(Ảnh minh họa)
Trận địa tư tưởng khốc liệt
Không gian mạng trong giai đoạn hiện nay không đơn thuần là môi trường công nghệ phục vụ trao đổi thông tin, mà đã chuyển hóa thành một cấu trúc quyền lực mềm đặc biệt, nơi diễn ra các cuộc cạnh tranh quyết liệt nhằm chiếm lĩnh, định hướng và kiểm soát nhận thức xã hội. Sự phát triển, bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo không chỉ làm thay đổi phương thức truyền tải thông tin, mà còn tái định hình cách con người tiếp nhận thông tin. Trong quá trình tái định hình đó, các thế lực thù địch đã triệt để khai thác không gian mạng như một "đòn bẩy chiến lược", từng bước chuyển dịch trọng tâm chống phá từ không gian thực sang không gian số, nơi chi phí thấp hơn nhưng hiệu quả tác động lại sâu rộng và khó kiểm soát hơn. Sự khốc liệt của trận địa tư tưởng trên không gian mạng hiện nay được thể hiện ở:
Gia tăng về cường độ, quy mô và tính tổ chức của các hoạt động tấn công tư tưởng. Nếu trước đây, thông tin sai trái thường xuất hiện rời rạc, mang tính cá biệt, thì hiện nay đã được kết nối thành hệ thống, vận hành như những "chiến dịch truyền thông" có chủ đích, với sự phối hợp giữa nhiều tài khoản, nhiều nền tảng, nhiều hình thức thể hiện. Những nội dung xuyên tạc không chỉ được tung ra mà còn được lặp lại có tính toán, khuếch đại có chủ ý, tạo hiệu ứng đám đông giả, từ đó từng bước lấn át thông tin chính thống, gây nhiễu loạn môi trường nhận thức. Trong điều kiện thông tin lan truyền theo cấp số nhân, sự thật nếu không được phản hồi kịp thời sẽ dễ dàng bị chậm nhịp, bị chìm lấp và mất dần sức thuyết phục trước áp lực của "dư luận ảo".
Chiều sâu và phương thức tác động ngày càng tinh vi. Các luận điệu sai trái không còn tồn tại dưới dạng phủ nhận trực tiếp mà được "tái cấu trúc" theo hướng pha trộn đúng - sai, thật - giả, khiến người tiếp nhận khó nhận diện ngay từ đầu. Thay vì công kích thô sơ, các đối tượng chọn cách dẫn dắt, gợi mở, đặt vấn đề một chiều, từng bước định hình cách hiểu và cách nhìn của người đọc theo hướng lệch lạc. Đây là kiểu tác động không nhằm tạo ra sự phản kháng tức thì, mà hướng tới làm thay đổi nhận thức một cách tiệm tiến, khiến người tiếp nhận dần dần chấp nhận những điều sai lệch như một phần "hợp lý" của thực tế. Chính sự "mềm hóa" trong phương thức tấn công này đã làm gia tăng đáng kể mức độ nguy hiểm, bởi nó khó bị phát hiện, khó bị phản bác ngay lập tức và dễ dàng thẩm thấu vào tư duy xã hội.
Cá nhân hóa sâu sắc quá trình tác động tư tưởng. Nhờ sự hỗ trợ của thuật toán và dữ liệu lớn, thông tin không còn được phân phối một cách đại trà mà được "may đo" theo hành vi, sở thích và xu hướng của từng người dùng. Điều này khiến mỗi cá nhân như bị đặt trong một "không gian thông tin riêng", nơi họ liên tục tiếp xúc với những nội dung củng cố định kiến sẵn có, đồng thời giảm dần khả năng tiếp cận với các góc nhìn đa chiều. Hệ quả là quá trình nhận thức bị khép kín, bị dẫn dắt một chiều, làm suy giảm năng lực phản biện và tăng nguy cơ bị tác động bởi các luận điệu sai trái. Khi đó, cuộc đấu tranh tư tưởng không còn diễn ra trên bình diện cộng đồng mà đi sâu vào từng cá nhân, từng hệ giá trị, từng niềm tin, khiến việc nhận diện và đấu tranh trở nên khó khăn hơn gấp bội.
