1. Đặt vấn đề
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là chủ trương có ý nghĩa quan trọng, nhằm tạo bước chuyển biến căn bản về chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý nhà trường, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Quá trình đó đòi hỏi phải phát huy đồng bộ các nguồn lực, trong đó nguồn lực con người giữ vai trò quyết định. Trong nguồn lực con người ở các nhà trường quân đội, nguồn lực sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng, trực tiếp tham gia và có nhiều tiềm năng đóng góp vào quá trình đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Với ưu thế về tính năng động, khả năng tiếp cận tri thức mới, ứng dụng khoa học, công nghệ và tinh thần sáng tạo, đội ngũ sĩ quan trẻ có khả năng đảm nhiệm nhiều lĩnh vực công tác, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của nhà trường trên các mặt công tác.
Tuy nhiên, vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ không tự động được phát huy đầy đủ mà phụ thuộc vào mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, hình thức, biện pháp tổ chức thực hiện cũng như khả năng huy động sức mạnh tổng hợp của các lực lượng và những điều kiện bảo đảm. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng, yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo và hiện đại hóa quân đội ngày càng cao, việc phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ cần được đặt ra với những yêu cầu toàn diện, đồng bộ và phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ của từng nhà trường. Nhận thức và giải quyết đúng những yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng, bảo đảm việc phát huy vai trò của sĩ quan trẻ đi đúng định hướng, có trọng tâm, trọng điểm và đạt hiệu quả thiết thực. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung luận giải những yêu cầu đặt ra đối với phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu 2.1. Những vấn đề đặt ra đối với phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình đổi mới toàn diện, có tính hệ thống, tác động đến các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, chỉ huy và bảo đảm. Quá trình này không chỉ đặt ra yêu cầu hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật và hạ tầng số mà còn đòi hỏi đổi mới tư duy, phương thức tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các chủ thể trong nhà trường. Điều đó đặt ra yêu cầu phải phát huy đồng bộ các nguồn lực, trong đó nguồn lực sĩ quan trẻ cần được khai thác, sử dụng phù hợp với chức trách, nhiệm vụ và những yêu cầu mới của từng lĩnh vực công tác. Nếu chỉ tập trung vào một số hoạt động riêng lẻ, nhất là ứng dụng khoa học, công nghệ mà chưa gắn với đổi mới toàn diện hoạt động của nhà trường thì vai trò của nguồn lực này khó được phát huy đầy đủ.
Mặt khác, tiềm năng, lợi thế của nguồn lực sĩ quan trẻ chỉ có thể chuyển hóa thành năng lực và kết quả đóng góp thực tế thông qua quá trình tổ chức, định hướng và sử dụng phù hợp. Trong khi đó, sĩ quan trẻ đảm nhiệm nhiều cương vị, chức trách khác nhau, có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm công tác, sở trường và khả năng thích ứng không đồng đều. Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải xác định rõ mục tiêu, định hướng và lĩnh vực tham gia của từng đối tượng; đồng thời, có phương thức tổ chức phù hợp để phát huy tính chủ động, sáng tạo, khắc phục tình trạng khai thác chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh; việc phát huy vai trò chưa gắn chặt với chức trách, nhiệm vụ được giao. Đây cũng là đòi hỏi nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa phát triển năng lực cá nhân với thực hiện nhiệm vụ chung của nhà trường.
Bên cạnh đó, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ không phải là hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân mà là quá trình có sự tham gia của nhiều chủ thể, chịu sự tác động của cơ chế lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện và các điều kiện bảo đảm. Trong đó, mối quan hệ giữa phát huy tính tích cực, chủ động của sĩ quan trẻ với vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì; giữa sự nỗ lực của cá nhân với sự phối hợp, hỗ trợ của các lực lượng; giữa yêu cầu đổi mới, sáng tạo với việc duy trì nguyên tắc, kỷ luật và tính chính quy quân đội cần được giải quyết hài hòa. Đồng thời, cơ chế, chính sách, môi trường công tác, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ phải được bảo đảm tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Những vấn đề đó cho thấy, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ đòi hỏi phải có định hướng thống nhất, cách thức tổ chức khoa học và sự bảo đảm đồng bộ, tạo điều kiện để tiềm năng của đội ngũ được chuyển hóa thành sức mạnh và hiệu quả thực tiễn trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại.
