Thực tiễn hơn 90 năm lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: mọi thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội đều gắn liền với việc kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong kỷ nguyên mới, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh, bền vững; hội nhập quốc tế sâu rộng; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen - việc tiếp tục quán triệt, phát huy giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc trong giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Bởi thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, xung kích, sáng tạo. Chính họ là chủ thể quan trọng bảo đảm sự kế tục trung thành và phát triển bền vững con đường cách mạng mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn.
1. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội làm nền tảng tư tưởng định hướng thanh niên
Một trong những cống hiến nổi bật của Hồ Chí Minh là xác lập và kiên trì luận điểm: độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Theo Người, độc lập không chỉ là thoát khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, đế quốc, mà còn phải bảo đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân, đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho mọi người dân. Đây là sự lựa chọn mang tính lịch sử, phù hợp quy luật phát triển của dân tộc và xu thế tiến bộ của thời đại.
Đối với thanh niên hiện nay, giá trị cốt lõi đó có ý nghĩa định hướng lý tưởng sống và hành động. Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cùng với tác động đa chiều của mạng xã hội và các luồng tư tưởng khác nhau, nếu không được trang bị vững vàng về lý luận và bản lĩnh chính trị, một bộ phận thanh niên dễ rơi vào trạng thái hoài nghi, dao động, phai nhạt lý tưởng. Vì vậy, tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ tính tất yếu và ưu việt của con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là yêu cầu cấp thiết. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội không phải là bảo thủ, giáo điều; trái lại, đó là sự nhất quán về nguyên tắc, đồng thời linh hoạt, sáng tạo trong phương thức thực hiện. Thanh niên cần nhận thức sâu sắc rằng: phát triển kinh tế, làm giàu chính đáng, khẳng định bản thân chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với lợi ích quốc gia – dân tộc, với khát vọng xây dựng một nước Việt Nam "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".
2. Phát huy tinh thần tự lực, tự cường, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nội lực. Người khẳng định: cách mạng là sự nghiệp của chính dân tộc bị áp bức; phải dựa vào sức mình là chính, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ quốc tế. Tinh thần tự lực, tự cường, không cam chịu lệ thuộc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Trong giai đoạn hiện nay, tinh thần đó được cụ thể hóa thành khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả. Thanh niên phải là lực lượng đi đầu trong hiện thực hóa khát vọng ấy. Điều đó đòi hỏi thế hệ trẻ không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, làm chủ khoa học – công nghệ, nhất là các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Phát huy tinh thần tự lực, tự cường còn thể hiện ở ý chí vượt khó, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt, nếu thanh niên thiếu ý chí vươn lên, dễ bằng lòng với hiện tại, ngại đổi mới sáng tạo thì sẽ tụt hậu ngay trên chính sân nhà. Vì vậy, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và đoàn thể cần tạo môi trường thuận lợi để thanh niên khởi nghiệp, sáng tạo; đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, định hướng để hoạt động sáng tạo đi đúng quỹ đạo, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững đất nước.
3. Củng cố niềm tin vào sức mạnh của nhân dân, phát huy vai trò xung kích của thanh niên
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Người luôn đặt niềm tin sâu sắc vào sức mạnh to lớn của nhân dân, trong đó thanh niên là lực lượng xung kích, là "rường cột của nước nhà". Thực tiễn cách mạng đã chứng minh, ở bất cứ giai đoạn nào, khi được giác ngộ, tổ chức và lãnh đạo đúng đắn, thanh niên đều phát huy mạnh mẽ tinh thần dấn thân, hy sinh vì Tổ quốc.
Trong điều kiện mới, phát huy vai trò xung kích của thanh niên trước hết phải gắn với việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng. Nội dung giáo dục cần thiết thực, sinh động, gắn với các vấn đề thời sự của đất nước và thế giới; phương thức tuyên truyền phải đổi mới, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhu cầu thông tin của giới trẻ. Cùng với đó, cần tạo điều kiện để thanh niên tham gia tích cực vào các phong trào hành động cách mạng, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Thông qua thực tiễn phong trào, thanh niên được rèn luyện, trưởng thành, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường phát triển của đất nước.
4. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, yêu cầu tất yếu trong hội nhập quốc tế
Giá trị nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc là quan điểm kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Người chủ trương tranh thủ tối đa sự ủng hộ của lực lượng tiến bộ trên thế giới, đồng thời giữ vững độc lập, tự chủ, không để bị lệ thuộc, chi phối.
Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, quan điểm đó càng có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Thanh niên Việt Nam cần được trang bị kiến thức toàn diện về luật pháp quốc tế, kinh tế toàn cầu, văn hóa đa quốc gia; nâng cao năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng làm việc trong môi trường quốc tế. Đây là điều kiện để thế hệ trẻ tự tin tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp tích cực vào việc nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy nhiên, hội nhập không đồng nghĩa với hòa tan. Phát huy giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi thanh niên phải giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, kiên định lợi ích quốc gia – dân tộc; tỉnh táo trước những âm mưu lợi dụng hội nhập để thúc đẩy "diễn biến hòa bình", "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng.
5. Xây dựng đạo đức cách mạng, hình thành lớp thanh niên "vừa hồng, vừa chuyên"
Giải phóng dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở mục tiêu chính trị, mà còn hướng tới xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Người đặc biệt coi trọng đạo đức cách mạng, yêu cầu cán bộ, đảng viên và thanh niên phải rèn luyện phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư; đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết.
Trong bối cảnh hiện nay, khi mặt trái của kinh tế thị trường và sự bùng nổ của không gian mạng tác động mạnh mẽ đến lối sống, giá trị của giới trẻ, việc xây dựng đạo đức cách mạng càng trở nên cấp thiết. Một bộ phận thanh niên có biểu hiện thực dụng, chạy theo lối sống hưởng thụ, thiếu ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Nếu không được định hướng kịp thời, những biểu hiện đó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, phát huy giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc phải gắn chặt với nhiệm vụ xây dựng thế hệ thanh niên có lý tưởng cách mạng, có đạo đức trong sáng, có trình độ chuyên môn cao, có ý thức chấp hành pháp luật và tinh thần trách nhiệm xã hội. Đây chính là sự cụ thể hóa yêu cầu xây dựng lớp người "vừa hồng, vừa chuyên" trong điều kiện mới. Phát huy giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc đối với thanh niên không chỉ là nhiệm vụ của riêng tổ chức Đoàn Thanh niên, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần xác định rõ công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là nhân tố quyết định thành bại của sự nghiệp cách mạng.
Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc là ngọn đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam trong suốt thế kỷ XX và tiếp tục tỏa sáng trong thế kỷ XXI. Việc quán triệt, vận dụng và phát huy giá trị tư tưởng đó trong giáo dục, bồi dưỡng thanh niên hiện nay vừa là yêu cầu khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vừa là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam có lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng, khát vọng cống hiến, năng lực hội nhập quốc tế và đạo đức trong sáng chính là cách thiết thực nhất để hiện thực hóa di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo đảm cho sự nghiệp giải phóng dân tộc - trong nội hàm mới của thời đại - tiếp tục giành được những thắng lợi to lớn hơn nữa trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
Đại tá, ThS Nguyễn Xuân Vỹ
Học viện Hậu cần
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, t13, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011.
2. Diễn văn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Lễ kỷ niệm 90 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3.2.1930-3.2.2020).