Bài viết tập trung phân tích vai trò của việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể; đồng thời đề xuất những biện pháp nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong phát huy vai trò xung kích của ĐVTN thực hiện "5 vững" ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong các trường sĩ quan quân đội, ĐVTN chiếm tỷ lệ lớn trong tổng quân số học viên, là lực lượng trực tiếp tham gia các hoạt động học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy và thực hiện các nhiệm vụ được giao. Vì vậy, phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện "5 vững" có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện.
Thực tiễn cho thấy, ở một số cơ quan, đơn vị trong các trường sĩ quan quân đội, nhận thức của một số chủ thể về vị trí, vai trò của ĐVTN và ý nghĩa của mô hình "5 vững" còn chưa đầy đủ; trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện có mặt chưa thường xuyên, thiếu đồng bộ. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phát huy vai trò xung kích của ĐVTN. Do đó, nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
2. Nội dung
2.1. Sự cần thiết phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể
Nhận thức là cơ sở của hành động. Chỉ khi các chủ thể nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của thanh niên và ý nghĩa của việc phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện "5 vững" thì mới có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện hiệu quả.
Nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể nhằm tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động giữa cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn và bản thân ĐVTN; khắc phục biểu hiện xem nhẹ vai trò của thanh niên hoặc khoán trắng cho tổ chức đoàn. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để huy động sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường tham gia tạo điều kiện, môi trường thuận lợi cho ĐVTN phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, trách nhiệm.
Bên cạnh đó, yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong quân đội, nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ học viên sĩ quan tương lai. Điều đó đòi hỏi phải phát huy tối đa vai trò của ĐVTN trong thực hiện các tiêu chí của "5 vững", mà trước hết là nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể có liên quan.
2.2. Yêu cầu nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể
Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong phát huy vai trò xung kích của ĐVTN thực hiện "5 vững" ở các trường sĩ quan quân đội là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức nhằm tạo sự chuyển biến đồng bộ về tư tưởng, thái độ và hành động của các tổ chức, lực lượng có liên quan. Quá trình đó cần bảo đảm một số yêu cầu cơ bản sau:
Một là, làm cho các chủ thể nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của ĐVTN trong thực hiện "5 vững", coi đây là lực lượng nòng cốt, xung kích trong các hoạt động của nhà trường
Đây là yêu cầu mang tính nền tảng, bởi nhận thức đúng sẽ tạo tiền đề cho hành động đúng. Các chủ thể cần nhận thức rõ ĐVTN không chỉ là đối tượng của công tác giáo dục, quản lý mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu của mô hình "5 vững". Với ưu thế về sức trẻ, nhiệt huyết, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng nhanh với yêu cầu nhiệm vụ mới, ĐVTN giữ vai trò quan trọng trong học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật và tham gia các phong trào thi đua của nhà trường. Vì vậy, mọi cấp, mọi ngành cần thống nhất nhận thức rằng phát huy vai trò xung kích của ĐVTN chính là phát huy nguồn lực quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện.
Hai là, làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, hướng dẫn và tổ chức các hoạt động phát huy vai trò xung kích của ĐVTN
Hiệu quả phát huy vai trò xung kích của ĐVTN phụ thuộc vào sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau như cấp ủy, tổ chức đảng, chỉ huy các cấp, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn và bản thân mỗi đoàn viên. Do đó, cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình tổ chức thực hiện. Cấp ủy, tổ chức đảng chịu trách nhiệm lãnh đạo, định hướng; chỉ huy các cấp trực tiếp chỉ đạo, tạo điều kiện bảo đảm; cơ quan chính trị làm tốt vai trò tham mưu, hướng dẫn; tổ chức đoàn là lực lượng nòng cốt tổ chức các hoạt động; còn ĐVTN là chủ thể trực tiếp thực hiện. Việc phân định rõ trách nhiệm sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo, buông lỏng hoặc khoán trắng nhiệm vụ cho tổ chức đoàn, đồng thời nâng cao tính chủ động, tích cực của mỗi tổ chức, cá nhân.
Ba là, tạo sự thống nhất về mục tiêu, nội dung, hình thức và phương pháp phát huy vai trò xung kích của ĐVTN giữa các tổ chức, lực lượng trong nhà trường
Phát huy vai trò xung kích của ĐVTN là nhiệm vụ liên quan đến nhiều tổ chức và lực lượng, vì vậy cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ trong nhận thức và hành động. Sự thống nhất phải được thể hiện từ khâu xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung hoạt động đến phương pháp tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả. Mọi hoạt động đều phải hướng tới mục tiêu chung là phát huy cao nhất khả năng, trách nhiệm và tinh thần cống hiến của ĐVTN trong thực hiện "5 vững". Đồng thời, cần bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan, đơn vị, tránh tình trạng triển khai rời rạc, thiếu đồng bộ hoặc hình thức, làm giảm hiệu quả của các hoạt động thanh niên.
