Bạn đã bao giờ trải qua cảm giác sáng thứ Hai vừa mở mắt đã không muốn đi làm? Công việc chất đống, tin nhắn từ cấp trên liên tục xuất hiện, những nỗ lực chẳng được ghi nhận, còn chuyện tăng lương dường như là lời hứa không có hồi kết. Bạn muốn nghỉ việc nhưng vẫn cố ở lại vì tiền nhà, chi phí sinh hoạt và nỗi lo không tìm được công việc mới.
Thế rồi một ngày, bạn nhận ra mình không muốn tiếp tục chịu đựng nữa.
Đó cũng là tâm lý đứng sau một xu hướng đang được bàn luận trên thị trường lao động quốc tế: Revenge quitting, tạm dịch là "nghỉ việc trả đũa".
Theo Harper's Bazaar, khi người lao động ngày càng quan tâm đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe tinh thần và giá trị cá nhân, việc rời bỏ một môi trường làm việc không còn phù hợp đang được nhìn nhận theo cách khác trước. Với không ít người, nghỉ việc không đơn thuần là tìm kiếm mức lương tốt hơn mà còn là cách giành lại quyền quyết định cuộc sống của chính mình.
Từ "nghỉ việc trong im lặng" đến nghỉ việc để phản kháng
Trong vài năm gần đây, mạng xã hội liên tục xuất hiện những thuật ngữ mới mô tả tâm lý của người đi làm.
Trước đó là quiet quitting, hay "nghỉ việc trong im lặng". Người lao động vẫn đến công ty, hoàn thành những nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của mình nhưng không còn muốn làm thêm, cống hiến quá mức hay hy sinh thời gian cá nhân để chứng minh năng lực.
Họ không thực sự nộp đơn nghỉ việc. Điều thay đổi là mức độ gắn bó với công việc.
Trong khi đó, revenge quitting đi xa hơn một bước.
Khái niệm này được dùng để chỉ việc người lao động quyết định rời bỏ công ty sau khi tích tụ những bất mãn về cách quản lý, chế độ đãi ngộ hoặc môi trường làm việc. Trong một số trường hợp, quyết định ấy diễn ra đột ngột, mang theo tâm lý muốn khiến người sử dụng lao động nhận ra những gì họ đã đánh mất.
Hình dung một nhân viên liên tục phải xử lý công việc ngoài giờ, nhiều lần đề xuất cải thiện chế độ nhưng không được lắng nghe. Sau khi tìm được cơ hội phù hợp hơn, người này quyết định nghỉ việc. Sự ra đi ấy có thể vừa là bước chuyển nghề nghiệp, vừa mang ý nghĩa phản kháng. Tuy nhiên, không phải ai nghỉ việc vì bất mãn cũng muốn trả thù công ty. Điều quan trọng ở xu hướng này là sự thay đổi trong cách người lao động nhìn nhận quyền lợi của mình.
Một khảo sát do nền tảng tuyển dụng Reed thực hiện với 2.000 người trưởng thành tại Anh vào tháng 3/2025 cho thấy, 43% số người được hỏi từng nghỉ việc theo kiểu "trả đũa" hoặc sẽ cân nhắc làm như vậy nếu bị đẩy đến giới hạn chịu đựng.
Khi được hỏi điều gì có khả năng khiến họ đưa ra quyết định này, 37% lựa chọn cấp trên tồi, 27% nhắc đến văn hóa doanh nghiệp không tốt và 26% cho rằng mức lương thấp là nguyên nhân. Đây là kết quả khảo sát tại Anh, không đại diện cho thị trường lao động Việt Nam, nhưng phần nào cho thấy sự bất mãn trong công việc không chỉ đến từ thu nhập.
Đôi khi, điều khiến một nhân viên muốn rời đi không phải vì công việc quá khó, mà bởi họ không còn cảm thấy mình được đối xử công bằng.
Vì sao nhiều người không còn muốn đánh đổi cuộc sống vì công việc?