Không biểu hiện bằng những "cú sốc" thông tin lớn, mà chủ yếu thông qua cơ chế bào mòn âm thầm nhưng liên tục. Thông tin sai trái, dù không hoàn toàn chính xác, vẫn có thể tạo dựng tính "quen thuộc" thông qua việc lặp lại nhiều lần, từ đó từng bước giành được sự chấp nhận tâm lý của người tiếp nhận. Niềm tin xã hội vì thế không bị phá vỡ ngay lập tức, mà bị xói mòn từng lớp, từng phần, đến khi đạt tới ngưỡng nhất định thì chuyển hóa thành sự hoài nghi, thậm chí là phủ nhận. Đây chính là dạng tác động nguy hiểm nhất, bởi nó không gây phản ứng tức thì nhưng lại để lại hậu quả lâu dài, khó khắc phục, đặc biệt khi đã lan rộng trong một bộ phận xã hội.
Xóa nhòa ranh giới giữa người tham gia và người bị tác động. Mỗi cá nhân không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành mắt xích trong chuỗi lan truyền, dù vô tình hay hữu ý. Một hành động chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể khuếch đại thông tin sai trái, tiếp tay cho quá trình lan tỏa, làm cho quy mô và tốc độ ảnh hưởng tăng lên nhanh chóng. Khi đó, trận địa tư tưởng không còn giới hạn trong một phạm vi cụ thể mà mở rộng ra toàn xã hội, len lỏi vào từng thiết bị, từng tài khoản, từng hành vi sử dụng mạng. Cuộc đấu tranh tư tưởng vì thế không còn đơn thuần là phân định đúng - sai, mà trở thành cuộc cạnh tranh giành quyền định hình niềm tin và chi phối nhận thức xã hội.
Luôn là người lính gác nơi tuyến đầu
Trong bối cảnh không gian mạng đã trở thành một "biên giới mềm" đặc biệt của quốc gia, nơi diễn ra sự va đập trực tiếp giữa các hệ giá trị, quan điểm và niềm tin, vai trò của thanh niên Quân đội với tư cách là "người lính gác" không còn dừng lại ở ý nghĩa biểu tượng, mà đã hiện hữu như một cơ chế hành động thực tiễn, liên tục, có tổ chức và mang tính quyết định đối với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, trước sự gia tăng mạnh mẽ của các hoạt động chống phá trên không gian mạng, thanh niên Quân đội đã chủ động bước lên tuyến đầu, trực tiếp tham gia, trực tiếp đối mặt và trực tiếp xử lý các tình huống nảy sinh, qua đó khẳng định vai trò nòng cốt trong giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng. Báo cáo của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ XI (2025 - 2030) khẳng định: "Tổ chức Đoàn, cán bộ, đoàn viên thanh niên Quân đội đã phát huy vai trò xung kích, sáng tạo trong đấu tranh phòng, chống "diễn biến hoà bình" trên lĩnh vực tư tưởng, văn hoá, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng".
Thanh niên Quân đội đã chủ động phát hiện sớm, nhận diện đúng các thông tin sai trái. Trong điều kiện thông tin lan truyền theo cấp số nhân, nếu không kịp thời nắm bắt thì rất dễ bị cuốn theo những luồng thông tin sai lệch. Thanh niên Quân đội đã từng bước hình thành thói quen và kỹ năng theo dõi, phân tích, sàng lọc thông tin trên không gian mạng, không dừng lại ở "đọc" mà chuyển sang "đọc có chọn lọc, có phân tích, có đánh giá". Nhiều đơn vị đã tổ chức lực lượng nòng cốt, duy trì hoạt động thường xuyên, bám sát diễn biến thông tin, kịp thời phát hiện các dấu hiệu xuyên tạc, bóp méo ngay từ khi mới xuất hiện, không để tích tụ thành điểm nóng tư tưởng. Chính năng lực phát hiện sớm này đã tạo ra lợi thế chiến lược, giúp chuyển từ thế bị động sang thế chủ động trong đấu tranh tư tưởng của thanh niên Quân đội.