2.2. Những yêu cầu đặt ra đối với phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Một là, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải hướng vào thực hiện mục tiêu xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình có mục tiêu, lộ trình và yêu cầu cụ thể, hướng tới đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý và điều hành nhà trường. Vì vậy, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng nhà trường, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển nguồn lực với mục tiêu phát triển chung của tổ chức. Đây không chỉ là yêu cầu định hướng mà còn là căn cứ để xác định phương hướng, nội dung và mức độ đóng góp của nguồn lực sĩ quan trẻ trong từng lĩnh vực hoạt động.
Theo đó, việc phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải hướng vào giải quyết những nhiệm vụ trọng tâm, những khâu đột phá và yêu cầu đổi mới đặt ra trong quá trình xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại. Trọng tâm là phát huy khả năng tham gia đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, đào tạo; nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ; đổi mới phương thức quản lý, chỉ huy, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Tùy theo chức trách, nhiệm vụ và lĩnh vực công tác, mỗi sĩ quan trẻ cần xác định rõ trách nhiệm, chủ động khai thác tiềm năng, sở trường để đóng góp vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị và toàn nhà trường. Qua đó, bảo đảm việc phát huy vai trò không mang tính hình thức, dàn trải mà tập trung vào những nhiệm vụ thiết thực, tạo ra giá trị và hiệu quả cụ thể.
Mặt khác, mục tiêu phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ không chỉ hướng đến những đóng góp trước mắt mà còn phải gắn với yêu cầu xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ quân đội trong dài hạn. Thông qua quá trình tham gia xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại, sĩ quan trẻ có điều kiện rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực công tác, khả năng làm chủ khoa học, công nghệ và thích ứng với môi trường hoạt động hiện đại. Do đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ của nhà trường với mục tiêu phát triển toàn diện đội ngũ sĩ quan trẻ; giữa phát huy năng lực, sở trường hiện có với bồi dưỡng, hình thành những năng lực mới. Đây là cơ sở để vừa khai thác hiệu quả nguồn lực trước mắt, vừa tạo nguồn cán bộ có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhà trường và xây dựng quân đội trong tình hình mới.
Hai là, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải tuân thủ các nguyên tắc trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình có sự tham gia của nhiều chủ thể, liên quan đến nhiều lĩnh vực hoạt động và chịu sự chi phối của những nguyên tắc nhất định. Việc tuân thủ các nguyên tắc không chỉ bảo đảm tính đúng đắn trong định hướng và tổ chức thực hiện mà còn giữ vững tính thống nhất, đồng bộ, khoa học của quá trình phát huy nguồn lực. Theo đó, cần quán triệt và thực hiện tốt một số nguyên tắc cơ bản sau:
Trước hết, phải bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội, sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người chỉ huy các cấp trong nhà trường. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quyết định, bảo đảm quá trình phát huy vai trò của sĩ quan trẻ luôn đúng định hướng chính trị, gắn với đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Mọi hoạt động đổi mới, sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ của sĩ quan trẻ phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, bảo đảm phục vụ nhiệm vụ chính trị của nhà trường, giữ vững bản chất, truyền thống và mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của Quân đội.
Thứ hai, phải bảo đảm tính khoa học, đồng bộ và kế thừa trong phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ. Quá trình này cần được tiến hành trên cơ sở nhận thức đúng quy luật phát triển, đặc điểm nguồn lực và yêu cầu thực tiễn của từng lĩnh vực công tác; bảo đảm sự thống nhất giữa các khâu phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và đánh giá sĩ quan trẻ. Đồng thời, phải kết hợp chặt chẽ giữa kế thừa những giá trị, kinh nghiệm và phương thức hoạt động đã được kiểm nghiệm trong thực tiễn với tiếp thu tri thức mới, đổi mới tư duy, phương pháp công tác và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ. Qua đó, tránh khuynh hướng đổi mới thiếu căn cứ, nóng vội hoặc bảo thủ, trì trệ, không theo kịp yêu cầu phát triển của nhà trường.
