTĐ, CTCT, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội, 2024.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Hà Nội, 2026.
3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của QUTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội, 2025.