Thanh niên Quân đội đã kiên quyết ngăn chặn và không cho các luồng thông tin sai trái lan rộng trên không gian mạng. Vai trò này được thể hiện thông qua việc trực tiếp tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái bằng nhiều hình thức linh hoạt, từ viết bài chính luận, bình luận định hướng đến xây dựng các sản phẩm truyền thông phù hợp với từng đối tượng tiếp nhận. Điểm đáng chú ý là quá trình đấu tranh ngày càng được nâng tầm về chất lượng, không còn mang tính phản ứng cảm tính mà đã dựa trên cơ sở lý luận vững chắc, lập trường chính trị kiên định và phương pháp tiếp cận khoa học. Nhiều luận điệu xuyên tạc liên quan đến nền tảng tư tưởng của Đảng đã được phân tích một cách hệ thống, bóc tách từng lớp ngụy biện, làm rõ bản chất và mục tiêu chống phá, qua đó làm suy giảm đáng kể khả năng lan truyền của chúng ngay từ gốc.
Thanh niên Quân đội đóng vai trò then chốt trong giữ vững và ổn định trận địa tư tưởng. Trong môi trường thông tin đa chiều, giữ vững niềm tin không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà phải dựa trên sự thuyết phục về nhận thức và sự thống nhất về tư tưởng. Thanh niên Quân đội đã góp phần quan trọng vào quá trình này bằng cách duy trì sự hiện diện thường xuyên của thông tin chính thống trên không gian mạng, kịp thời định hướng dư luận và củng cố lập trường tư tưởng trong đơn vị. Nhiều mô hình tổ, nhóm đấu tranh trên không gian mạng đã được xây dựng và vận hành hiệu quả, tạo thành mạng lưới canh giữ liên tục, không để xuất hiện "khoảng trống thông tin", từ đó giúp ổn định tư tưởng, ngăn ngừa từ sớm, từ xa các biểu hiện dao động. Đặc biệt, nhiều cán bộ trẻ đã vận dụng linh hoạt chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để phân tích, phản biện các quan điểm sai trái một cách có hệ thống, có chiều sâu.
Kiên quyết giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Vai trò của thanh niên Quân đội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng hiện nay phải được xác lập như "người lính gác" thực thụ: canh giữ, phát hiện, chặn đứng và bảo vệ đến cùng mọi nguy cơ xâm nhập vào nền tảng tư tưởng của Đảng. Báo cáo của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ XI (2025 - 2030) nhấn mạnh: "tiếp tục phát huy vai trò là lực nòng cốt, xung kích, tiên phong trong chuyển đổi số và tham gia đấu tranh bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng". Theo đó, cần có những giải pháp mang tính đột phá:
Trước hết, tạo đột phá trong tư duy: từ "phản ứng khi có vấn đề" sang "canh giữ chủ động, kiểm soát từ trước khi vấn đề hình thành". Nhiều thông tin sai trái hiện nay không bùng phát ngẫu nhiên, mà được chuẩn bị, dẫn dắt theo kịch bản, từng bước "thăm dò - gieo mầm - khuếch đại". Nếu chỉ chờ đến khi thông tin lan rộng mới phản bác, thì đã rơi vào thế bị động. Vì vậy, thanh niên Quân đội cần được tổ chức để theo dõi dòng chảy thông tin, nhận diện sớm các xu hướng lệch chuẩn, các chủ đề có nguy cơ bị lợi dụng, từ đó chủ động xây dựng nội dung định hướng trước, tạo "lớp chắn nhận thức" ngay từ đầu. Khi làm được điều này, hoạt động đấu tranh sẽ chuyển từ "xử lý hậu quả" sang "ngăn chặn từ gốc, không để nguy cơ phát triển thành khủng hoảng tư tưởng".
Thứ hai, nâng cao khả năng chặn đứng và vô hiệu hóa triệt để các luận điệu sai trái, phản động. Thực tiễn cho thấy, một hạn chế phổ biến hiện nay là nhiều nội dung đấu tranh còn dừng ở mức "bác bỏ hiện tượng", chưa đủ sức bóc tách cấu trúc lập luận sai và triệt tiêu nền tảng tư duy lệch lạc. Điều đó khiến các luận điệu sai trái dễ dàng "biến hình", quay trở lại dưới dạng mới. Do đó, cần nâng cao năng lực của thanh niên Quân đội, để họ trở thành lực lượng đấu tranh tư tưởng, lý luận thực thụ, có khả năng đi thẳng vào bản chất vấn đề, làm rõ sai ở tiền đề, sai ở logic và sai ở mục đích, từ đó bịt kín các "đường xâm nhập tư tưởng" một cách lâu dài.
