1. Đặt vấn đề
Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam đặt ra yêu cầu mới đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong đó xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị là yếu tố cốt lõi. Thực tiễn cho thấy, trong mọi giai đoạn cách mạng, bản lĩnh chính trị luôn là nhân tố quyết định đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Đối với các nhà trường quân đội, học viên đào tạo sĩ quan là lực lượng kế cận trực tiếp của đội ngũ cán bộ quân đội. Do đó, phát huy bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, bảo đảm cho Quân đội luôn giữ vững bản chất cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề lí luận về phát huy bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường Quân đội hiện nay
Bản lĩnh chính trị của học viên đào tạo sĩ quan là sự tổng hòa giữa nhận thức, niềm tin, ý chí, thái độ và năng lực hành động chính trị, được biểu hiện tập trung ở sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, trung thành tuyệt đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, bản lĩnh chính trị - tinh thần của học viên thể hiện qua một số đặc trưng cơ bản: trước hết là tính kiên định lý tưởng cách mạng, không dao động trước khó khăn, thách thức và những tác động tiêu cực của môi trường xã hội, nhất là trên không gian mạng; đồng thời, thể hiện ở tính chủ động, sáng tạo trong việc vận dụng tri thức và thành tựu khoa học - công nghệ vào thực tiễn quân sự, quốc phòng. Bên cạnh đó, học viên cần có năng lực "miễn dịch tư tưởng", đủ khả năng nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời bảo đảm sự thống nhất chặt chẽ giữa "đức" và "tài", giữa phẩm chất chính trị với trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ sĩ quan trong tình hình mới.
Những năm qua, các học viện, nhà trường Quân đội đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, biện pháp nhằm giáo dục và rèn luyện bản lĩnh chính trị cho học viên, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan. Nội dung giáo dục ngày càng được hoàn thiện theo hướng toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận chính trị với giáo dục truyền thống và huấn luyện thực tiễn. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn bộc lộ một số hạn chế nhất định: một bộ phận học viên chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của bản lĩnh chính trị; tính chủ động trong tự học, tự rèn luyện còn chưa cao; khả năng đấu tranh tư tưởng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch còn hạn chế. Những tồn tại này nếu không được khắc phục kịp thời sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng đào tạo sĩ quan và làm suy giảm sức mạnh chính trị của Quân đội trong tình hình mới.
Trong kỷ nguyên mới, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là quá trình chuyển đổi số, công tác giáo dục trong quân đội đang đứng trước cả thời cơ và thách thức đan xen. Cùng với đó, các thế lực thù địch không ngừng đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", tập trung vào lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho học viên nhằm bảo đảm khả năng "miễn dịch" trước các tác động tiêu cực. Do đó, việc phát huy bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, nhất là trên không gian mạng; đồng thời đáp ứng yêu cầu tác chiến trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao.
2.2. Một số giải pháp phát huy bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường Quân đội hiện nay
Thứ nhất, đổi mới nội dung, chương trình giáo dục chính trị. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng hình thành và phát triển bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên đào tạo sĩ quan. Trong bối cảnh hiện nay, cần tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện chương trình giáo dục chính trị theo hướng hệ thống, khoa học, bảo đảm tính cơ bản, toàn diện nhưng đồng thời phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với từng đối tượng đào tạo. Nội dung giáo dục cần tập trung làm sâu sắc những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng về quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, qua đó củng cố thế giới quan khoa học, phương pháp luận cách mạng và niềm tin chính trị vững chắc cho học viên. Bên cạnh đó, cần khắc phục tình trạng truyền thụ kiến thức theo lối áp đặt, một chiều, tăng cường tính đối thoại, trao đổi, gợi mở tư duy, phát huy vai trò chủ thể của người học. Việc đổi mới nội dung phải gắn chặt với đổi mới phương pháp giảng dạy, kết hợp linh hoạt giữa lý luận với thực tiễn, giữa giáo dục trong nhà trường với hoạt động thực tiễn ở đơn vị, chiến trường giả định, qua đó giúp học viên không chỉ "hiểu đúng" mà còn "tin sâu" và "hành động đúng". Đồng thời, cần tích hợp các vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn như chiến tranh công nghệ cao, tác chiến không gian mạng, đấu tranh tư