Giữa nhịp sống đô thị năng động của TP.Hồ Chí Minh, ngày hội như một khoảng lặng giàu chiều sâu văn hóa. Tiếng mài mực tàu, những trang cổ thư cũ, các cuộc trò chuyện về văn bia, sắc phong hay thư tịch xưa đã đưa người tham dự trở về với không gian học thuật đậm bản sắc dân tộc. Ở đó, người ta không chỉ gặp lại bạn bè, thầy cô mà còn gặp lại niềm say mê đối với kho tàng văn hóa truyền thống Việt Nam.
Năm nay, ngày hội mang chủ đề “Hàm Chương” – cụm từ hàm chứa ý nghĩa về sự tích tụ và nuôi dưỡng tinh hoa bên trong chiều sâu tri thức và nhân cách. Chủ đề ấy cũng phản ánh tinh thần của ngành Hán Nôm: lặng lẽ, bền bỉ nhưng luôn giữ vai trò đặc biệt trong hành trình bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.
Tham dự chương trình có PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học; PGS.TS. Đoàn Lê Giang – chuyên gia đầu ngành về Văn học trung đại và Hán Nôm; PGS.TS. Lê Quang Trường – Trưởng Bộ môn Hán Nôm cùng đông đảo giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, cựu sinh viên và các bạn tân sinh viên khóa mới.
Sự hiện diện của nhiều thế hệ trong cùng một không gian đã tạo nên bức tranh chuyển giao tri thức đầy ý nghĩa. Những mái đầu bạc của các học giả kỳ cựu bên cạnh gương mặt trẻ trung của sinh viên hôm nay cho thấy dòng chảy Hán Nôm vẫn đang được tiếp nối bằng tình yêu, trách nhiệm và niềm tự hào văn hóa dân tộc.
Phát biểu khai mạc chương trình, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng gửi lời tri ân đến toàn thể quý thầy cô, cựu sinh viên và các bạn sinh viên đã dành tình cảm đặc biệt cho chuyên ngành Hán Nôm. Theo ông, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
PGS.TS. Phan Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng Hán Nôm không đơn thuần là một ngành học cổ ngữ hay lĩnh vực nghiên cứu chuyên biệt, mà chính là chiếc chìa khóa giúp hậu thế tiếp cận kho tàng lịch sử, văn hóa và tư tưởng của dân tộc Việt Nam.
“Hán Nôm không chỉ là công cụ ngôn ngữ hay chuyên ngành học thuật thuần túy. Đó là cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, là nơi lưu giữ ký ức văn hóa dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử. Học Hán Nôm chính là đang tham gia vào hành trình bảo vệ hồn cốt văn hóa Việt Nam”, ông chia sẻ.
Theo các nhà nghiên cứu, suốt nhiều thế kỷ, phần lớn thư tịch, sắc phong, gia phả, địa bạ, văn bia và các tài liệu hành chính của Việt Nam đều được ghi chép bằng chữ Hán và chữ Nôm. Đây là kho tư liệu vô giá phản ánh toàn diện đời sống chính trị, xã hội, tín ngưỡng, văn hóa và tư tưởng của người Việt qua nhiều thời kỳ lịch sử.
Chính vì vậy, ngành Hán Nôm giữ vai trò như “chiếc chìa khóa” mở cánh cửa vào kho tàng di sản dân tộc. Nếu không có đội ngũ nghiên cứu, phiên âm, dịch thuật và chú giải Hán Nôm, rất nhiều giá trị lịch sử và văn hóa có nguy cơ bị mai một theo thời gian.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Hán Nôm còn đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam. Những giá trị đạo đức, tư tưởng nhân văn, tinh thần hiếu học hay truyền thống yêu nước của cha ông vẫn được lưu giữ trong thơ văn, gia huấn, sắc phong và các văn bản cổ. Qua việc nghiên cứu và giảng dạy Hán Nôm, những giá trị ấy tiếp tục được truyền lại cho thế hệ hôm nay.
Một trong những nghi thức được mong đợi nhất của ngày hội là Lễ Khai bút. Trong không gian trang nghiêm, PGS.TS. Lê Quang Trường cùng TS. Nguyễn Văn Hoài đã thực hiện nghi thức khai bút đầu năm học thuật. Những nét bút mạnh mẽ, uyển chuyển hiện dần trên nền giấy đỏ, mang theo lời chúc cho một năm học tập và nghiên cứu hanh thông.