Thứ ba, giữ vững sự hiện diện liên tục, không để xuất hiện khoảng trống thông tin. Không gian mạng không chấp nhận khoảng trống, nếu thông tin đúng không chiếm lĩnh, thông tin sai sẽ lập tức lấp đầy. Vì vậy, thanh niên Quân đội phải được tổ chức "trực gác" thường xuyên trên không gian mạng, duy trì nhịp độ thông tin ổn định, có kế hoạch, có trọng tâm, đặc biệt ở những thời điểm nhạy cảm. Khi luôn có tiếng nói chính thống đủ mạnh, kịp thời và đúng hướng, thì dư luận sẽ được định hình ngay từ đầu, không bị dẫn dắt lệch hướng.
Thứ tư, chủ động gia cố và mở rộng trận địa. Điều đó đòi hỏi thanh niên Quân đội không chỉ phản bác cái sai, mà còn xây dựng và lan tỏa cái đúng một cách có chiến lược. Cần nhìn nhận thẳng thắn là nhiều nội dung chính thống hiện nay tuy đúng nhưng chưa đủ hấp dẫn, chưa phù hợp với cách tiếp nhận nhanh, ngắn, trực quan của người dùng mạng, trong khi thông tin sai trái lại được "đóng gói" tinh vi, dễ lan truyền. Vì vậy, đột phá ở đây là làm chủ phương thức truyền tải, tạo ra các sản phẩm thông tin vừa bảo đảm chiều sâu chính trị, vừa có khả năng lan tỏa mạnh, từ đó từng bước thiết lập dòng thông tin chủ lưu, lấn át thông tin sai trái ngay trên "sân chơi" của nó.
Thứ năm, chuyển từ phòng ngự sang phản công và định hướng dư luận xã hội theo hướng tích cực. Nếu chỉ giữ, trận địa sẽ luôn trong trạng thái bị thử thách; nhưng khi chủ động đấu tranh, trận địa sẽ được củng cố từ gốc. Điều này đòi hỏi thanh niên Quân đội phải chủ động tham gia định hình cách hiểu đối với những vấn đề cốt lõi, nhạy cảm, dễ bị xuyên tạc, không để đối phương "định nghĩa lại" các giá trị nền tảng. Đồng thời, cần hình thành "miễn dịch thông tin" cho toàn bộ cán bộ, chiến sĩ, để mỗi người trở thành một "điểm gác" có khả năng tự nhận diện, tự sàng lọc và tự bảo vệ trước thông tin sai trái; phải gắn vai trò "người lính gác" với trách nhiệm chính trị cá nhân và kỷ luật thông tin nghiêm ngặt.
Giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không chỉ là giữ một không gian thông tin, mà là giữ từng điểm tựa niềm tin của xã hội. Trong cuộc đấu tranh không tiếng súng nhưng đầy cam go ấy, thanh niên Quân đội phải thực sự là những người lính gác kiên cường: canh từ sớm, chặn từ xa, giữ đến cùng, gia cố vững chắc và chủ động dẫn dắt, để bảo vệ và làm chủ hoàn toàn trận địa tư tưởng của Đảng./.
Tài liệu tham khảo
[1]. Tổng cục Chính trị (2025), Báo cáo của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ XI (2025 - 2030), Hà Nội, tháng 11 năm 2025.
[2]. Nguyễn Tuấn Kiệt (2026), Phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, Tạp chí Quản lý Nhà nước điện tử, ngày 20/3/2026.
[3]. Nguyễn Xuân Thế, Kiều Khánh Hưng (2026), Một số kinh nghiệm phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng thời kỳ mới, Tạp chí Thanh niên Việt điện tử, ngày 28/4/2026.
Nhóm tác giả: Phạm Minh Thắng, Phạm Đại Nghĩa, Lê Thị Dung, Nguyễn Hoài Cẩm Tú, Đỗ Thị Hà