tưởng trên nền tảng số, nhằm nâng cao khả năng nhận diện và xử lý các tình huống phức tạp về chính trị - tư tưởng. Ngoài ra, việc xây dựng chương trình giáo dục chính trị cần chú trọng tính mở và khả năng cập nhật, kịp thời bổ sung những quan điểm mới của Đảng, những vấn đề thực tiễn đặt ra trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trên cơ sở đó, góp phần hình thành ở học viên hệ thống tri thức chính trị vững chắc, năng lực tư duy độc lập, bản lĩnh kiên định nhưng linh hoạt, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Thứ hai, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên. Đây là lực lượng trực tiếp tổ chức, định hướng và dẫn dắt quá trình hình thành bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên, do đó giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong các nhà trường Quân đội. Trong điều kiện hiện nay, cán bộ, giảng viên không chỉ đơn thuần là người truyền thụ tri thức mà còn phải thực sự là tấm gương tiêu biểu về bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và phong cách công tác khoa học, mẫu mực. Sự nêu gương có sức thuyết phục và lan tỏa mạnh mẽ, góp phần định hướng nhận thức, củng cố niềm tin và hình thành thái độ chính trị đúng đắn cho học viên. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, giảng viên cần không ngừng nâng cao trình độ lý luận chính trị, năng lực sư phạm và khả năng nắm bắt, xử lý các vấn đề tư tưởng nảy sinh trong môi trường đào tạo. Việc truyền đạt không chỉ dừng lại ở cung cấp kiến thức mà phải hướng tới khơi dậy tư duy độc lập, tinh thần phản biện khoa học và khả năng tự định hướng chính trị cho học viên. Đồng thời, cần chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học, tăng cường đối thoại, trao đổi, gắn nội dung lý luận với thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mặt khác, cán bộ, giảng viên phải đóng vai trò là "người định hướng tư tưởng", kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc về nhận thức, tư tưởng của học viên, nhất là trước những tác động phức tạp của môi trường xã hội và không gian mạng. Điều này đòi hỏi mỗi cán bộ, giảng viên không chỉ có bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải có sự nhạy bén, sâu sát và trách nhiệm cao trong công tác giáo dục, quản lý học viên. Trên cơ sở đó, góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi để học viên phát triển toàn diện, hình thành bản lĩnh chính trị - tinh thần vững chắc, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Thứ ba, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục và rèn luyện thực tiễn. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc trong quá trình hình thành và phát triển bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên đào tạo sĩ quan, bởi bản lĩnh không chỉ được hình thành từ nhận thức lý luận mà còn được tôi luyện thông qua thực tiễn hoạt động. Do đó, các nhà trường quân đội cần chú trọng tổ chức đa dạng các hình thức huấn luyện, diễn tập và công tác thực tế, tạo môi trường để học viên được trải nghiệm, cọ xát và thử thách trong những điều kiện gần với thực tiễn chiến đấu và công tác. Thông qua các hoạt động như diễn tập chiến thuật, huấn luyện dã ngoại, hành quân dài ngày, tham gia công tác dân vận, giúp dân phòng chống thiên tai, hoặc thực tập tại đơn vị cơ sở, học viên có điều kiện vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các tình huống cụ thể, từ đó nâng cao năng lực tư duy, khả năng xử trí linh hoạt và bản lĩnh trong điều kiện áp lực cao. Chính trong quá trình đối mặt với khó khăn, gian khổ và những tình huống phức tạp, ý chí, tinh thần trách nhiệm và phẩm chất chính trị của học viên được bộc lộ rõ nét và từng bước được củng cố, phát triển vững chắc. Bên cạnh đó, cần gắn kết chặt chẽ giữa giáo dục chính trị với các hoạt động thực tiễn, bảo đảm mỗi nội dung lý luận đều được kiểm nghiệm, minh chứng và làm sâu sắc thông qua thực tiễn. Đồng thời, thông qua tổng kết, rút kinh nghiệm sau mỗi đợt huấn luyện, diễn tập hoặc công tác thực tế, giúp học viên nhận thức sâu sắc hơn về yêu cầu, nhiệm vụ của người sĩ quan, từ đó tự giác tu dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính trị - tinh thần. Trên cơ sở đó, góp phần hình thành ở học viên năng lực hành động thực tiễn vững vàng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Thứ tư, tận dụng hiệu quả môi trường số trong giáo dục chính trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, môi trường số vừa là không gian mới để triển khai công tác giáo dục chính trị, vừa là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp tác động đến tư tưởng của học viên. Do đó, các nhà trường Quân đội cần chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và phát triển các nền tảng học tập số hiện đại, góp phần đổi mới phương thức giáo dục theo hướng linh hoạt, đa dạng và tương tác cao. Việc khai thác hiệu quả