Trong suốt nhiều thập kỷ qua, Việt Nam đã xây dựng thành công hình ảnh là một "công xưởng" nội thất đáng tin cậy của thế giới. Với quy mô sản xuất khổng lồ, kinh nghiệm xuất khẩu dày dạn được tích lũy qua năm tháng và đặc biệt là năng lực đáp ứng các đơn hàng lớn với tốc độ nhanh chóng, Việt Nam đã duy trì một vị thế cực kỳ quan trọng và vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ghi nhận thực tế này, bà Trần Thị Thùy Dung, Tổng Giám đốc Văn phòng Mua hàng Trade Point Việt Nam đã đưa ra nhận định: " Ở góc độ thị trường, Việt Nam vẫn giữ vị thế quan trọng nhờ nền tảng sản xuất và xuất khẩu vững chắc. Trong trung hạn, Việt Nam có nhiều khả năng tiếp tục duy trì vai trò là một trong những nhà cung ứng nội thất lớn của thế giới."
Tuy nhiên, bức tranh thương mại quốc tế đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, những lợi thế cốt lõi từng làm nên thành công của nội thất Việt như giá thành, nhân công rẻ, chất lượng gia công tốt và sản lượng cung ứng lớn sẽ không tự động kéo dài mãi mãi. Cạnh tranh trên thị trường toàn cầu hiện nay không còn chỉ là cuộc đua về giá cả hay số lượng.
Các nhà mua hàng quốc tế ngày càng trở nên khắt khe và đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn rất nhiều đối với các nhà cung cấp. Yêu cầu giờ đây bao hàm cả khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường khắt khe, tính thích ứng của chuỗi cung ứng trước các cú sốc toàn cầu, và đặc biệt là cam kết sử dụng nguồn nguyên vật liệu bền vững, có thể truy xuất nguồn gốc.
Xa hơn nữa, các đối tác quốc tế không chỉ cần một "người thợ gia công" cần mẫn, họ đang ráo riết tìm kiếm những "người cộng sự" - những đối tác chiến lược có đủ năng lực để cùng ngồi vào bàn đàm phán, cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển và cải tiến sản phẩm. Áp lực từ thị trường đang phát đi một thông điệp rõ ràng: Đã đến lúc Việt Nam phải chuyển từ tư duy "làm nhiều" sang chiến lược "làm khác" để tồn tại và bứt phá.
Sự thay đổi trong "khẩu vị" của các nhà mua hàng quốc tế đang tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, buộc ngành nội thất Việt Nam phải thực hiện một cuộc dịch chuyển mang tính sống còn: Từ mô hình OEM (Original Equipment Manufacturer – gia công theo thiết kế có sẵn) sang mô hình ODM (Original Design Manufacturer – tự lên ý tưởng thiết kế sản phẩm và sản xuất).
Thông thường một sản phẩm nội thất thường phải đi qua một chuỗi giá trị dài với nhiều tầng nấc trung gian, từ nhà thiết kế, nhà bán buôn, đến nhà sản xuất rồi mới tới tay nhà bán lẻ. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay cho thấy ngày càng nhiều nhà bán lẻ lớn trên thế giới lựa chọn cắt giảm khâu trung gian để làm việc trực tiếp với các nhà máy sản xuất.
Mục đích của họ rất rõ ràng: Rút ngắn thời gian đưa một bộ sưu tập mới ra thị trường và tối ưu hóa chi phí. Để nắm bắt được cơ hội này, các nhà máy tại Việt Nam không thể chỉ biết cầm bản vẽ và sản xuất, mà phải có khả năng tự lên ý tưởng thiết kế, tự phát triển và chủ động đề xuất các bộ sưu tập đột phá cho khách hàng. Những bộ sưu tập nội thất có thiết kế ấn tượng, mang đậm dấu ấn cá nhân đang ngày càng được người tiêu dùng cuối cùng ưa chuộng.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của sự chuyển dịch này, tại sự kiện HAWA EXPO diễn ra vào đầu tháng 3, ông Nguyễn Văn Được - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: "Dịch chuyển từ "Made in Vietnam" sang "Made by Vietnam" là cách duy nhất để nâng cao giá trị cộng thêm, tăng lợi nhuận cho ngành". Khái niệm "Made by Vietnam" ở đây hàm chứa một ý nghĩa to lớn: Đó là những sản phẩm được kết tinh từ trí tuệ Việt, được thiết kế, phát triển, thương mại hóa và sản xuất xuất khẩu hoàn toàn bởi đội ngũ các doanh nghiệp Việt Nam đồng thời các sản phầm này phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng cuối.
Thực tế thương trường chứng minh, khi áp lực cạnh tranh toàn cầu gia tăng, những nhà máy chỉ thuần túy làm gia công (OEM) sẽ lập tức bị dồn vào thế yếu, chịu áp lực khổng lồ về việc ép giá từ khách hàng. Ngược lại, những doanh nghiệp đã xây dựng được năng lực ODM sẽ nắm trong tay quyền chủ động, không chỉ duy trì được biên độ lợi nhuận tốt, đảm bảo công suất nhà máy mà còn giữ chân được tệp khách hàng ổn định, trung thành hơn.
Đánh giá về rủi ro và cơ hội của sự chuyển dịch này, chuyên gia Lily Lê – Giám đốc Thương mại Điện tử Cấp cao của một công ty chuyên nội thất Mỹ đã đưa ra lời cảnh báo sâu sắc: "Nếu không nâng cấp năng lực thiết kế và phát triển sản phẩm, Việt Nam có nguy cơ bị "khóa vai" trong vai trò gia công, ngay cả khi nhu cầu thị trường đang thay đổi. Ngược lại, nếu kết hợp tốt lợi thế sản xuất với đầu tư bài bản cho R&D, vật liệu và hệ sinh thái thiết kế, Việt Nam có thể chuyển mình từ trung tâm sản xuất sang trung tâm phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn."