Thứ ba, phải kết hợp hài hòa giữa phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sĩ quan trẻ với giữ vững nguyên tắc tổ chức, kỷ luật và tính chính quy của Quân đội. Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại đòi hỏi khuyến khích tư duy đổi mới, khả năng tìm tòi, sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của mỗi sĩ quan trẻ. Tuy nhiên, sự chủ động, sáng tạo phải được thực hiện trong khuôn khổ chức trách, nhiệm vụ, thẩm quyền và quy định của tổ chức; bảo đảm tính thống nhất trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý và điều hành. Đặc biệt, trong ứng dụng công nghệ số, khai thác và chia sẻ thông tin, dữ liệu, phải chấp hành nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự, an toàn thông tin và an ninh mạng. Đây là cơ sở để phát huy sáng tạo nhưng không làm ảnh hưởng đến nguyên tắc, chế độ, nền nếp và kỷ luật quân đội.
Ba là, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải bảo đảm tính phù hợp, thiết thực, hiệu quả về nội dung, hình thức và biện pháp
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trên nhiều lĩnh vực, với tính chất nhiệm vụ và phương thức hoạt động khác nhau. Do đó, hiệu quả phát huy vai trò không chỉ phụ thuộc vào nhận thức và năng lực của đội ngũ sĩ quan trẻ mà còn được quyết định bởi việc xác định nội dung, lựa chọn hình thức và vận dụng biện pháp phù hợp. Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với việc chuyển hóa tiềm năng, thế mạnh của sĩ quan trẻ thành những đóng góp cụ thể trong thực tiễn xây dựng nhà trường.
Yêu cầu này đòi hỏi việc phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải được xác định trên cơ sở yêu cầu, nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động của từng lĩnh vực trong nhà trường. Theo đó, phải hướng vào những nhiệm vụ trọng tâm trong đổi mới giáo dục, đào tạo; nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ; quản lý, chỉ huy, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ; xây dựng môi trường văn hóa, chính quy, kỷ luật. Việc xác định nội dung cần tránh dàn trải, đồng nhất giữa các đối tượng, chú trọng những lĩnh vực mà sĩ quan trẻ có khả năng phát huy ưu thế, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển của nhà trường. Đặc biệt, cần nhận thức đầy đủ rằng xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại không chỉ là nhiệm vụ ứng dụng công nghệ mà còn bao hàm đổi mới tư duy, phương pháp và chất lượng hoạt động trên tất cả các mặt công tác.
Trên cơ sở nội dung đã xác định, hình thức phát huy vai trò cần được tổ chức linh hoạt, đa dạng, gắn với đặc điểm tổ chức và hoạt động của nhà trường. Có thể thông qua thực hiện chức trách, nhiệm vụ chuyên môn; hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật; các phong trào thi đua, hội thi, hội thao; diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên đề và các mô hình hoạt động sáng tạo. Đồng thời, cần kết hợp giữa hoạt động cá nhân với hoạt động tập thể, giữa phương thức trực tiếp với môi trường số, giữa thực hiện nhiệm vụ thường xuyên với các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới. Việc lựa chọn hình thức không nên chạy theo số lượng hoặc phong trào mà phải chú trọng khả năng thu hút sự tham gia, tạo cơ hội thể hiện năng lực và đem lại kết quả thực chất.
Cùng với đó, biện pháp phát huy vai trò phải được vận dụng phù hợp với trình độ, năng lực, sở trường, chức trách và điều kiện công tác của từng nhóm sĩ quan trẻ. Cần kết hợp giữa giao nhiệm vụ với hướng dẫn, bồi dưỡng; giữa khuyến khích sáng tạo với kiểm tra, đánh giá; giữa phát huy năng lực cá nhân với yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ tập thể. Đặc biệt, việc đánh giá hiệu quả cần căn cứ vào kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng sản phẩm chuyên môn, giá trị của các sáng kiến và mức độ đóng góp thực tế vào quá trình đổi mới hoạt động của nhà trường. Qua đó, khắc phục tình trạng lựa chọn biện pháp thiếu phù hợp, triển khai mang tính hình thức hoặc đánh giá kết quả chủ yếu dựa trên số lượng hoạt động mà chưa chú trọng hiệu quả thực chất.