Bốn là, gắn nâng cao nhận thức với nâng cao trách nhiệm và hành động thực tiễn; khắc phục tình trạng nhận thức đúng nhưng thiếu quyết tâm hoặc thiếu các biện pháp tổ chức thực hiện.
Mục đích cuối cùng của việc nâng cao nhận thức không chỉ dừng lại ở sự hiểu biết mà phải chuyển hóa thành trách nhiệm và hành động cụ thể của các chủ thể. Do đó, quá trình giáo dục, tuyên truyền cần gắn với việc xây dựng động cơ, thái độ, ý chí trách nhiệm và quyết tâm thực hiện nhiệm vụ. Mỗi chủ thể phải thể hiện trách nhiệm của mình bằng những chương trình, kế hoạch, biện pháp và việc làm cụ thể nhằm tạo điều kiện cho ĐVTN phát huy vai trò xung kích trong thực hiện "5 vững". Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân làm tốt và chấn chỉnh những biểu hiện thiếu trách nhiệm, hình thức hoặc làm chưa hiệu quả. Chỉ khi nhận thức được chuyển hóa thành hành động thực tiễn thì yêu cầu nâng cao nhận thức, trách nhiệm mới thực sự đạt được mục đích đề ra.
2.3. Một số biện pháp nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể
Trên cơ sở những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể và thực tiễn phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên trong thực hiện "5 vững" ở các trường sĩ quan quân đội thời gian qua, việc triển khai các biện pháp cần bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ, khả thi và phù hợp với đặc điểm hoạt động của từng nhà trường. Theo đó, cần tập trung thực hiện một số biện pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của đoàn viên thanh niên và ý nghĩa của việc thực hiện "5 vững"
Đây là biện pháp có ý nghĩa nền tảng, tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia phát huy vai trò xung kích của ĐVTN. Thực tế cho thấy, nhận thức đúng là tiền đề quan trọng để hình thành động cơ, thái độ và hành động đúng. Vì vậy, các trường sĩ quan cần thường xuyên tổ chức quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và Đoàn Thanh niên về công tác thanh niên trong tình hình mới; làm rõ vị trí, vai trò của ĐVTN đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của nhà trường.
Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ mục tiêu, yêu cầu, nội dung và các tiêu chí của mô hình "5 vững"; những yêu cầu mới đặt ra đối với học viên đào tạo sĩ quan; trách nhiệm của từng tổ chức, lực lượng trong tạo điều kiện để ĐVTN phát huy vai trò xung kích. Đồng thời, chú trọng tuyên truyền những tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến, các mô hình hay, cách làm sáng tạo, những kinh nghiệm có giá trị thực tiễn nhằm tạo sức lan tỏa trong toàn nhà trường.
Quá trình giáo dục, tuyên truyền cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục tập trung với tự giáo dục; giữa tuyên truyền thường xuyên với tuyên truyền theo chuyên đề; giữa các hình thức truyền thống với ứng dụng công nghệ số, bảo đảm phù hợp với đặc điểm tâm lý, trình độ và nhu cầu tiếp nhận thông tin của thanh niên hiện nay.
Thứ hai, phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và chỉ huy các cấp đối với hoạt động phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên
Cấp ủy, tổ chức đảng và chỉ huy các cấp là chủ thể giữ vai trò quyết định trong định hướng, tổ chức và bảo đảm các điều kiện để phát huy vai trò xung kích của ĐVTN. Vì vậy, cần xác định đây là một nội dung quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị.
Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, các cấp ủy cần đưa nội dung phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện "5 vững" vào nghị quyết lãnh đạo, chương trình hành động và kế hoạch công tác hằng năm; xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, nội dung và biện pháp thực hiện. Chỉ huy các cấp cần cụ thể hóa nghị quyết thành các kế hoạch tổ chức thực hiện sát với tình hình thực tiễn; phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng tổ chức, cá nhân; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm.
Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy phải thực sự gương mẫu trong nhận thức và hành động, gần gũi, lắng nghe, tôn trọng và phát huy các ý tưởng sáng tạo của thanh niên; tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, cơ sở vật chất, kinh phí và môi trường hoạt động để ĐVTN phát huy năng lực, sở trường trong thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Thứ ba, nâng cao trách nhiệm của cơ quan chính trị, đội ngũ cán bộ chính trị và tổ chức đoàn trong tham mưu, hướng dẫn và tổ chức các hoạt động phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên
Cơ quan chính trị, cán bộ chính trị và tổ chức đoàn là lực lượng trực tiếp tham mưu, hướng dẫn và tổ chức các hoạt động thanh niên trong nhà trường. Do đó, hiệu quả phát huy vai trò xung kích của ĐVTN phụ thuộc rất lớn vào năng lực và trách nhiệm của các chủ thể này.
Cơ quan chính trị cần chủ động nghiên cứu, tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy các chủ trương, biện pháp phù hợp; hướng dẫn các tổ chức đoàn triển khai thực hiện các phong trào hành động cách mạng gắn với mục tiêu xây dựng nhà trường và thực hiện mô hình "5 vững". Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện.
Đối với tổ chức đoàn các cấp, cần thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp hoạt động theo hướng thiết thực, hiệu quả, bám sát nhiệm vụ chính trị của nhà trường và nhu cầu chính đáng của thanh niên. Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, năng lực tổ chức hoạt động và kỹ năng tập hợp thanh niên. Thông qua các phong trào thi đua, các hoạt động thực tiễn và môi trường rèn luyện tập thể, tổ chức đoàn cần giúp ĐVTN nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin, hình thành ý thức trách nhiệm và quyết tâm phấn đấu thực hiện tốt các tiêu chí của mô hình "5 vững".
Thứ tư, phát huy tính tích cực, chủ động và tự giác của đoàn viên thanh niên trong tự học tập, tự rèn luyện và tự hoàn thiện bản thân
Đoàn viên thanh niên vừa là đối tượng được giáo dục, vừa là chủ thể trực tiếp thực hiện các nội dung của mô hình "5 vững". Vì vậy, việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi đoàn viên có ý thức tự giác, chủ động trong học tập, rèn luyện và phấn đấu.
Mỗi ĐVTN cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với tập thể, đơn vị và nhiệm vụ học tập, rèn luyện trong nhà trường; xây dựng động cơ phấn đấu đúng đắn, xác định mục tiêu học tập cụ thể và ý chí quyết tâm cao trong thực hiện nhiệm vụ. Chủ động nghiên cứu các nghị quyết, chỉ thị, quy định của quân đội và nhà trường; tích cực tham gia các phong trào thi đua, hoạt động đoàn, hoạt động nghiên cứu khoa học và các nhiệm vụ đột xuất.
Bên cạnh đó, cần phát huy tinh thần tự quản, tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả học tập, rèn luyện; thường xuyên đối chiếu với các tiêu chí của mô hình "5 vững" để kịp thời điều chỉnh nhận thức và hành vi, không ngừng hoàn thiện phẩm chất, năng lực của người học viên sĩ quan tương lai.
Thứ năm, gắn nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể với công tác thi đua, khen thưởng, sơ kết, tổng kết và nhân rộng điển hình tiên tiến
Thi đua, khen thưởng là động lực quan trọng thúc đẩy các tổ chức, cá nhân tích cực thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, cần đưa kết quả phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện "5 vững" trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các tổ chức và cá nhân có liên quan.
Các trường sĩ quan cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể, khoa học và khả thi; thường xuyên tổ chức sơ kết, tổng kết để đánh giá khách quan những kết quả đạt được, chỉ rõ những hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm. Trên cơ sở đó, kịp thời biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân tiêu biểu; đồng thời phê bình, chấn chỉnh những biểu hiện thiếu trách nhiệm, hình thức hoặc thực hiện chưa hiệu quả.
Thông qua công tác thi đua, khen thưởng và nhân rộng các điển hình tiên tiến sẽ góp phần tạo động lực tinh thần mạnh mẽ, củng cố niềm tin, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể, từ đó thúc đẩy việc phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện "5 vững" ngày càng đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả.
3. Kết luận
Nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể là giải pháp có ý nghĩa nền tảng trong phát huy vai trò xung kích của ĐVTN thực hiện "5 vững" ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động giữa các tổ chức, lực lượng; phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị trong nhà trường; tạo môi trường thuận lợi để ĐVTN phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng các trường sĩ quan quân đội vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Đoàn Quang Trung - Chu Mạnh Côn
Hệ 5, Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
- 1. Bộ Quốc phòng (2025), Kỷ yếu Đại hội Thi đua Quyết thắng toàn quân lần thứ XI, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
- 2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- 3. Quân ủy Trung ương (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025–2030, Hà Nội.
- 4. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2022), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022–2027, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
- 5. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025), Báo cáo tổng kết công tác Đoàn và phong trào thanh niên Quân đội năm 2025, Hà Nội.