các hệ thống học tập trực tuyến, thư viện số, bài giảng điện tử và các mô hình mô phỏng không chỉ giúp nâng cao chất lượng truyền thụ tri thức mà còn tạo điều kiện để học viên chủ động tiếp cận, cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, chính xác. Bên cạnh đó, việc tận dụng môi trường số phải gắn liền với nâng cao năng lực "miễn dịch thông tin" cho học viên, giúp họ có khả năng sàng lọc, kiểm chứng và đánh giá thông tin một cách khoa học, tránh bị chi phối bởi các nguồn tin sai lệch, xuyên tạc. Điều này đòi hỏi quá trình giáo dục không chỉ dừng lại ở cung cấp kiến thức chính trị mà còn phải trang bị phương pháp tư duy phản biện, kỹ năng nhận diện các thủ đoạn tuyên truyền, chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Đồng thời, cần xây dựng môi trường số lành mạnh trong nhà trường, kết hợp giữa quản lý, định hướng và phát huy tính tự giác của học viên trong sử dụng mạng xã hội và các nền tảng số. Mặt khác, cán bộ, giảng viên cần chủ động tham gia không gian mạng với vai trò là lực lượng nòng cốt trong định hướng dư luận, lan tỏa thông tin chính thống, góp phần củng cố niềm tin và bản lĩnh chính trị cho học viên. Trên cơ sở đó, việc tận dụng môi trường số không chỉ phục vụ hiệu quả cho công tác giáo dục chính trị mà còn trở thành một phương tiện quan trọng trong xây dựng bản lĩnh chính trị - tinh thần vững vàng cho học viên đào tạo sĩ quan, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Thứ năm, phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện của học viên. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến quá trình hình thành và phát triển bản lĩnh chính trị - tinh thần, bảo đảm tính bền vững và chiều sâu của hiệu quả giáo dục trong các nhà trường quân đội. Bởi lẽ, mọi tác động từ bên ngoài dù quan trọng đến đâu cũng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành nhu cầu tự thân, thành ý thức tự giác và động lực nội tại của mỗi học viên. Do đó, việc khơi dậy và phát huy tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự tu dưỡng và tự rèn luyện cần được xác định là một nội dung trọng tâm trong công tác giáo dục, đào tạo sĩ quan. Trước hết, học viên cần xây dựng động cơ học tập đúng đắn, xác định rõ mục tiêu phấn đấu, gắn trách nhiệm cá nhân với yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, chủ động lập kế hoạch tự học, tự rèn luyện một cách khoa học, kết hợp giữa nâng cao trình độ lý luận chính trị với bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, lối sống và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ. Quá trình tự giáo dục không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu tri thức mà còn phải hướng tới tự kiểm tra, tự đánh giá và tự điều chỉnh hành vi, thái độ, bảo đảm sự thống nhất giữa nhận thức và hành động. Bên cạnh đó, cần tạo lập môi trường thuận lợi để học viên phát huy vai trò tự giáo dục, thông qua việc duy trì nền nếp tự học, tự nghiên cứu, các diễn đàn trao đổi học thuật, sinh hoạt chính trị, tư tưởng, cũng như cơ chế khuyến khích, động viên kịp thời. Đồng thời, gắn tự giáo dục với tự rèn luyện trong thực tiễn, giúp học viên không ngừng củng cố bản lĩnh, nâng cao khả năng làm chủ bản thân trước những tác động đa chiều của môi trường xã hội và không gian mạng. Mặt khác, quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện của học viên cần được đặt trong mối quan hệ thống nhất với sự quản lý, định hướng của tổ chức và vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên, bảo đảm phát triển đúng hướng, tránh biểu hiện lệch lạc. Trên cơ sở đó, từng bước hình thành ở học viên phẩm chất chính trị vững vàng, ý chí kiên định, tinh thần trách nhiệm cao và năng lực hành động thực tiễn hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của người sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
3. Kết luận
Phát huy bản lĩnh chính trị - tinh thần cho học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường Quân đội là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong bối cảnh mới, nhiệm vụ này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận, rèn luyện thực tiễn và phát huy tính chủ động của học viên. Chỉ trên cơ sở đó, mới có thể xây dựng đội ngũ sĩ quan "vừa hồng, vừa chuyên", đủ năng lực, bản lĩnh để đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Nguyễn Xuân Hải - Đại học Nguyễn Huệ
Tài liệu tham khảo:
1. Trần Chiến (2026), Phát huy nhân tố chính trị - tinh thần của đội ngũ sĩ quan trẻ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1,2 Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, số 1657-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết về nâng cao chất lượng huấn luyện giai đoạn 2023 - 2030 và những năm tiếp theo, số 1659-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022, Hà Nội.
6. Nguyễn Phú Trọng (2022), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.