Đối với nhiều sinh viên trẻ, nghi thức ấy không chỉ là hoạt động mang tính biểu tượng mà còn là khoảnh khắc giúp họ cảm nhận rõ hơn chiều sâu của truyền thống tôn sư trọng đạo và tinh thần hiếu học của dân tộc Việt Nam.
Sau phần nghi lễ, chương trình bước vào tọa đàm giao lưu giữa các thế hệ giảng viên, cựu sinh viên và sinh viên đang theo học chuyên ngành Hán Nôm. Không khí buổi trò chuyện trở nên gần gũi với nhiều chia sẻ chân thật về hành trình theo đuổi con đường cổ học.
Các diễn giả đều cho rằng học Hán Nôm chưa bao giờ là lựa chọn dễ dàng. Người học phải tiếp cận hệ thống chữ viết phức tạp, khối lượng kiến thức đồ sộ và yêu cầu nghiên cứu hết sức tỉ mỉ. Có những văn bản phải mất hàng tháng, thậm chí nhiều năm để phiên âm, đối chiếu và chú giải.
Nhiều cựu sinh viên ví hành trình nghiên cứu Hán Nôm như công việc “đãi cát tìm vàng”. Đằng sau những trang sách úa màu thời gian là vô vàn giá trị lịch sử quý báu đang chờ được khám phá. Mỗi văn bia được giải mã, mỗi sắc phong được dịch nghĩa hay mỗi tư liệu cổ được phục dựng đều góp phần làm sáng rõ thêm lịch sử và văn hóa dân tộc.
Tuy vất vả, nhưng chính trong hành trình ấy, người nghiên cứu lại tìm thấy niềm hạnh phúc lớn lao khi có thể “đối thoại” với người xưa qua từng nét chữ cổ.
Đặc biệt, phần chia sẻ về cơ hội nghề nghiệp đã mang đến nhiều góc nhìn tích cực cho sinh viên. Theo các cựu sinh viên, hiện nay người học Hán Nôm có thể công tác tại các viện nghiên cứu, trường đại học, thư viện, bảo tàng, trung tâm lưu trữ hay tham gia các dự án số hóa di sản văn hóa.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, ngành Hán Nôm cũng đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Nhiều cơ quan nghiên cứu và lưu trữ đang triển khai số hóa thư tịch cổ, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử nhằm bảo tồn và phổ biến tư liệu Hán Nôm rộng rãi hơn. Điều này mở ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực vừa am hiểu cổ ngữ vừa có kỹ năng công nghệ và nghiên cứu liên ngành.
Một điểm nhấn giàu ý nghĩa nhân văn của Ngày hội Truyền thống Hán Nôm 2026 là hoạt động trao học bổng khuyến học cho sinh viên vượt khó. Từ sự đóng góp của giảng viên, cựu sinh viên và các mạnh thường quân, Ban tổ chức đã trao tặng 12 suất học bổng dành cho những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn nhưng luôn nỗ lực vươn lên trong học tập và rèn luyện.
Các sinh viên được nhận học bổng đều đạt học lực khá, giỏi trở lên, có đạo đức tốt và tích cực tham gia các hoạt động học thuật của bộ môn. Những phần học bổng tuy không quá lớn về vật chất nhưng chứa đựng sự quan tâm, sẻ chia và truyền thống “gừng cay muối mặn” của đại gia đình Hán Nôm dành cho thế hệ tiếp nối.
Khép lại chương trình, dư âm của “Hàm Chương” vẫn còn đọng lại trong lòng người tham dự. Ngày hội không chỉ đơn thuần là một hoạt động thường niên mà đã trở thành biểu tượng cho sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và thế hệ trẻ hôm nay.
Sự thành công của Ngày hội Truyền thống Hán Nôm 2026 cho thấy sức sống của cổ học vẫn luôn bền bỉ trong đời sống hiện đại. Nhờ sự tâm huyết của đội ngũ giảng viên, sự đồng hành của các thế hệ cựu sinh viên và niềm đam mê của sinh viên trẻ, ngành Hán Nôm vẫn đang âm thầm giữ gìn mạch nguồn văn hóa dân tộc.
Rời ngày hội, mỗi người mang theo cho mình những cảm xúc riêng: niềm tự hào về truyền thống, sự biết ơn đối với thầy cô và niềm tin vào con đường phía trước. Những “hạt giống” của “Hàm Chương” hôm nay rồi sẽ tiếp tục nảy mầm, lan tỏa và kết thành những mùa hoa tri thức mới trong hành trình gìn giữ hồn cốt văn hóa Việt Nam.
Tấn Tài