Từng có một thời, sự chăm chỉ ở công sở thường được đo bằng số giờ làm việc. Đến sớm, về muộn, sẵn sàng nhận thêm nhiệm vụ hay trả lời tin nhắn lúc nửa đêm dễ được xem là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm.
Nhưng khi tình trạng kiệt sức vì công việc ngày càng được quan tâm, nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu một sự nghiệp thành công có nhất thiết phải đánh đổi bằng sức khỏe và đời sống riêng?
Harper's Bazaar dẫn nhận định của Emily Button-Lynham, nhà sáng lập EBC và chuyên gia tư vấn nghề nghiệp, rằng văn hóa công sở đang thay đổi đáng kể. Người lao động không chỉ quan tâm đến lương thưởng và chức danh mà còn tìm kiếm công việc có ý nghĩa, phù hợp với giá trị cá nhân và mang lại cảm giác thuộc về một tập thể.
Khả năng làm việc linh hoạt, sự tôn trọng và cân bằng giữa công việc với cuộc sống cũng trở thành những yếu tố quan trọng trong lựa chọn nghề nghiệp. Điều này đặc biệt dễ hiểu với những người đã có vài năm kinh nghiệm.
Ở tuổi đôi mươi, một người có thể sẵn sàng làm thêm giờ để tích lũy kỹ năng và tìm kiếm cơ hội thăng tiến. Nhưng khi bước sang tuổi 30, 35 hoặc 40, những ưu tiên có thể thay đổi. Họ cần thời gian cho con cái, cha mẹ, sức khỏe hoặc đơn giản là muốn có những buổi tối thực sự thuộc về mình.
Một chức danh đẹp không còn đủ hấp dẫn nếu đổi lại là những ngày cuối tuần liên tục bị công việc chiếm dụng. Mức lương cao cũng chưa chắc mang đến sự hài lòng nếu mỗi sáng thức dậy đều cảm thấy mệt mỏi.
Bên cạnh đó, việc chứng kiến người khác thay đổi công việc, chuyển sang làm tự do hoặc xây dựng nguồn thu nhập riêng cũng khiến nhiều nhân viên nhận ra rằng con đường sự nghiệp không nhất thiết phải đi theo một khuôn mẫu cố định.
Từ tốt nghiệp, đi làm, thăng chức rồi nghỉ hưu, hành trình ấy giờ đây có thể có những khoảng nghỉ, những lần chuyển hướng và cả những quyết định bắt đầu lại. Dù vậy, mong muốn sống khác đi không có nghĩa ai cũng đủ điều kiện để lập tức rời bỏ công việc.
Với nhiều người, một công việc chưa thực sự lý tưởng vẫn là nguồn thu nhập cần thiết để duy trì cuộc sống. Chính vì thế, ranh giới giữa quyết định dũng cảm và hành động bốc đồng đôi khi rất mong manh.
Muốn nghỉ việc để "trả đũa", hãy tự hỏi mình 3 điều trước
Cảm giác nộp đơn nghỉ việc sau một thời gian dài chịu đựng có thể mang đến sự nhẹ nhõm rất lớn. Nhưng vài ngày sau, khi cơn giận qua đi, những vấn đề thực tế mới bắt đầu xuất hiện.
Khoản tiết kiệm còn bao nhiêu? Công việc tiếp theo ở đâu? Liệu mình có đang từ bỏ một cơ hội phát triển chỉ vì mâu thuẫn với một người? Đó là lý do các chuyên gia nghề nghiệp khuyên người lao động nên dành thời gian đánh giá tình hình trước khi đưa ra quyết định.
Thứ nhất, bạn thực sự muốn rời bỏ điều gì?
Không thích công việc và không thích môi trường làm việc là hai chuyện khác nhau.