Bốn là, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải dựa trên sức mạnh tổng hợp của các lực lượng và bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là nhiệm vụ có tính tổng hợp, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều tổ chức, lực lượng và nguồn lực. Trong đó, sĩ quan trẻ là chủ thể trực tiếp tham gia thực hiện nhiều nhiệm vụ, song khả năng phát huy vai trò của họ không chỉ phụ thuộc vào phẩm chất, năng lực và sự nỗ lực của mỗi cá nhân mà còn chịu sự tác động của cơ chế lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện và sự phối hợp giữa các lực lượng trong nhà trường. Vì vậy, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải được đặt trong tổng thể hoạt động của nhà trường, bảo đảm sự thống nhất giữa vai trò của cá nhân với trách nhiệm của tổ chức, giữa nỗ lực tự thân với sự lãnh đạo, định hướng, hỗ trợ và phối hợp của các lực lượng liên quan.
Trước hết, cần phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì và cơ quan chức năng trong định hướng, tổ chức, quản lý và kiểm tra quá trình phát huy vai trò của sĩ quan trẻ. Đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong cụ thể hóa chủ trương, nhiệm vụ xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại thành chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với từng cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị. Đồng thời, cần phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên, chuyên gia, nhà khoa học có kinh nghiệm trong hướng dẫn, truyền thụ tri thức, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ sĩ quan trẻ giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn. Sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và các lực lượng chuyên môn phải được tiến hành chặt chẽ, tạo sự liên kết trong nghiên cứu, đào tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, cần đề cao vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và tinh thần trách nhiệm của bản thân sĩ quan trẻ; coi đây là nhân tố trực tiếp chuyển hóa sự lãnh đạo, định hướng và hỗ trợ của tổ chức thành kết quả thực tiễn.
Cùng với phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, cần bảo đảm đầy đủ và đồng bộ những điều kiện cần thiết để sĩ quan trẻ thực hiện và phát huy chức trách, nhiệm vụ. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế, chính sách về đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng, đánh giá và phát triển đội ngũ; bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật, hạ tầng công nghệ, hệ thống thông tin và dữ liệu phục vụ hoạt động chuyên môn. Đồng thời, xây dựng môi trường công tác dân chủ, khoa học, chính quy, kỷ luật, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo cơ hội để sĩ quan trẻ phát huy năng lực, sở trường. Các điều kiện bảo đảm phải phù hợp với đặc điểm, yêu cầu nhiệm vụ của từng lĩnh vực, có tính đồng bộ giữa con người, cơ chế tổ chức và phương tiện kỹ thuật; tránh tình trạng đầu tư cơ sở vật chất, công nghệ nhưng thiếu cơ chế khai thác, sử dụng hiệu quả hoặc có chủ trương phát huy năng lực nhưng không tạo được môi trường và điều kiện thực hiện.
3. Kết luận
Phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là yêu cầu khách quan, vừa cấp thiết trước mắt, vừa mang tính lâu dài. Quá trình này không chỉ phụ thuộc vào phẩm chất, năng lực và tinh thần trách nhiệm của mỗi sĩ quan trẻ mà còn chịu sự chi phối của mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, hình thức, biện pháp tổ chức thực hiện, sức mạnh tổng hợp của các lực lượng và những điều kiện bảo đảm.
Việc quán triệt và thực hiện đồng bộ các yêu cầu trên là cơ sở để các nhà trường xác định nội dung, giải pháp phù hợp, bảo đảm sĩ quan trẻ không chỉ là lực lượng tham gia mà còn là lực lượng nòng cốt, xung kích trong đổi mới, sáng tạo, góp phần xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Đặng Văn Khải
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.
3. Bộ Tổng Tham mưu (2025), Quyết định số 1960/QĐ-TM ngày 01/8/2025 ban hành Bộ tiêu chí nhà trường quân đội thông minh, Hà Nội.
4. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
6. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.
7. Phạm Quốc Tuấn (2025), "Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy, học của Trường Sĩ quan Lục quân 1", Tạp chí Quốc phòng toàn dân, ngày 14/4/2025.