Trong khi đó, ông Trần Thanh Vẹn, Giám đốc Quốc gia Canadian Wood Việt Nam, cho rằng nền tảng sản xuất vững chắc và tay nghề của doanh nghiệp Việt hoàn toàn đủ khả năng tạo ra những đột phá về thiết kế và phát triển sản phẩm. Tuy nhiên, để đáp ứng kỳ vọng của các nhà mua quốc tế, doanh nghiệp cần chủ động phát triển sản phẩm và tham gia sâu hơn vào quá trình thiết kế cũng như hiểu thị hiếu của người tiêu dùng ở thị trường cuối.
Chính yêu cầu nâng cấp toàn diện đó đang đặt ngành nội thất Việt trước một bài toán chiến lược rõ ràng hơn bao giờ hết: tiếp tục phát huy lợi thế "làm nhiều" hay chủ động chuyển mình để "làm khác" và tạo ra giá trị cao hơn.
Dù con đường chuyển đổi từ OEM sang ODM đã được vạch ra rõ ràng, nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang phải loay hoay đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc. Một trong những "nút thắt" nghẽn mạng lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực R&D (Nghiên cứu & Phát triển) đạt tiêu chuẩn quốc tế. Hệ quả là phần lớn doanh nghiệp vẫn duy trì thói quen ỷ lại, phụ thuộc hoàn toàn vào các bản thiết kế do khách hàng hoặc đối tác cung cấp, khiến khả năng chủ động sáng tạo và tạo ra giá trị thặng dư mới trở nên vô cùng hạn chế.
Bên cạnh bài toán nhân sự, ngành nội thất còn đang phải đi trên một "sợi dây" chông chênh để cân bằng giữa hai yếu tố: Yêu cầu phát triển bền vững và áp lực tối ưu chi phí. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam (như Mỹ, EU) đang ngày càng siết chặt các quy định pháp lý về truy xuất nguồn gốc gỗ và các bộ tiêu chuẩn môi trường. Trong khi đó, khách hàng vẫn không ngừng đòi hỏi những sản phẩm có mức giá cạnh tranh nhất.
Trong bối cảnh khắc nghiệt đó, việc thấu hiểu sâu sắc về vật liệu được giới chuyên môn nhìn nhận là nền tảng cốt lõi, là "chìa khóa" để giải mã bài toán nâng cấp năng lực thiết kế và R&D. Đây chính xác là triết lý và hướng tiếp cận chiến lược mà Canadian Wood Việt Nam đang theo đuổi và triển khai mạnh mẽ nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp gỗ tại Việt Nam.
"Giữa lúc chuỗi cung ứng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro đứt gãy, việc chủ động đa dạng hóa vật liệu, nắm rõ đặc tính cơ lý của từng loại gỗ sẽ giúp nhà sản xuất tối ưu hóa nguồn cung ứng và kiểm soát chặt chẽ chi phí giá thành" - Ông Trần Thanh Vẹn, Giám đốc Quốc gia Canadian Wood Việt Nam, chia sẻ.
Dù phần lớn sản phẩm nội - ngoại thất trung và cao cấ đều làm từ gỗ, nhưng nhiều nhà máy Việt Nam hiện chỉ "quanh quẩn" với một vài chủng loại quen thuộc. Giữa lúc chuỗi cung ứng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro đứt gãy, việc chủ động đa dạng hóa vật liệu, nắm rõ đặc tính cơ lý của từng loại gỗ sẽ giúp nhà sản xuất tối ưu hóa nguồn cung ứng và kiểm soát chặt chẽ chi phí giá thành.
Để giúp tháo gỡ nút thắt này, Canadian Wood Việt Nam đã và đang triển khai "Chương trình Trải nghiệm Gỗ Canada". Đây là một sáng kiến đột phá, mang đến kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn cho các nhà sản xuất, phân phối và thiết kế trong nước. Thông qua chương trình, Canadian Wood cung cấp hoàn toàn miễn phí các chủng loại gỗ mềm từ British Columbia (B.C.) - Canada để các nhà máy trực tiếp dùng thử ngay trong điều kiện sản xuất thực tế.
Tham gia chương trình, doanh nghiệp không chỉ được tiếp cận các dòng gỗ chất lượng như Độc Cần Bờ Tây (Western Hemlock) hay Linh Sam Douglas (Douglas-Fir) mà còn được đội ngũ chuyên gia của Canadian Wood trực tiếp tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật. Nhờ khối lượng nhẹ, khả năng bám đinh ốc tốt, độ ăn màu cao giúp tạo ra nhiều vân gỗ sống động, các dòng gỗ mềm Canada mở ra sự linh hoạt tuyệt vời cho các nhà thiết kế. Hơn thế nữa, gỗ mềm Canada mang đến lợi thế cạnh tranh rõ rệt về chi phí (giá thành thấp hơn so với nhiều loại gỗ cứng cùng phân khúc) và đáp ứng tuyệt đối yêu cầu về tính bền vững toàn cầu nhờ các chứng chỉ quản lý rừng nghiêm ngặt như FSC và PEFC.
Sự hỗ trợ này không chỉ dừng lại trên lý thuyết. Tại các kỳ hội chợ quốc tế quy mô lớn đầu tháng 3 như HAWA Expo và VIFA Expo 2026, thành quả của sự hợp tác đã hiện diện rõ nét. Canadian Wood Việt Nam đã giới thiệu những bộ sưu tập nội thất xuất sắc được chế tác từ gỗ mềm Canada bởi chính các bàn tay thợ Việt.
Ánh Dương