Bạn có từng nhận thấy sau một độ tuổi nhất định, cơ thể dường như “xuống sức” nhanh hơn? Dễ mệt, khó hồi phục sau những đêm thiếu ngủ, uống rượu kém chịu hơn hay việc giữ cơ, giữ dáng cũng trở nên khó khăn? Một nghiên cứu từ Stanford cho thấy quá trình lão hóa có thể không diễn ra hoàn toàn tuyến tính mà có những giai đoạn cơ thể thay đổi mạnh hơn.
Có những thời điểm chúng ta chỉ sau vài năm đã cảm nhận rất rõ sự khác biệt của cơ thể: trước đây thức khuya một đêm vẫn khỏe, giờ chỉ cần ngủ muộn vài hôm đã thấy mệt; một bữa ăn uống quá đà cũng khiến cơ thể mất nhiều thời gian hơn để hồi phục.
Theo một nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Stanford thực hiện, đây có thể không chỉ là cảm giác chủ quan. Các nhà nghiên cứu phát hiện nhiều phân tử và vi sinh vật trong cơ thể có sự thay đổi đáng kể ở một số giai đoạn tuổi nhất định, thay vì biến đổi đều đặn theo thời gian.
Đáng chú ý, hai thời điểm được quan sát thấy những thay đổi lớn là khoảng 44 tuổi và 60 tuổi.
44 và 60 tuổi có gì đặc biệt?
Nghiên cứu theo dõi 108 người trong độ tuổi từ 25-75, trong thời gian từ 1-7 năm. Các nhà khoa học phân tích hơn 130.000 phân tử khác nhau trong cơ thể, bao gồm RNA, protein, chất chuyển hóa, đồng thời theo dõi nhiều loại vi khuẩn và virus tồn tại ở đường ruột, trên da.
Kết quả được công bố trên tạp chí Nature Aging cho thấy khoảng 81% số phân tử được phân tích có sự thay đổi đáng kể tại một số thời điểm.
Hai giai đoạn nổi bật nhất là khoảng 44 tuổi và 60 tuổi.
Ban đầu, nhóm nghiên cứu cho rằng những thay đổi ở độ tuổi 44 có thể liên quan đến quá trình mãn kinh ở phụ nữ. Tuy nhiên, khi phân tích dữ liệu ở nam giới, các nhà khoa học cũng nhận thấy những thay đổi tương tự. Điều này cho thấy đây có thể không chỉ là vấn đề liên quan đến hormone sinh dục nữ.
Ở giai đoạn khoảng 44 tuổi, các nhà nghiên cứu ghi nhận những thay đổi liên quan đến khả năng chuyển hóa caffeine, rượu và chất béo.
Đến khoảng 60 tuổi, nhiều thay đổi lại liên quan đến hệ miễn dịch, quá trình chuyển hóa carbohydrate và chức năng thận.
Các phân tử liên quan đến quá trình lão hóa của da, cơ bắp và hệ tim mạch cũng có sự thay đổi ở cả hai giai đoạn.
Điều này có thể phần nào lý giải vì sao một số vấn đề sức khỏe thường trở nên đáng chú ý hơn khi bước vào tuổi 60. Tuy nhiên, nghiên cứu không có nghĩa rằng cứ đến đúng 44 hoặc 60 tuổi, cơ thể sẽ đột ngột lão hóa.
Tuổi sinh học của mỗi người còn chịu ảnh hưởng bởi di truyền, môi trường, bệnh lý và đặc biệt là lối sống.
Cơ thể mỗi người có thể “già” theo một cách khác nhau
Một điểm thú vị khác trong nghiên cứu là các nhà khoa học xác định được 4 nhóm kiểu lão hóa (ageotype) khác nhau.
Điều này cho thấy không phải tất cả mọi người đều lão hóa theo cùng một mô hình. Có người có những thay đổi nổi bật ở hệ chuyển hóa, trong khi người khác có thể biểu hiện rõ hơn ở chức năng miễn dịch, gan hoặc thận.
