1. Đặt vấn đề
Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, công tác giáo dục – đào tạo nói chung, công tác đào tạo đội ngũ hạ sĩ quan chỉ huy nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, người hạ sĩ quan chỉ huy không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ quân sự giỏi mà còn phải có kỹ năng mềm tốt, từ đó tạo nên năng lực toàn diện, giúp hạ sĩ quan chỉ huy hoàn thành tốt nhiệm vụ trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và trong mọi điều kiện công tác.
2. Nội dung nghiên cứu
Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng mềm, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Quân sự Quân đoàn 34 đã có nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo, góp phần xây dựng đội ngũ hạ sĩ quan chỉ huy có bản lĩnh, năng lực và phong cách công tác đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Công tác bồi dưỡng kỹ năng mềm được triển khai thường xuyên, đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung và bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Nội dung, chương trình, hình thức bồi dưỡng kỹ năng mềm ở một số mặt còn thiếu tính hệ thống, chưa thật sự gắn kết chặt chẽ với yêu cầu, nhiệm vụ huấn luyện và thực tiễn; phương pháp tổ chức bồi dưỡng, rèn luyện kỹ năng mềm còn thiên về lý thuyết, chưa phát huy cao tính chủ động, sáng tạo của học viên. Những hạn chế đó phần nào ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo toàn diện của Nhà trường, đòi hỏi phải được quan tâm khắc phục kịp thời.
Trong bối cảnh Quân đội đang đẩy mạnh đổi mới giáo dục và đào tạo, gắn với chuyển đổi số và xây dựng Quân đội hiện đại, việc nghiên cứu, nhận diện đúng những vấn đề đặt ra đối với bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 có ý nghĩa cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hoàn thiện phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở trong tương lai. Do đó, để bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 hiện nay cần thực giải quyết tốt những vấn đề đặt ra sau:
Một là, yêu cầu về đổi mới mục tiêu, nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm trong điều kiện nhiệm vụ đào tạo ngày càng cao.
Một trong những vấn đề nổi lên hiện nay đối với bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 là yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ mục tiêu và nội dung bồi dưỡng. Trong điều kiện nhiệm vụ đào tạo ngày càng mở rộng cả về quy mô, tính chất và yêu cầu chất lượng, người hạ sĩ quan chỉ huy tương lai phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu như: chỉ huy, quản lý bộ đội, tổ chức huấn luyện, duy trì kỷ luật, xử lý tình huống và xây dựng mối quan hệ trong đơn vị.
Tuy nhiên, nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm hiện nay còn thiếu tính hệ thống, chưa thật sự bám sát chức trách, nhiệm vụ của hạ sĩ quan chỉ huy. Nhiều nội dung còn nặng về lý thuyết, chưa chú trọng đúng mức đến kỹ năng thực hành như: kỹ năng giao tiếp trong môi trường quân sự, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn nội bộ, kỹ năng tổ chức hoạt động tập thể, kỹ năng thuyết trình và điều hành. Việc cập nhật nội dung theo hướng "cơ bản, thiết thực, vững chắc" còn hạn chế, chưa gắn với tiêu chí đánh giá năng lực người quân nhân trong tình hình mới.
Đồng thời, việc tích hợp kỹ năng mềm với các môn học chuyên ngành và hoạt động huấn luyện còn chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng tách rời giữa lý luận và thực tiễn. Một số nội dung chưa phản ánh đầy đủ đặc thù môi trường quân sự, chưa chú trọng đến kỹ năng lãnh đạo nhóm nhỏ, kỹ năng quản lý con người trong điều kiện kỷ luật nghiêm. Bên cạnh đó, việc lượng hóa mục tiêu đầu ra về kỹ năng mềm còn thiếu cụ thể, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, đánh giá.
Do đó, vấn đề đặt ra là cần xác định lại mục tiêu bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực toàn diện; xây dựng hệ thống nội dung kỹ năng mềm mang tính đặc thù quân sự, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của đơn vị cơ sở. Đồng thời, cần chuẩn hóa chuẩn đầu ra về kỹ năng mềm, bảo đảm tính cụ thể, khả thi, làm cơ sở cho tổ chức đào tạo, đánh giá và điều chỉnh nội dung bồi dưỡng một cách khoa học, hiệu quả.
Hai là, yêu cầu về đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý, phương pháp sư phạm và tính hiện đại của mô hình bồi dưỡng kỹ năng mềm
Một vấn đề quan trọng đặt ra đối với bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 là chất lượng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và phương pháp tổ chức bồi dưỡng. Mặc dù đội ngũ giáo viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, kinh nghiệm thực tiễn phong phú, song không ít đồng chí chưa được đào tạo chuyên sâu về giảng dạy kỹ năng mềm, chưa làm chủ các phương pháp sư phạm tích cực.