Có người vẫn yêu nghề nhưng không thể tiếp tục làm việc với một người quản lý thường xuyên gây áp lực. Có người hài lòng với đồng nghiệp nhưng thất vọng vì thu nhập không tương xứng. Cũng có người nhận ra mình đã không còn hứng thú với lĩnh vực đang theo đuổi.
Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn lựa chọn hướng đi phù hợp.
Nếu vấn đề nằm ở khối lượng công việc hoặc chế độ đãi ngộ, một cuộc trao đổi thẳng thắn có thể mở ra khả năng điều chỉnh. Nếu môi trường làm việc liên tục gây tổn hại đến sức khỏe tinh thần hoặc có những hành vi không thể chấp nhận, rời đi có thể là lựa chọn cần thiết.
Thứ hai, bạn đã chuẩn bị được gì cho cuộc sống sau khi nghỉ việc?
Một lá đơn nghỉ việc có thể viết trong vài phút, nhưng tìm được công việc mới đôi khi cần nhiều tháng. Trước khi quyết định, người lao động nên nhìn lại các khoản chi tiêu cố định, khoản dự phòng tài chính, tình hình tuyển dụng trong ngành và những kỹ năng cần bổ sung.
Nếu có thể, hãy bắt đầu tìm kiếm cơ hội mới khi vẫn đang có công việc hiện tại. Điều này giúp giảm áp lực tài chính và mang lại nhiều lựa chọn hơn khi thương lượng với nhà tuyển dụng. Trong một số trường hợp, chuyển bộ phận, điều chỉnh phạm vi công việc hoặc tìm kiếm hình thức làm việc linh hoạt cũng đáng cân nhắc.
Thứ ba, bạn muốn công ty cũ hối tiếc hay muốn bản thân có cuộc sống tốt hơn?
Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất.
Một người có thể muốn nghỉ việc để chứng minh rằng công ty đã đối xử không tốt với mình. Nhưng nếu tất cả quyết định đều xoay quanh việc khiến người khác tiếc nuối, họ vẫn đang để môi trường cũ ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.
Chuyên gia Emily Button-Lynham khuyên người lao động không nên đưa ra quyết định vội vàng khi cảm xúc đang dâng cao. Thay vào đó, hãy xác định thành công có ý nghĩa gì với bản thân và hình dung cuộc sống mình thực sự muốn xây dựng.
Từ đó, việc nghỉ hay ở lại sẽ trở thành một lựa chọn có mục đích, thay vì phản ứng nhất thời trước sự thất vọng.
Rời đi trong sự tức giận cũng có thể khiến người lao động đánh mất những mối quan hệ nghề nghiệp hữu ích. Một lời chia tay thiếu chuyên nghiệp, dù mang lại cảm giác hả hê trước mắt, vẫn có khả năng ảnh hưởng đến cơ hội hợp tác hoặc sự giới thiệu trong tương lai.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa người lao động phải im lặng trước những hành vi sai trái. Với các vấn đề như quấy rối, phân biệt đối xử hoặc vi phạm đạo đức, việc bảo vệ bản thân và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp cần được đặt lên hàng đầu.
Sau cùng, một công việc tốt không nhất thiết phải hoàn hảo. Công việc nào cũng có áp lực, những nhiệm vụ nhàm chán và những ngày không như mong đợi. Điều đáng cân nhắc là sau tất cả những khó khăn ấy, bạn có còn thấy mình đang học hỏi, được tôn trọng và tiến gần hơn đến cuộc sống mong muốn hay không.
Nếu câu trả lời liên tục là không, nghỉ việc có thể là một bước ngoặt cần thiết.
Nhưng cách "trả đũa" tốt nhất có lẽ không phải là khiến công ty cũ gặp khó khăn sau khi bạn rời đi, mà là xây dựng một cuộc sống tốt hơn, nơi bạn không còn phải dành quá nhiều thời gian để nghĩ về những điều từng khiến mình bất mãn.
*Theo Harper's Bazaar UK, Harper's Bazaar Taiwan và Reed.
Xuân Hồng