Từ xa xưa, khi y học chưa phát triển, ông bà ta tin rằng trẻ nhỏ rất "yếu vía", dễ quấy khóc, giật mình, ngủ không yên, nhất là khi ra ngoài nhiều, gặp người lạ hoặc thay đổi môi trường sống. Bên cạnh việc bồng bế, ru ngủ, dân gian còn truyền nhau một cách rất đời thường để "giữ vía" cho trẻ: thông qua bữa ăn hằng ngày.
Không phải cúng bái cầu kỳ, cũng không phải phép màu bí ẩn, mà là những món ăn giản dị, quen thuộc, gắn với quan niệm nuôi con an lành của người Việt.
Cháo trắng nấu loãng: Món ăn "an vía" quen thuộc nhất
Cháo trắng được xem là món nhẹ vía, dễ tiêu, dễ hấp thu. Dân gian tin rằng:
Cháo trắng giúp cơ thể trẻ "yên khí"
Không gây xáo trộn tiêu hóa – thứ dễ ảnh hưởng đến giấc ngủ
Phù hợp khi trẻ quấy khóc, mới ốm dậy hoặc vừa đi xa về
Nhiều bà, nhiều mẹ vẫn có thói quen nấu nồi cháo trắng đầu tiên khi trẻ bị giật mình nhiều đêm liền, coi như một cách "dỗ vía" rất tự nhiên.
Trứng gà ta luộc: Biểu tượng của sự tròn đầy
Trong quan niệm dân gian, trứng tượng trưng cho sự sinh sôi, đầy đặn và bao bọc. Trứng gà ta luộc chín kỹ thường được dùng cho trẻ:
Hay khóc đêm
Dễ hoảng sợ
Mới thay đổi nơi ở
Người xưa tin rằng, ăn trứng giúp "vá vía", làm vía trẻ đầy đặn hơn, không dễ bị tán khí.
Canh rau ngót: Món "làm mát" cả thân lẫn vía
Rau ngót được xem là loại rau lành, mát, thường dùng cho phụ nữ sau sinh và trẻ nhỏ. Theo dân gian:
Rau ngót giúp "giải vía động"
Làm dịu cơ thể, giúp trẻ ngủ sâu hơn
Phù hợp khi trẻ hay nóng trong, quấy khóc không rõ lý do
Nhiều gia đình vẫn ưu tiên canh rau ngót nấu thịt băm cho trẻ trong những giai đoạn nhạy cảm.
Cơm nát nấu cùng nước lá dâu (hoặc lá tía tô)
Ở một số vùng quê Bắc Bộ, lá dâu, lá tía tô được xem là loại lá có khả năng "xua vía dữ". Nước lá được dùng nấu cơm nát hoặc cháo cho trẻ khi:
Trẻ đi ngoài về khó ngủ
Hay giật mình lúc nửa đêm
Có biểu hiện sợ sệt kéo dài
Cách này ngày nay ít phổ biến, nhưng vẫn được nhiều người lớn tuổi tin dùng.
Đậu xanh: Món ăn "giữ vía" âm thầm
Đậu xanh trong dân gian được xem là loại hạt:
Thanh nhiệt
Làm dịu tinh thần
Giữ sự cân bằng âm – dương trong cơ thể
Cháo đậu xanh nấu loãng hoặc nước đậu xanh được cho là giúp trẻ bớt quấy, ngủ yên hơn, nhất là trong những ngày thời tiết oi bức.
Những món thường được kiêng khi trẻ "yếu vía"
Bên cạnh các món được cho là giữ vía, dân gian cũng kiêng cho trẻ ăn:
Đồ tanh nặng mùi (cá biển, mắm)
Đồ cay, nóng
Thức ăn quá nhiều gia vị, dầu mỡ
Quan niệm cho rằng những món này dễ làm vía trẻ "động", khiến trẻ khó ngủ, hay khóc hơn.
Giữ vía hay giữ sự an tâm của người lớn?
Nhiều người cho rằng các quan niệm trên mang màu sắc tâm linh. Nhưng ở góc độ đời sống, những món ăn "giữ vía" đều có điểm chung: dễ tiêu, lành tính, phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ.
Khi trẻ ăn ngon, ngủ yên, người lớn cũng an tâm hơn. Và đôi khi, sự an tâm đó chính là điều quan trọng nhất.
Nuôi con không chỉ bằng kiến thức, mà còn bằng niềm tin dịu dàng
Dù tin hay không tin vào tâm linh, những món ăn "giữ vía" vẫn là một phần ký ức nuôi con của nhiều thế hệ. Đó không phải nỗi sợ, mà là cách người xưa gửi gắm mong muốn rất giản dị: Con ăn ngoan, ngủ yên, lớn lên bình an.
Vỹ Đình