Thực tế giảng dạy còn tồn tại tình trạng truyền thụ kiến thức một chiều, thiếu các phương pháp dạy học hiện đại như mô phỏng tình huống, học theo dự án, học qua trải nghiệm. Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, diễn đàn, tọa đàm, câu lạc bộ kỹ năng chưa thường xuyên, chưa tạo được môi trường thực hành phong phú cho học viên rèn luyện kỹ năng mềm.
Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan, khoa giáo viên và đơn vị quản lý học viên trong tổ chức bồi dưỡng kỹ năng mềm còn chưa thật sự đồng bộ, thiếu cơ chế liên kết chặt chẽ. Công tác bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên về kỹ năng mềm chưa được tiến hành thường xuyên, liên tục.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý có kiến thức chuyên sâu về kỹ năng mềm, đồng thời đổi mới mạnh mẽ phương pháp sư phạm theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học. Cần tăng cường bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, xây dựng mô hình giảng dạy hiện đại, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa giảng dạy trên lớp và hoạt động rèn luyện tại đơn vị.
Ba là, yêu cầu về cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ số và hệ thống học liệu phục vụ bồi dưỡng kỹ năng mềm
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo quân đội, một vấn đề cấp thiết đặt ra là bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị và học liệu phục vụ bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34. Hiện nay, một số phòng học chưa đáp ứng yêu cầu tổ chức thảo luận nhóm, mô phỏng tình huống hay triển khai các phương pháp dạy học tích cực.
Hệ thống trang thiết bị hỗ trợ như phương tiện trình chiếu, phần mềm mô phỏng, công cụ học tập trực tuyến còn thiếu và chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, học liệu điện tử như video tình huống, bài giảng số, ngân hàng câu hỏi thực hành chưa được xây dựng đầy đủ, ảnh hưởng đến hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học.
Ngoài ra, việc khai thác, sử dụng công nghệ thông tin trong bồi dưỡng kỹ năng mềm còn hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng của các nền tảng số trong hỗ trợ học tập và rèn luyện kỹ năng. Hạ tầng mạng và hệ thống quản lý học tập trực tuyến chưa thực sự đáp ứng yêu cầu tổ chức các hình thức học tập linh hoạt, đa phương thức.
Do đó, cần tăng cường đầu tư, chuẩn hóa cơ sở vật chất theo hướng hiện đại; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong bồi dưỡng kỹ năng mềm. Đồng thời, xây dựng hệ thống học liệu số đồng bộ, phong phú, có tính tương tác cao, phù hợp với đặc thù quân sự, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo trong điều kiện mới.
Bốn là, yêu cầu về động cơ, thái độ học tập và tính chủ động của học viên trong quá trình rèn luyện kỹ năng mềm
Một trong những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 là động cơ, thái độ học tập và tính tích cực, chủ động của học viên. Thực tế cho thấy, trình độ nhận thức, nền tảng văn hóa và sự tự tin của học viên còn chưa đồng đều; một bộ phận còn tâm lý e ngại, thiếu mạnh dạn trong giao tiếp, thảo luận và xử lý tình huống.
Một số học viên chưa nhận thức đầy đủ vai trò của kỹ năng mềm trong thực hiện chức trách của hạ sĩ quan chỉ huy, còn coi nhẹ việc rèn luyện kỹ năng, chủ yếu tập trung vào nội dung quân sự thuần túy. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả bồi dưỡng và khả năng vận dụng kỹ năng trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng mềm của học viên còn hạn chế; chưa hình thành thói quen phản biện, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong học tập và công tác. Môi trường khuyến khích sáng tạo, thể hiện bản thân chưa thật sự mạnh mẽ, dẫn đến việc phát huy tiềm năng của học viên còn chưa cao.
Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải tăng cường giáo dục động cơ, xây dựng thái độ học tập đúng đắn cho học viên; tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hội thi, diễn đàn để tạo môi trường rèn luyện thực tiễn. Đồng thời, cần gắn kết quả rèn luyện kỹ năng mềm với đánh giá, xếp loại và chuẩn đầu ra, qua đó nâng cao tính tự giác, tích cực và trách nhiệm của học viên trong quá trình học tập, rèn luyện.
3. Kết luận
Bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo hạ sĩ quan chỉ huy ở Trường Quân sự Quân đoàn 34 hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề cả về mục tiêu, nội dung, phương pháp, điều kiện bảo đảm và vai trò của chủ thể tham gia. Việc nhận diện đầy đủ, sâu sắc các vấn đề này là cơ sở quan trọng để đề ra các giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện của Nhà trường. Trong thời gian tới, cần tiếp tục đổi mới đồng bộ công tác bồi dưỡng kỹ năng mềm theo hướng thiết thực, hiện đại, gắn với thực tiễn đơn vị, qua đó xây dựng đội ngũ hạ sĩ quan chỉ huy có phẩm chất, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Thượng uý Trần Minh Quang
Hệ 2 - Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội, 2025.
2. Bộ Quốc phòng, Chiến lược phát triển giáo dục – đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội, 2021.
3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội, 2022.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I,II, Nxb Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội, 2026.