Nói cách khác, cùng ở một độ tuổi nhưng tốc độ thay đổi của từng cơ quan trong cơ thể có thể không giống nhau.
Đây cũng là lý do việc chăm sóc sức khỏe không nên chỉ bắt đầu khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu rõ rệt.
Bước qua tuổi 40, hãy chú ý hơn đến 3 thói quen này
Các nhà nghiên cứu cho rằng dù nguyên nhân của những biến động này là gì, việc chủ động điều chỉnh lối sống trong những giai đoạn cơ thể có nhiều thay đổi vẫn rất quan trọng.
1. Tăng vận động, đặc biệt chú ý duy trì khối cơ
Khi tuổi càng cao, việc duy trì cơ bắp càng trở nên quan trọng.
Tập luyện thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ sức khỏe tim mạch và hạn chế mất khối cơ.
Không nhất thiết phải tập những bài quá nặng. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập sức mạnh hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng đều có thể trở thành một phần của lịch vận động hằng tuần.
Điều quan trọng là duy trì đều đặn thay vì tập quá sức trong một thời gian ngắn rồi bỏ cuộc.
2. Uống rượu ít hơn khi tuổi tăng
Một thay đổi đáng lưu ý được nghiên cứu đề cập là khả năng chuyển hóa rượu của cơ thể có thể thay đổi theo tuổi.
Điều đó có nghĩa một lượng rượu từng được cơ thể dung nạp khá tốt khi còn trẻ chưa chắc vẫn phù hợp khi bước sang tuổi 40 hoặc 60.
Vì vậy, thay vì giữ nguyên thói quen uống rượu bia như thời trẻ, nên chủ động giảm tần suất và lượng tiêu thụ.
Đặc biệt, nếu cơ thể bắt đầu xuất hiện những phản ứng rõ rệt sau khi uống rượu như mệt mỏi kéo dài, mất ngủ hoặc khó chịu, đây có thể là lúc cần xem lại thói quen này.
3. Uống đủ nước và chú ý chất lượng bữa ăn
Khi tuổi tác tăng lên, sức khỏe thận và quá trình chuyển hóa cũng cần được quan tâm nhiều hơn.
Uống đủ nước theo nhu cầu của cơ thể là một thói quen đơn giản nhưng quan trọng. Bên cạnh đó, chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ, protein chất lượng và các nguồn dưỡng chất cần thiết cũng góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Thay vì tìm kiếm một loại “thực phẩm chống lão hóa”, hãy tập trung vào chất lượng của cả chế độ ăn và duy trì nó trong thời gian dài.
Đừng đợi đến khi cơ thể “xuống sức” mới bắt đầu chăm sóc
Điều đáng chú ý nhất từ nghiên cứu không phải là con số 44 hay 60 tuổi, mà là thông điệp rằng cơ thể có thể trải qua những giai đoạn thay đổi mạnh hơn trong quá trình lão hóa.
Vì vậy, nếu bước vào tuổi 40 và bắt đầu nhận thấy mình không còn hồi phục nhanh như trước, dễ mệt hơn sau những đêm thiếu ngủ hoặc khó duy trì vóc dáng như thời trẻ, đừng vội cho rằng đó chỉ là “tuổi tác”.
Đây có thể là thời điểm thích hợp để nhìn lại những thói quen hàng ngày: mình vận động đủ chưa, ăn uống thế nào, có uống rượu bia thường xuyên không, ngủ nghỉ ra sao?
Lão hóa là quá trình tự nhiên không thể đảo ngược hoàn toàn. Nhưng cách chúng ta chăm sóc cơ thể có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống trong những năm tiếp theo. Thay vì chờ cơ thể lên tiếng bằng những vấn đề sức khỏe, chủ động thay đổi từ những thói quen nhỏ có lẽ là cách thiết thực hơn để bước qua tuổi 40 và 60 một cách khỏe mạnh.
Minh Anh